Những ngày cuối tháng 3, không khí thu mua mít ở tỉnh Đồng Tháp trở nên trầm lắng. Giá mít rớt sâu, đầu ra bấp bênh khiến nhiều nhà vườn buộc phải xoay xở bằng cách tách múi bán lẻ, mong lấy lại phần nào chi phí đã bỏ ra. Ông Trần Văn Bụng, ngụ Ấp 5, xã Thạnh Phú (tỉnh Đồng Tháp) có hơn 1,2 ha trồng mít Thái xen sầu riêng.
Mỗi đợt thu hoạch, vườn mít cho sản lượng khoảng một tấn. Thế nhưng, giá mít xô mua tại vườn dao động 1.000-3.000 đồng/kg, nhà vườn thua lỗ nặng. Do giá quá rẻ, gia đình ông không bán trái mà mang về tách múi. Mặc dù, việc tách múi rất tốn công nhưng bán giá cao hơn và lấy lại được một phần vốn bỏ ra.
y lại được một phần vốn bỏ ra. Ông Bụng cho biết: “Cách đây hơn 10 ngày, thương lái vào mua mít tại vườn với giá hơn 25.000 đồng/kg loại A. Nhưng mấy ngày qua, nhiều vựa tạm ngừng thu mua. Do vậy, nhà vườn buộc phải tách múi mít cung cấp cho các kho lạnh hoặc cơ sở chế biến. Mít không xuất được thì nhà vườn là người chịu thiệt nhất. Một số gia đình không có nhân công để tách múi nên đành chặt bỏ trái cho cá, gia súc ăn”.
Theo các thương lái, nguyên nhân chính khiến giá mít giảm sâu là do ách tắc trong khâu kiểm nghiệm, khiến hàng hóa không thể thông quan. Nhiều lô hàng bị trả về, gây áp lực lớn lên thị trường. Trước rủi ro thua lỗ, nhiều doanh nghiệp và cơ sở thu mua cũng dè dặt hơn trong việc thu mua.
Ông Nguyễn Minh Hòa, một thương lái thu mua mít tại xã Mỹ Thành cho biết: “Hiện, mít đạt chuẩn chủ yếu được tiêu thụ trong nước, còn lại chủ yếu tách múi để cung cấp cho các cơ sở chế biến như mít sấy. Mỗi ngày, gia đình thu mua 1 đến 2 tấn múi mít để đưa lên Thành phố Hồ Chí Minh tiêu thụ”.
Tương tự, giá sầu riêng trong khu vực cũng giảm rất sâu, khó tiêu thụ. Ông Nguyễn Văn Bé, ngụ Ấp 5, xã Mỹ Thành trồng 162 gốc sầu riêng Thái được 6 năm tuổi. Khoảng 10 ngày trước, thương lái vào hợp đồng và đặt cọc thu mua trái với giá 120.000 đồng/kg (loại xô). Sau đó, giá lại giảm sâu, đầu ra khó khăn cho nên thương lái buộc ông Bé phải giảm xuống còn 85.000 đồng/kg (loại xô) và tăng thêm bốn ngày mới tiến hành thu hoạch.
Thương lượng gần một ngày, thương lái và nhà vườn đồng ý mua bán với giá 85.000 đồng/kg và tăng thêm bốn ngày để thu hoạch. Ông Bé cho biết: “Nhà vườn luôn là người thua thiệt. Nếu không chấp nhận giá mà thương lái đưa ra, họ “neo vườn” cho đến kết thúc hợp đồng thì cây sẽ chết. Mặt khác, nhà vườn không bán cho họ thì cũng không bán cho ai được”.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, cây ăn trái trên địa bàn có tổng diện tích hơn 134.000 ha, sản lượng đạt 2,5 triệu tấn, với khoảng 1.000 vùng trồng phục vụ xuất khẩu, tổng diện tích 48.600 ha. Trong đó, tỉnh có khoảng 25.685 ha mít, hơn 30.000 ha sầu riêng.
Giá nhiều loại nông sản giảm là do chất lượng chưa bảo đảm với yêu cầu của nhà nhập khẩu. Sầu riêng, mít… được đơn vị nhập khẩu là Trung Quốc kiểm tra chất lượng ngày càng chặt chẽ hơn. Một số lô hàng bị phát hiện chưa đạt yêu cầu cho nên họ trả về hoặc tiêu hủy.
ôi trường tỉnh Đồng Tháp Lê Hà Luân cho biết: Vấn đề chất lượng nông sản được đề cập rất nhiều nhưng chúng ta chưa xử lý triệt để. Trong một thời gian dài, xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc vận hành theo một quy trình khá quen thuộc: Hàng hóa được thu gom từ nhiều nguồn, đóng gói, vận chuyển và hoàn tất thủ tục tại cửa khẩu. Những rào cản chủ yếu nằm ở khâu cuối cùng là kiểm tra chất lượng, giấy tờ, truy xuất cơ bản.
Do đó, nhà nhập khẩu phát hiện chất lượng nông sản không đạt chất lượng là ngay lập tức giá giảm sâu, khó tiêu thụ. Tới đây, thay vì kiểm tra sản phẩm ở điểm cuối, Trung Quốc bắt đầu kiểm soát từ điểm đầu là: Vùng trồng, quy trình sản xuất, cơ sở chế biến, hệ thống quản lý.
Đây là cách mà các thị trường cao cấp như EU hay Mỹ đã vận hành từ lâu và giờ Trung Quốc (thị trường nhập khẩu lớn nhất của nông sản Việt) cũng bước vào cùng quỹ đạo. Điều đó đồng nghĩa với việc chuẩn mực thị trường không còn thấp hơn mà đang tiệm cận với chuẩn mực toàn cầu.
Đã đến lúc, ngành nông nghiệp không thể tiếp tục vận hành theo kiểu cá thể. Muốn tham gia thị trường, người nông dân buộc phải liên kết với nhau trong hợp tác xã, tổ hợp tác, tham gia vào vùng nguyên liệu có tổ chức, sản xuất theo quy trình chung, tuân thủ các tiêu chuẩn thống nhất và gắn với doanh nghiệp để hoàn thiện chuỗi.
