Trong bối cảnh thị trường năng lượng, xuất khẩu biến động mạnh do tác động tiêu cực từ xung đột ở Trung Đông, nhất quán với quan điểm lấy sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân làm trụ cột chính để xây dựng chính sách, Việt Nam đã chủ động có các giải pháp bảo đảm sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân được ổn định, hạn chế tối đa ảnh hưởng.
Tuy nhiên, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng, nên bên cạnh sự điều hành linh hoạt của Nhà nước, chính các doanh nghiệp cũng phải chủ động xây dựng chiến lược sản xuất, kinh doanh, nhanh nhạy nắm bắt cơ hội mới.
Áp dụng cơ chế điều hành linh hoạt
Thị trường năng lượng toàn cầu đã trải qua giai đoạn biến động mạnh khi căng thẳng quân sự tại Trung Đông đẩy giá dầu lên mức cao nhất trong nhiều năm. Tuy nhiên, ngay sau những phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về tiến triển của chiến dịch quân sự tại Iran, mối lo ngại gián đoạn nguồn cung kéo dài đã được làm dịu đi đáng kể. Những tín hiệu hé mở cơ hội hạ nhiệt xung đột đã khiến giới đầu tư nhanh chóng điều chỉnh kỳ vọng, kéo giá dầu giảm trở lại. Dù vậy, nhiều chuyên gia năng lượng nhận định: Thị trường vẫn đang trong trạng thái nhạy cảm với những diễn biến địa chính trị.
Đối với Việt Nam, tác động của biến động giá dầu thế giới vẫn đang thể hiện rõ trên thị trường trong nước, khi mặt bằng giá xăng dầu bán lẻ hiện vẫn ở mức cao. Chính phủ đã kịp thời đưa ra một số giải pháp giảm áp lực nguồn cung trong nước. Một trong những biện pháp đáng chú ý là điều chỉnh thuế nhập khẩu ưu đãi đối với nhiều mặt hàng xăng dầu xuống mức 0%. Việc điều chỉnh này nhằm tạo điều kiện để các doanh nghiệp đầu mối linh hoạt hơn trong việc tìm kiếm nguồn cung từ nhiều thị trường khác nhau.
Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), hiện nay, Quỹ bình ổn giá xăng dầu còn khoảng hơn 5.600 tỷ đồng. Việc kết hợp cơ chế điều hành giá linh hoạt với sử dụng Quỹ Bình ổn đã giúp giảm đáng kể mức tăng của giá xăng dầu trong nước, qua đó góp phần ổn định thị trường và tâm lý người tiêu dùng. Mặt khác, nhờ chủ động đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường điều phối nhập khẩu, nguồn xăng dầu hiện cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước đến hết tháng 4/2026…
Từ góc độ kinh tế, nhiều chuyên gia đánh giá: Động thái này cũng cho thấy nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc cân bằng giữa mục tiêu ổn định thị trường năng lượng và bảo đảm nguồn thu ngân sách. Trong dài hạn, bài toán an ninh năng lượng sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Việc chủ động nguồn cung, mở rộng thị trường nhập khẩu và phát triển các nguồn năng lượng thay thế sẽ là những yếu tố then chốt giúp giảm phụ thuộc vào biến động địa chính trị toàn cầu.
Liên tục chủ trì các cuộc làm việc với Tổ công tác về an ninh năng lượng về các giải pháp tiếp tục bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trước tác động của xung đột ở Trung Đông tới chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính luôn nhấn mạnh yêu cầu phải có các giải pháp để bảo đảm mục tiêu không để thiếu năng lượng cho sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng; không để đứt gãy các chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng xăng dầu, năng lượng; bảo đảm ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Đặc biệt Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính phối hợp Bộ Công thương rà soát và giảm các loại thuế, phí, lệ phí liên quan xăng dầu để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong bối cảnh hiện tại, trình trước ngày 20/3. Trong điều kiện cần thiết, nếu tình hình xung đột tại Trung Đông kéo dài, cần rà soát, tổng hợp báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét bố trí ngân sách để hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu, với tinh thần lấy sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân làm trụ cột chính để xây dựng chính sách, bảo đảm sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân được ổn định, hạn chế tối đa ảnh hưởng.
Chủ động tìm kiếm cơ hội từ biến động thị trường
Sự gia tăng căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đang tạo ra những rủi ro chiến lược đối với sự ổn định của các tuyến vận tải toàn cầu. Đối với ngành vận tải và logistics, vấn đề không chỉ nằm ở sự bất ổn trong khu vực, mà còn ở nguy cơ gián đoạn các tuyến hàng hải và hàng không quan trọng, vốn đóng vai trò nền tảng cho dòng chảy thương mại toàn cầu.
Mặc dù Việt Nam cách xa khu vực Vùng Vịnh, các gián đoạn tại đó vẫn có thể ảnh hưởng tới thương mại Việt Nam thông qua nhiều kênh khác nhau. Những tác động gián tiếp này có thể ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu và làm phức tạp việc lập kế hoạch chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam. Về vấn đề này, ông Phạm Quang Long, Giám đốc kinh doanh và phát triển thị trường của Công ty Allied Movers tại Việt Nam cho rằng: Đối với Việt Nam, thách thức dài hạn không chỉ là ứng phó những gián đoạn ngắn hạn, mà còn là củng cố vị thế của mình trong cấu trúc thương mại toàn cầu đang thay đổi. Theo đánh giá của ông Phạm Quang Long, Việt Nam đang có vị thế thuận lợi để củng cố vai trò của mình trong chuỗi cung ứng khu vực, khi chuỗi cung ứng của Việt Nam dần trở nên linh hoạt hơn trước các biến động toàn cầu.
Ở góc nhìn khác, theo đại diện Công ty Xuất nhập khẩu Hà Quang, dù biến động địa chính trị tại khu vực Trung Đông đang tạo ra nhiều thách thức đối với thương mại quốc tế, tuy nhiên, song hành cùng rủi ro thì nhiều cơ hội mới đã mở ra cho các doanh nghiệp biết thích ứng.
Cũng theo đại diện Công ty Xuất nhập khẩu Hà Quang, khả năng “biến nguy thành cơ” của doanh nghiệp Việt Nam đến từ nhiều lợi thế sẵn có. Việt Nam nằm trên các tuyến hàng hải quốc tế quan trọng và có mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều thị trường lớn, như: châu Âu, châu Á và Trung Đông… nên hàng hóa Việt Nam có thể tiếp cận sâu hơn với thị trường toàn cầu. Sau chu kỳ xung đột tại Trung Đông, nhu cầu nhập khẩu hàng hóa có thể tăng trở lại từ giữa năm 2026, nhất là các mặt hàng phục vụ tiêu dùng, tái thiết. Đây được xem là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam gia tăng xuất khẩu nếu chuẩn bị tốt nguồn cung.
Thực tế thị trường đã xuất hiện những tín hiệu tích cực, theo đại diện Công ty Dawnsky, nhu cầu đặt hàng nông sản từ các thị trường nước ngoài đang tăng mạnh sau những biến động địa chính trị gần đây. Lượng đơn hàng chuẩn bị cho xuất khẩu tăng khoảng 10 lần so trước khi xảy ra xung đột, đặc biệt từ các thị trường Trung Đông và châu Âu. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp nhập khẩu có xu hướng tăng mua để bù đắp lượng hàng thiếu hụt, qua đó mở ra cơ hội cho các nhà cung ứng mới. Hiện tại, Việt Nam đang nổi lên như một điểm cung ứng ổn định nhờ nền kinh tế duy trì tăng trưởng, nguồn hàng dồi dào và khả năng đáp ứng đơn hàng linh hoạt của doanh nghiệp ■
Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng
Nhất quán với tinh thần chủ động từ sớm, từ xa trong công tác điều hành tài chính - ngân sách, Bộ Tài chính triển khai đồng bộ các nhiệm vụ theo từng lĩnh vực cụ thể. Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều rủi ro, cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý có đủ thông tin, đủ phương án và đủ dư địa chính sách để xử lý các tình huống phát sinh, bảo đảm các cân đối lớn, tạo nền tảng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng trong bối cảnh nhiều biến động của kinh tế thế giới. Đồng thời, phát huy tối đa nội lực của nền kinh tế và chuẩn bị sẵn các phương án hỗ trợ doanh nghiệp và điều hành ngân sách linh hoạt để bảo đảm thực hiện mục tiêu đề ra.
Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam Bùi Ngọc Bảo
Với thị trường xăng dầu trong nước, nút thắt lớn nhất trong việc bảo đảm nguồn khi nhập khẩu chính là mức giá phải bảo đảm được tính đúng, tính đủ. Đồng thời, bảo đảm có đủ nguồn lực tài chính để các thương nhân xăng dầu đầu mối có thể thực hiện đúng sản lượng được phân giao, tránh việc nguồn cung xăng dầu có thể bị thiếu hụt cục bộ ở một số nơi trong một số thời điểm.
Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô, Trường đại học Kinh tế,
Đại học Quốc gia Hà Nội
TS Nguyễn Quốc Việt
Việc sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng, dầu với mức chi cao trong những ngày qua được xem là công cụ quan trọng giúp “hạ nhiệt” thị trường, hạn chế tác động tới đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh việc giữ ổn định vĩ mô và hỗ trợ phục hồi sản xuất tạo “bộ đệm” để hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra liên tục, cần quan tâm đến các nhóm lao động dễ bị tổn thương. Nếu bất ổn khiến một bộ phận người lao động bị ảnh hưởng, Chính phủ nên cân nhắc các giải pháp tài khóa phù hợp để hỗ trợ nhóm thu nhập thấp.
