Trường Bồ Đề là công trình hiếm hoi còn lại sau cuộc chiến khốc liệt 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ năm 1972.

Gìn giữ chứng tích 81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị

Là một trong số rất ít công trình còn trụ vững sau 81 ngày đêm chiến đấu ác liệt mùa hè năm 1972, Di tích quốc gia đặc biệt Trường Bồ Đề nằm trong quần thể Thành cổ Quảng Trị vừa được gia cố, tu bổ để chuẩn bị đón du khách trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ.

Chủ Nhật, ngày 25/01/2026 - 18:55

Việc hoàn thiện dự án không chỉ góp phần bảo vệ an toàn cho di tích, mà còn tiếp tục gìn giữ một “chứng nhân” của lịch sử chiến tranh cách mạng.

Trường Bồ Đề tọa lạc trên đường Trần Hưng Đạo, thuộc phường Quảng Trị, được xây dựng năm 1959 từ sự đóng góp của Phật tử và nhân dân địa phương. Công trình có kết cấu bê-tông cốt thép 2 tầng, gồm 6 phòng học.

Dự án bảo tồn, tôn tạo Khu di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm chiến đấu, bảo vệ Thành cổ Quảng Trị có tổng mức đầu tư 90 tỷ đồng, trong đó có di tích Trường Bồ Đề.

Trong cuộc chiến đấu 81 ngày đêm năm 1972, thị xã Quảng Trị đã hứng chịu tới 328.000 tấn bom đạn, sức công phá tương đương bảy quả bom nguyên tử, khiến gần như toàn bộ khu vực bị san phẳng. Giữa vùng đất hoang tàn ấy, Trường Bồ Đề vẫn tồn tại, mang trên mình dày đặc dấu tích chiến tranh.

Những bức tường bị "xé toạc" bởi bom đạn chiến tranh.

Ngôi trường vẫn giữ nguyên hình hài của một công trình bị bom đạn tàn phá: tường loang lổ vết đạn, trần nhà thủng nhiều lỗ lớn nhỏ, ban công và trụ đỡ bị đánh sập từng mảng, nhiều đoạn lộ rõ lõi thép hoen gỉ. Chính trạng thái ấy đã khiến Trường Bồ Đề trở thành một chứng tích hiếm hoi, phản ánh trực diện sự khốc liệt của chiến tranh tại Thành cổ Quảng Trị.

Dấu vết bảng đen, phấn trắng và bức tường dày đặc vết đạn bom tại Trường Bồ Đề.

Năm 2013, Trường Bồ Đề được xếp hạng là một trong 7 di tích thành phần thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị. Từ đó, yêu cầu bảo tồn công trình không chỉ dừng ở việc chống xuống cấp, mà còn phải bảo đảm giữ nguyên giá trị lịch sử, tính xác thực của từng dấu tích.

Những vị trí kết cấu có nguy cơ xuống cấp, nứt gãy được gia cố, gia cường bằng hệ khung thép nhằm bảo đảm an toàn nhưng vẫn giữ nguyên hình dáng, cấu trúc ban đầu.

Trên tinh thần ấy, dự án tu bổ được triển khai theo nguyên tắc hạn chế tối đa việc can thiệp thô bạo vào kết cấu cũ. Đối với hạng mục chính là khối nhà trường, các giải pháp tập trung vào gia cố, gia cường để bảo đảm an toàn, nhưng không làm thay đổi hình dáng kiến trúc ban đầu. Hệ cột chống bằng thép được bố trí tại các vị trí tường, dầm, sàn có nguy cơ mất an toàn, kết hợp với hệ xà đỡ nhằm tăng khả năng chịu lực cho công trình.

Toàn bộ bề mặt tường và sàn di tích được quét phủ một lớp keo chống thấm chuyên dụng trong suốt để bảo vệ nguyên trạng.

Bề mặt tường và sàn được vệ sinh bằng hóa chất chuyên dụng, xử lý rêu mốc, tảo bám, đồng thời sơn chống thấm để hạn chế tác động của thời tiết. Những vết tích chiến tranh vẫn được giữ lại như một phần không thể tách rời của di tích, giúp công trình tiếp tục “kể chuyện” về quá khứ.

Đơn vị thi công đặc biệt chú trọng bảo tồn các dấu tích chiến tranh, coi đây là yếu tố gốc mang giá trị lịch sử đặc biệt, không thể thay thế.

Cùng với khối nhà chính, các hạng mục phụ trợ cũng được chỉnh trang đồng bộ. Cổng và tường rào cũ đã xuống cấp được tháo dỡ để xây mới, bảo đảm an ninh và tạo cảnh quan hài hòa với không gian di tích. Những đoạn tiếp giáp khu dân cư và tuyến đường được xây tường gạch trang nhã, kết hợp trồng cây xanh nhằm tạo sự chuyển tiếp mềm mại giữa di tích và khu vực chung quanh.

Trải qua 81 ngày đêm "mùa hè đỏ lửa" và sự bào mòn của thời gian, tên trường trên mặt tiền hiện chỉ còn lại một chữ "Ê" đơn độc.

Giá trị lịch sử của Trường Bồ Đề không chỉ nằm ở hình hài công trình, mà còn ở những câu chuyện gắn với sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ. Ngày 17/9/2025, trong quá trình tìm kiếm tại khu vực Trường Bồ Đề, Đội tìm kiếm hài cốt liệt sĩ 584 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị đã phát hiện và quy tập 2 hài cốt liệt sĩ.

Những mảng tường Trường Bồ Đề loang lổ vết bom đạn in giữa nền trời xanh trong, lặng lẽ nhắc nhớ về sự khốc liệt của chiến tranh và giá trị lớn lao của hòa bình, tự do.

Việc phát hiện hài cốt liệt sĩ ngay trong khuôn viên di tích một lần nữa khẳng định sự hy sinh anh dũng, tinh thần bất khuất của cha anh và nhắc nhở thế hệ hôm nay về trách nhiệm giữ gìn, phát huy truyền thống cách mạng.

TRẦN HIẾU MINH