Tỉnh Lào Cai hiện có sông Hồng và sông Chảy với các chi lưu phụ, đưa nước về Đồng bằng sông Hồng.
Bước vào mùa mưa bão năm 2025, tỉnh Lào Cai đã đặt ra các phương án an toàn tuyệt đối cho hồ đập trên địa bàn, chủ động ứng phó các tình huống do thiên tai gây ra. Qua kiểm tra tại 110 hồ chứa có kết quả đánh giá an toàn (mức A), 23 hồ chứa có kết quả đánh giá cơ bản an toàn (mức B) và không có hồ chứa nào có nguy cơ mất an toàn cao. Sau bão Yagi (năm 2024) có bốn đập bị thấm, 10 đập bị biến dạng mái đập (sạt lở, trượt mái thượng, hạ lưu), ảnh hưởng đến độ an toàn của đập, hồ chứa, được địa phương sửa chữa kịp thời.
Hồ chứa Trại Lần nằm sát bên hồ Thác Bà, có diện tích 4 ha, dung tích chứa nửa triệu khối nước, bảo đảm tưới tiêu cho 16 ha lúa nước nhưng đang bị xuống cấp do mưa lũ gây ra. Để bảo đảm an toàn mùa mưa bão, tỉnh đã đầu tư 4,9 tỷ đồng, giao Công ty TNHH tư vấn đầu tư và xây dựng Lâm Phúc thi công, triển khai các hạng mục nhằm gia cố lại mặt đập kết hợp đường giao thông với chiều dài gần 90m, mái hạ lưu gia cố bằng khung bê-tông cốt thép, bên trong khung lát tấm lục lăng kết cấu bê-tông... Theo chủ đầu tư, tính đến nay các hạng mục chính đã cơ bản hoàn thành.
Ông Lương Xuân Bích, 61 tuổi, trú tại thôn Trung Sơn, xã Bảo Ái, tỉnh Lào Cai cho hay, tháng 9/2024 do mưa lớn từ bão Yagi đã làm nước hồ Trại Lần dâng cao mấp mé mặt đập, chân đập sạt, tạo hàm ếch, nước thấm và có chuyển dịch, nguy cơ vỡ đập. Chính quyền xã phải cấm xe tải qua lại nhằm bảo đảm an toàn. Nay đập đã được sửa chữa, nhân dân trong vùng mừng lắm, không còn lo lắng, thấp thỏm như trước nữa.
Việc kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực đất đai, xây dựng tại vùng hồ Thác Bà được chính quyền cơ sở quan tâm, giải quyết dứt điểm, không để ảnh hưởng đến công trình hồ đập. Qua kiểm tra thực địa, ngày 21/3, cơ quan chức năng đã phát hiện hộ bà Hoàng Thị Thơm, trú tổ 3, xã Yên Bình tự ý đánh đất, san gạt, hạ thấp mặt bằng, đổ đất xô lấp xuống hồ Thác Bà với khối lượng khoảng 6.000 m3 đất. Chính quyền sở tại đã vào cuộc xử lý nghiêm các lỗi: Hủy hoại đất, làm biến dạng địa hình; vi phạm quy định về bảo vệ an toàn công trình thủy lợi và xử phạt 70 triệu đồng, buộc khôi phục lại hiện trạng ban đầu.
Chủ tịch Công ty trách nhiệm hữu hạn Tân Phú Nguyễn Đức Bảy cho biết: Đơn vị thường xuyên quan tâm bảo dưỡng máy móc thiết bị, nâng cấp các hạng mục công trình hư hỏng, xuống cấp, kém chất lượng để tránh thiệt hại về người và tài sản khi thiên tai xảy ra. Ngay đầu mùa mưa lũ, công ty tổ chức lực lượng ứng trực 24/24 giờ, thực hiện theo phương châm “4 tại chỗ”, đáp ứng mục tiêu “Ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương và hiệu quả”. Sau mỗi trận mưa lũ công ty đi kiểm tra, rà soát toàn bộ công trình, hạng mục công trình bị hư hỏng và sửa chữa các công trình, hạ tầng kỹ thuật hư hại, bảo đảm công trình, máy móc hoạt động tốt phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai Nguyễn Thái Bình, để bảo đảm an toàn hồ, đập, địa phương đã chỉ đạo Phòng Thủy lợi, Công ty trách nhiệm hữu hạn Tân Phú kiểm tra công trình trước, trong và sau mùa mưa lũ. Trong đó chú trọng kiểm tra, quan trắc bằng mắt thường hiện trạng các hồ chứa, kịp thời phát hiện sự cố để có phương án khắc phục. Đồng thời chỉ đạo Công ty trách nhiệm hữu hạn Tân Phú tiến hành phát quang mặt đập và đường tràn xả lũ của hồ chứa, thường xuyên bảo dưỡng van điều tiết, sửa chữa thiết bị hư hỏng, xuống cấp bảo đảm hồ chứa hoạt động bình thường. Ngoài ra, có phương án chủ động ứng phó hiệu quả trước mọi tình huống thiên tai có thể xảy ra, nhằm hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại về người và tài sản.
Do đặc thù là tỉnh miền núi, địa hình hiểm trở, các công trình hồ đập thủy lợi có quy mô nhỏ, phân bố xa khu dân cư cho nên việc kiểm tra, quản lý, vận hành, sửa chữa gặp khó khăn. Một số nơi khi xác định đất thuộc phạm vi bảo vệ đập, hồ chứa nước theo quy định thì một số diện tích chồng lấn diện tích đang canh tác, sử dụng của người dân, vì vậy việc thực hiện các quy định theo Nghị định 114/2018/NĐ-CP khó khăn, đặt ra yêu cầu cao đối với các cấp, các chủ hồ chứa trong bảo đảm an toàn tuyệt đối hồ đập trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
