Từ ngày 1/1/2026, Cục Hàng không Việt Nam đã chính thức tham gia CORSIA - cơ chế toàn cầu về giảm và bù đắp carbon đối với các chuyến bay quốc tế. Theo đó, các hãng hàng không Việt Nam sẽ phải tuân thủ yêu cầu bù trừ phát thải bằng cách mua tín chỉ carbon, thể hiện rõ cam kết chủ động, trách nhiệm trong việc thực hiện các nghĩa vụ quốc tế về bảo vệ môi trường hàng không.
Thích ứng sớm, giữ lợi thế cạnh tranh
CORSIA (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation) là cơ chế toàn cầu do Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) khởi xướng nhằm hướng tới mục tiêu trung hòa carbon trong lĩnh vực hàng không quốc tế.
Các quốc gia khi tham gia CORSIA sẽ phải giám sát, báo cáo và thực hiện các biện pháp bù đắp lượng phát thải khí CO2 từ các chuyến bay quốc tế thông qua việc mua tín chỉ carbon.
Theo Phó Cục trưởng Hàng không Việt Nam Đỗ Hồng Cẩm, việc Việt Nam lựa chọn tham gia CORSIA từ năm 2026, sớm hơn 1 năm so với thời điểm CORSIA chuyển sang giai đoạn bắt buộc từ năm 2027, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trước hết, việc tham gia sớm giúp các hãng hàng không Việt Nam có thêm thời gian chuẩn bị và thích ứng, từng bước làm quen với việc thực hiện nghĩa vụ bù trừ phát thải trong giai đoạn đầu với quy mô và áp lực thấp hơn.
Ở giai đoạn tự nguyện, cũng giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch tuân thủ, phân bổ chi phí hợp lý, tiếp cận thị trường tín chỉ carbon và các giải pháp giảm phát thải, qua đó tích lũy kinh nghiệm thực tiễn trước khi nghĩa vụ bắt buộc được áp dụng đầy đủ.
Về dài hạn, CORSIA cũng tạo động lực thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao hiệu quả khai thác, tiết kiệm nhiên liệu và từng bước áp dụng các giải pháp giảm phát thải, sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF).
Việc tham gia sớm góp phần nâng cao uy tín và hình ảnh của hàng không Việt Nam trong mắt các đối tác quốc tế, đặc biệt tại các thị trường có yêu cầu cao về môi trường; giúp giảm nguy cơ bị áp dụng các biện pháp đơn phương hoặc phân mảnh chính sách, bảo đảm tính thông suốt của hoạt động bay quốc tế và qua đó tăng cường năng lực cạnh tranh của ngành hàng không Việt Nam trên thị trường toàn cầu.
Theo ông Đinh Văn Tuấn, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam, khi tham gia chính thức trong giai đoạn tự nguyện, các đường bay quốc tế giữa Việt Nam và những quốc gia cùng tham gia CORSIA sẽ chịu tác động trực tiếp của cơ chế này.
Trong mạng bay hiện nay, các đường bay của Vietnam Airlines tới các quốc gia ở châu Á, châu Âu và Australia đều thuộc nhóm tham gia CORSIA, chiếm khoảng 85% sản lượng khai thác quốc tế của hãng.
Trong bối cảnh, các thị trường hàng không lớn ngày càng siết chặt các yêu cầu về khí hậu và phát triển bền vững, Vietnam Airlines sẽ đặt ưu tiên cao nhất vào việc chủ động tuân thủ đầy đủ và ổn định cơ chế CORSIA.
Ngoài ra, hãng tiếp tục hoàn thiện năng lực đo lường, báo cáo, thẩm tra phát thải và quản trị tín chỉ carbon theo chuẩn mực quốc tế, qua đó bảo đảm khai thác bền vững tại các thị trường hàng không trọng điểm và hạn chế rủi ro từ các rào cản môi trường ngày càng gia tăng.
Bên cạnh đó, hãng sẽ đổi mới đội bay, tối ưu hóa vận hành khai thác và từng bước sử dụng nhiên liệu hàng không bền, không chỉ giúp giảm khối lượng phát thải phải bù trừ mà còn góp phần nâng cao hiệu quả khai thác và năng lực cạnh tranh.
Trên phương diện thị trường, việc đáp ứng sớm và nghiên cứu các yêu cầu khí hậu quốc tế giúp Vietnam Airlines giảm thiểu rủi ro từ các biện pháp điều chỉnh môi trường, củng cố quan hệ với các đối tác toàn cầu và duy trì vị thế cạnh tranh trên các đường bay quốc tế, nhất là các thị trường lớn, có tiêu chuẩn cao.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng gặp nhiều khó khăn. Theo đánh giá của Cục Hàng không Việt Nam, các rủi ro nổi bật trong quá trình thực hiện nghĩa vụ bù trừ theo CORSIA hiện nay thể hiện ba nhóm chính: Biến động giá tín chỉ carbon trên thị trường quốc tế, có thể thay đổi mạnh theo cung-cầu, chính sách khí hậu toàn cầu và mức độ tham gia của các quốc gia, doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí tuân thủ của các hãng hàng không; nguy cơ thiếu nguồn cung tín chỉ đủ điều kiện CORSIA bởi không phải tất cả các tín chỉ carbon trên thị trường đều được ICAO công nhận, danh sách các chương trình phát thải đủ điều kiện CORSIA có phạm vi nhất định và có thể được cập nhật theo từng giai đoạn; mua phải tín chỉ không đạt chuẩn CORSIA, dẫn đến không được ICAO công nhận để thực hiện nghĩa vụ bù trừ dẫn đến có thể phát sinh do doanh nghiệp chưa nắm rõ tiêu chí đủ điều kiện của CORSIA, hoặc do lựa chọn tín chỉ từ các chương trình, dự án không nằm trong danh mục được ICAO phê duyệt.
Hoàn thiện thể chế
Theo ông Đỗ Hồng Cẩm, để vừa bảo đảm tuân thủ đầy đủ CORSIA, vừa duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng không Việt Nam trên các thị trường lớn, nhất là thị trường châu Âu, cần hoàn thiện khung pháp lý và thể chế thực hiện CORSIA theo hướng ổn định, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Bộ, ngành chức năng cần sớm ban hành quy định mới về quản lý nhiên liệu tiêu thụ và phát thải khí CO2 từ tàu bay trong hoạt động hàng không dân dụng nhằm cập nhật đầy đủ các yêu cầu mới của ICAO về giám sát, báo cáo, thẩm tra và nghĩa vụ bù đắp carbon, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với các quy định pháp luật liên quan môi trường, năng lượng và thị trường carbon trong nước.
Ngoài ra, trong bối cảnh chi phí tuân thủ có xu hướng gia tăng, cần nghiên cứu và triển khai các cơ chế hỗ trợ phù hợp, bao gồm hướng dẫn tập trung, thống nhất về lựa chọn tín chỉ carbon đủ điều kiện theo chuẩn CORSIA; khuyến khích doanh nghiệp xây dựng kế hoạch mua tín chỉ theo lộ trình dài hạn nhằm hạn chế rủi ro biến động giá; tạo điều kiện để các hãng hàng không Việt Nam có thể tiếp cận và mua tín chỉ carbon đủ điều kiện CORSIA ngay trong nước với chi phí hợp lý...
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đinh Văn Tuấn cho rằng, để hạn chế phần nghĩa vụ bù trừ, đơn vị sẽ đổi mới đội bay và đưa vào khai thác các dòng tàu bay thế hệ mới với mức tiêu hao nhiên liệu thấp.
Theo tính toán hiện nay, việc hiện đại hóa đội bay có thể giúp Vietnam Airlines giảm tới khoảng 20% lượng phát thải CO2 vào từ nay đến năm 2035.
Cùng với đó hãng đẩy mạnh tối ưu hóa vận hành khai thác, bao gồm tối ưu khai thác tàu bay, công tác điều phái, lập kế hoạch bay và áp dụng các sáng kiến tiết kiệm nhiên liệu trong toàn hệ thống.
Về dài hạn, đơn vị nghiên cứu và chuẩn bị cho việc sử dụng SAF, vì đây là giải pháp có tiềm năng giảm tới 80% lượng phát CO2 xét trên toàn bộ vòng đời nhiên liệu…
