Nơi đó, lịch sử đã khắc tạc hình ảnh hàng nghìn tín đồ Cao đài Minh Chơn đạo tạm gác lại kinh kệ, khoác lên mình chiến bào xông pha vì đại nghĩa nước non. Kỷ niệm 80 năm mốc son lịch sử này cũng chính là nhịp cầu nối quá khứ và hiện tại, để hậu thế nghiêng mình tri ân tinh thần “đạo không rời đời”, thắp sáng hơn nữa khát vọng vươn mình trên vùng đất anh hùng Phong Thạnh.
Khí phách “áo trắng” cản bước thù
Thời gian dẫu có lùi xa, nhưng với những gia đình từng có người thân xả thân vì nghĩa lớn tại Giồng Bốm, ký ức về sự hy sinh anh dũng vẫn vẹn nguyên như một biểu tượng rực rỡ của lòng quả cảm vì độc lập dân tộc.
Trong bóng chiều chạng vạng tại căn nhà nhỏ ở Ấp 7 (xã Phong Thạnh, tỉnh Cà Mau), ông Nguyễn Văn Duyên (76 tuổi) thành kính thắp nén hương cho ông nội Nguyễn Văn Công, và người cha quá cố là ông Nguyễn Hữu Phước. Với ông Duyên, nén nhang thắp lên mỗi ngày không đơn thuần chỉ là đạo hiếu làm con, mà sâu xa hơn là sự tri ân thành kính gửi đến thế hệ tiền nhân - những con người đã khắc cốt ghi tâm và sống trọn vẹn với chân lý “Hành đạo là kháng chiến, kháng chiến là hành đạo”.
Lần giở lại từng trang ký ức, ông Duyên bồi hồi kể về người cha của mình, người từng đứng bục giảng dạy học miễn phí tại Tòa Thánh Ngọc Minh. Khi gót giày thực dân Pháp một lần nữa giẫm đạp lên mảnh đất Nam Bộ, cha ông Duyên đã nén tình riêng, gác lại niềm vui gia đình để đi theo tiếng gọi của cách mạng khi con trai hãy còn ẵm ngửa.
Ở cái tuổi về chiều, ông Duyên vẫn thuộc nằm lòng từng vần thơ bi tráng do chính tay cha mình sáng tác về thời khắc Tòa Thánh Ngọc Minh thất thủ:
Mười bốn tháng Ba năm Bính Tuất niên,
Ngọc Minh thất thủ dạ u phiền...
Nhà cửa tiêu tan tành bạch địa;
Tín đồ thiệt mạng cũng quy thiên...
Những câu thơ mộc mạc ấy tái hiện chân thực bức tranh tang thương khi nhà cửa tiêu tàn, nhưng đồng thời cũng tạc vào thời gian ý chí quật cường, không chịu cúi đầu của những người trong đạo. Mỗi lần cất giọng ngâm nga, khóe mắt người cựu trào lại rưng rưng ngấn lệ, đan xen cùng niềm tự hào khôn tả về khí phách hiên ngang của cha ông.
Sự hiên ngang ấy đã được minh chứng bằng máu và nước mắt. Những ngày đầu tháng 4/1946 lịch sử, trước sự đàn áp điên cuồng của kẻ thù, hàng nghìn tín đồ đã đồng lòng biến mỗi kẹt cửa, mỗi bồ lúa thành công sự chiến đấu vững chắc. Xúc động thay, có những người phụ nữ vốn chỉ quen việc nấu cơm, thái chuối, nay cũng cầm dao chờ đâm kẻ thù; có những cụ già tóc bạc phơ vẫn lăm lăm cây gậy quyết tử bảo vệ đạo pháp và quê hương.
Dẫu chỉ với vũ khí thô sơ nhưng hơn 2.000 tín hữu Cao đài Minh Chơn đạo đã trực tiếp xông lên phòng tuyến, để rồi 137 người đã vĩnh viễn ngã xuống. Sự hy sinh oanh liệt của những nghĩa quân “áo trắng” này đã trở thành biểu tượng bất diệt cho tinh thần “đạo không rời đời, dân không rời nước”.
Khát vọng vươn mình trên vùng đất thép
Tám mươi năm đi qua, vùng đất Phong Thạnh hoang tàn, từng chịu nhiều càn quét, nay đã thay da đổi thịt, khoác lên mình diện mạo trù phú của những vuông tôm, ao cá.
Cùng sinh sống tại mảnh đất ấp 7, gia đình ông Nguyễn Văn Hào là một trong những tiêu biểu cho sự tiếp nối mạch nguồn cách mạng. Cha ông Hào là ông Nguyễn Văn Dạng, người từng làm Chánh Hội trưởng Thánh thất Giồng Bốm, đã dũng cảm kề cận bảo vệ ông Cao Triều Phát trong những đợt tấn công ác liệt của địch.
Tiếp nối khí chất quật cường ấy, sau kháng chiến chống Pháp, thế hệ của ông Hào cùng các anh em đã tiếp tục tòng quân đánh Mỹ. Trong cuộc trường chinh ấy, hai người đã anh dũng hy sinh và một người trở thành thương binh, góp phần viết tiếp trang sử kiên cường của quê hương Phong Thạnh.
Giờ đây, ông Hào trở thành một nông dân tiêu biểu vươn lên làm giàu chính đáng. Nhờ nhạy bén áp dụng phương thức đa canh kết hợp trên diện tích hơn 4ha, gia đình ông thu về từ 300-400 triệu đồng/năm. Đáng quý hơn, truyền thống yêu nước vẫn được “giữ lửa” khi các con ông được học hành đầy đủ, có người hiện đang mang cấp bậc Trung tá, tiếp tục phục vụ trong lực lượng vũ trang.
Còn gia đình ông Nguyễn Văn Duyên, dẫu tuổi tác đã cao, ông vẫn cần mẫn lao động sản xuất và luôn răn dạy con cháu sống gương mẫu, chấp hành tốt chủ trương của Nhà nước.
“Giồng Bốm 80 năm sau không chỉ là nơi lưu dấu những ký ức bi tráng, mà đã trở thành bệ phóng của khát vọng. Trên nền đất thiêng thấm đẫm mồ hôi và máu của tiền nhân, các thế hệ hôm nay đang tiếp nối tinh thần hiên ngang ấy, chung tay dệt nên một trang đời mới đầy tự hào”, đồng chí Nguyễn Cẩm Tú, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Phong Thạnh chia sẻ.
Trân trọng những giá trị lịch sử vô giá, để chào mừng Lễ kỷ niệm 80 năm trận Giồng Bốm, tỉnh Cà Mau vừa triển khai kế hoạch tu bổ toàn diện khu di tích. Trọng tâm của đợt trùng tu này là chỉnh trang khu vực lõi, đặc biệt cải tạo Nhà trưng bày nhằm tối ưu hóa không gian truyền tải lịch sử. Cùng với đó là sửa chữa Đền thờ Trung Liệt Thánh và Nhà bia ghi danh để bảo đảm sự trang nghiêm.
Nhấn mạnh về công tác ý nghĩa này, ông Lê Minh Sơn, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Cà Mau cho biết: “Việc tôn tạo không chỉ khắc phục tình trạng xuống cấp, mà sâu xa hơn là góp phần bồi đắp tinh thần đại đoàn kết và khơi dậy ý thức trách nhiệm bảo tồn di sản của thế hệ hôm nay”.
Khói lửa Giồng Bốm đã lùi sâu vào quá khứ, nhường chỗ cho nhịp sống ấm no, trù phú trên đất Phong Thạnh. Nhưng di sản tinh thần của những tín đồ “áo trắng” vị quốc vong thân vẫn luôn ngùn ngụt cháy. Nâng niu ngọn lửa thiêng ấy, Đảng bộ và nhân dân Cà Mau đang tiếp nối trọn vẹn hào khí tiền nhân, biến niềm tự hào thành khát vọng vươn mình rực rỡ trong kỷ nguyên mới.
Dấu ấn lịch sử trận Giồng Bốm năm 1946: Hưởng ứng lời kêu gọi Nam Bộ kháng chiến, từ ngày 6-15/4, dưới sự lãnh đạo của ông Cao Triều Phát - quyền Chưởng quản Hiệp thiên đài-Hội thánh Minh chơn đạo, hơn 2.000 tín hữu trang bị vũ khí thô sơ đã dũng cảm đối đầu với vũ khí tối tân của thực dân Pháp tại khu vực Tòa Thánh Ngọc Minh, làm thất bại chiến lược đánh nhanh thắng nhanh của địch. Trong cuộc chiến đấu không cân sức này, 137 nghĩa quân đã hy sinh oanh liệt.
Trận Giồng Bốm là một trong những chiến tích anh hùng trong bản hùng ca kháng chiến của Nam Bộ. Với những giá trị và ý nghĩa lịch sử to lớn đó, địa điểm trận Giồng Bốm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 2021, khẳng định tầm vóc vô giá của vùng đất này trong dòng chảy lịch sử dân tộc Việt Nam.
