Sơn La đang bước vào giai đoạn sản xuất nông nghiệp hàng hóa với quy mô ngày càng lớn. Toàn tỉnh hiện có hơn 85.000 ha cây ăn quả và sơn tra, đứng thứ hai cả nước về diện tích cây ăn quả.
Riêng năm 2026, sản lượng quả dự tính đạt khoảng 590 nghìn tấn, trong đó mận hậu và xoài mỗi loại gần 100 nghìn tấn. Nguồn hàng lớn là lợi thế để Sơn La mở rộng thị trường, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán không nhỏ về thu hoạch, bảo quản, vận chuyển và tiêu thụ, nhất là khi nhiều loại nông sản tập trung sản lượng trong thời gian ngắn.
Trong những ngày cao điểm mùa vụ, việc đưa nông sản từ các vùng nguyên liệu đến các trung tâm tiêu thụ, cửa khẩu và cơ sở chế biến chịu tác động rõ bởi điều kiện địa hình miền núi, khoảng cách vận chuyển và sự thiếu đồng bộ của hệ thống kho bãi, điểm tập kết, bảo quản sau thu hoạch.
Chi phí logistics vì thế trở thành một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và sức cạnh tranh của sản phẩm. Khi chưa có hệ thống bảo quản phù hợp, nông sản tươi cũng dễ chịu áp lực về chất lượng nếu thời gian vận chuyển kéo dài hoặc thị trường tiêu thụ gặp khó khăn.
Những hạn chế này đang được Sơn La từng bước khắc phục bằng việc đồng thời phát triển vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến và hạ tầng phục vụ lưu thông hàng hóa.
Giai đoạn 2021-2025, Sơn La thu hút năm dự án xây dựng nhà máy chế biến rau quả quy mô công nghiệp, đồng thời phát triển hàng nghìn cơ sở sơ chế, sấy nông sản. Hiện Sơn La có hơn 560 nhà máy, cơ sở chế biến nông sản và hơn 2.700 cơ sở sấy long nhãn, hoa quả.
Sự phát triển của công nghiệp chế biến đã góp phần giải quyết một phần áp lực tiêu thụ nông sản trong chính vụ. Nhiều sản phẩm từ chỗ chủ yếu tiêu thụ tươi đã được nâng lên thành các sản phẩm có giá trị gia tăng. Một số sản phẩm tiếp cận các thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu và một số nước Trung Đông...
Tuy nhiên, chế biến chỉ là một mắt xích trong chuỗi giá trị. Khi quy mô sản xuất tiếp tục tăng, yêu cầu đặt ra với Sơn La không chỉ là có thêm nhà máy mà còn phải hình thành được hệ thống logistics đủ năng lực kết nối từ vùng nguyên liệu đến cơ sở chế biến, thị trường trong nước và các cửa khẩu xuất khẩu.
Theo Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1676/QĐ-TTg ngày 25/11/2023, Sơn La quy hoạch hai trung tâm logistics tại khu vực Mộc Châu gắn với Quốc lộ 6, đường bộ cao tốc Hòa Bình-Mộc Châu và khu vực Mai Sơn gắn với Khu công nghiệp Mai Sơn, Cảng hàng không Nà Sản...
Cùng với định hướng quy hoạch, Sơn La đang cụ thể hóa các nhiệm vụ phát triển logistics nông nghiệp trong giai đoạn mới. Theo kế hoạch, Sơn La hướng tới xây dựng hệ thống dịch vụ logistics hiện đại, gắn với chuỗi cung ứng các ngành hàng nông sản chủ lực.
Đến năm 2030, năng lực dịch vụ logistics được đặt mục tiêu đáp ứng nhu cầu tại các vùng sản xuất tập trung về quả, cà-phê, chè, rau và chăn nuôi; 100% vùng sản xuất hàng hóa nông, lâm, thủy sản tập trung được cung cấp đầy đủ các dịch vụ truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch, kiểm định, chứng nhận chất lượng và phát triển thị trường.
Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Ngành đang rà soát, điều chỉnh cơ cấu sản xuất nông, lâm, thủy sản gắn với phát triển hạ tầng logistics.
Đồng thời phối hợp rà soát, bổ sung các nhiệm vụ phát triển logistics nông sản theo quy định. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là hình thành các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ tại các vùng nguyên liệu chủ lực; tổ chức lại sản xuất theo hướng tổ hợp tác, hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp, thương lái, bảo đảm nguồn cung nông sản chất lượng, an toàn và ổn định thông qua hệ thống trung tâm logistics.
Để giảm chi phí và nâng hiệu quả vận hành, Sơn La cũng xác định chuyển đổi số là một bộ phận quan trọng của phát triển logistics.
Sơn La đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80% số doanh nghiệp và hợp tác xã dịch vụ logistics trong nông nghiệp áp dụng các giải pháp công nghệ số nhằm tối ưu thời gian và chi phí vận hành; khuyến khích phát triển hạ tầng thông tin logistics, chuỗi cung ứng số và thương mại điện tử đối với nông sản.
Ông Hà Như Huệ, Giám đốc Sở Công thương cho biết: Ngành đã tổ chức các đoàn khảo sát, học tập kinh nghiệm tại một số tỉnh, thành phố. Đồng thời kêu gọi các doanh nghiệp logistics nghiên cứu đầu tư tại Sơn La.
Sở Công thương cũng phối hợp các sở, ngành cung cấp thông tin về hạ tầng, chính sách thu hút đầu tư, định hướng phát triển logistics và thương mại điện tử; cung cấp dữ liệu về hạ tầng logistics, khu vực biên giới phục vụ nghiên cứu giải pháp tăng cường kết nối logistics Việt Nam-Lào.
Việc đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, phát triển sản phẩm OCOP gắn với mã số vùng trồng, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm được tăng cường nhằm nâng khả năng nhận diện và đáp ứng yêu cầu thị trường...
Trong thời gian tới, tỉnh Sơn La xác định phát triển logistics không chỉ giải bài toán lưu thông hàng hóa trước mắt mà còn là một trong những điều kiện để Sơn La tổ chức lại chuỗi giá trị nông sản, giảm tổn thất sau thu hoạch. Qua đó, góp phần mở rộng thị trường và nâng sức cạnh tranh của sản phẩm vùng cao Sơn La ngay trong nước cũng như trên thị trường quốc tế.
