Những bẫy lừa đảo khó nhận biết thời trí tuệ nhân tạo

Các công cụ AI hiện nay có thể tạo ra một bài viết, hình ảnh, giọng nói hoặc video giả mạo với chất lượng rất cao. Tuy nhiên, AI chưa phải yếu tố đáng lo ngại nhất. Điều khiến tin giả và các chiêu trò lừa đảo công nghệ cao lan truyền với tốc độ chóng mặt chính là thuật toán đề xuất nội dung của các nền tảng mạng xã hội.

Các đối tượng lừa đảo sử dụng trí tuệ nhân tạo để “cá nhân hóa” tin giả theo từng nhóm người. (Hình ảnh có sử dụng AI)
Các đối tượng lừa đảo sử dụng trí tuệ nhân tạo để “cá nhân hóa” tin giả theo từng nhóm người. (Hình ảnh có sử dụng AI)

Tin giả được tạo nhanh, phát tán rộng trên mạng xã hội

Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội được xây dựng nhằm giữ chân người dùng bằng cách liên tục đề xuất những nội dung phù hợp với sở thích, lịch sử tìm kiếm và hành vi tương tác. Khi một người từng quan tâm đến đầu tư, việc làm, sức khỏe, khuyến mãi sự kiện "nóng", hệ thống sẽ ưu tiên hiển thị thêm các nội dung cùng chủ đề. Điều này dễ tạo ra "buồng vang thông tin" (echo chamber), khiến người dùng chỉ tiếp cận những thông tin tương tự và có xu hướng tin rằng đó là sự thật.

Các đối tượng lừa đảo đã nhanh chóng lợi dụng cơ chế này. Chúng sử dụng AI để tạo hàng loạt bài viết, hình ảnh, video giả, đồng thời vận hành mạng lưới tài khoản ảo để bình luận, chia sẻ và tạo lượt thích nhằm đánh lừa thuật toán. Khi một nội dung có lượng tương tác tăng nhanh, nền tảng sẽ tiếp tục đề xuất đến nhiều người hơn, giúp tin giả lan truyền với tốc độ rất lớn.

Thực tế, thuật toán không tạo ra tin giả và cũng không cố ý tiếp tay cho tội phạm. Tuy nhiên, việc ưu tiên các nội dung thu hút tương tác vô tình trở thành công cụ để các đối tượng xấu khai thác.

Một kịch bản lừa đảo phổ biến thường diễn ra theo bốn bước. Trước hết, AI tạo các nội dung có độ chân thực cao như video deepfake người nổi tiếng quảng bá đầu tư, thông báo giả mạo cơ quan Nhà nước về nhận trợ cấp hoặc bài viết giả mạo báo chí. Tiếp đó, hàng loạt tài khoản ảo đồng loạt tương tác, để lại các bình luận như "Tôi đã nhận được tiền", "Đầu tư có lãi thật" nhằm tạo lòng tin. Sau khi thuật toán ghi nhận lượng tương tác lớn, nội dung tiếp tục được đề xuất đến những người có cùng mối quan tâm. Cuối cùng, nạn nhân bị dẫn sang website giả, hội nhóm kín hoặc ứng dụng nhắn tin để thực hiện các hành vi lừa đảo như yêu cầu chuyển tiền, đầu tư, xác minh tài khoản, cung cấp mã OTP hoặc thông tin ngân hàng.

Đáng chú ý, tin giả hiện nay không còn phát tán đại trà mà được AI "cá nhân hóa" theo từng nhóm người. Người cao tuổi thường bị nhắm đến bằng thông tin về thuốc chữa bệnh hoặc trợ cấp; người trẻ dễ gặp quảng cáo việc làm online, đầu tư tài chính, tiền mã hóa; doanh nghiệp lại trở thành mục tiêu của các thông tin giả về thuế, hóa đơn điện tử hoặc chính sách mới. Việc đánh trúng nhu cầu và tâm lý khiến khả năng người dùng tin tưởng, chia sẻ cao hơn.

Để nhận diện các chiến dịch này, người dùng cần cảnh giác với những nội dung giật gân, tạo cảm giác khẩn cấp, kêu gọi chia sẻ ngay; video, hình ảnh có dấu hiệu bất thường; tài khoản mới lập nhưng tương tác rất lớn; nhiều bình luận có nội dung giống nhau; hoặc các đường link rút gọn, tên miền gần giống website chính thức.

Điều đáng lưu ý, không nên xem số lượt thích, chia sẻ hay bình luận là bằng chứng cho tính xác thực của thông tin. Trong nhiều trường hợp, toàn bộ các chỉ số này đều có thể được tạo ra bằng AI và mạng lưới tài khoản ảo nhằm đánh lừa cả người dùng lẫn thuật toán của nền tảng.

Phát tán tin giả để lừa đảo có thể bị xử lý hình sự

Hiện nay, pháp luật đã có các quy định để xử lý hành vi phát tán thông tin giả trên không gian mạng cũng như lợi dụng thông tin giả để thực hiện hành vi lừa đảo.

Về xử phạt vi phạm hành chính, Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân; cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt gây hoang mang trong Nhân dân và các hành vi vi phạm khác trên mạng xã hội. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tương ứng, đồng thời bị buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật hoặc thông tin sai sự thật đã đăng tải.

Nếu việc phát tán tin giả là một bước trong quá trình chiếm đoạt tài sản, tùy tính chất và hậu quả, người thực hiện còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017). Trường hợp sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản thì còn có thể bị xem xét về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo Điều 290 Bộ luật Hình sự, với khung hình phạt có thể lên đến nhiều năm tù tùy giá trị tài sản chiếm đoạt và tính chất, mức độ của hành vi.

Đối với người dùng mạng xã hội, việc vô tình chia sẻ tin giả cũng có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nếu hành vi thuộc trường hợp bị xử phạt theo quy định. Vì vậy, trước khi bấm "chia sẻ", cần kiểm tra thông tin từ nhiều nguồn chính thống, đặc biệt là cổng thông tin điện tử của cơ quan Nhà nước, cơ quan báo chí được cấp phép hoặc các tổ chức có thẩm quyền.

Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển, kỹ năng quan trọng nhất không còn là khả năng tiếp cận thông tin mà là khả năng kiểm chứng thông tin. Thuật toán có thể quyết định nội dung nào xuất hiện trên bảng tin của mỗi người, nhưng việc tin hay không, chia sẻ hay dừng lại để xác minh vẫn là lựa chọn của chính người dùng.

(Bài viết có sự phối hợp cung cấp dữ liệu và thông tin pháp lý từ LuatVietnam.vn trong khuôn khổ chuyên mục Phòng, chống tội phạm công nghệ cao)

Có thể bạn quan tâm

Nhiều hành vi thường xuất hiện trong các vụ lừa đảo công nghệ cao tăng mạnh mức xử phạt.

Tăng mức xử phạt hàng loạt thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao

Từ 1/7/2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực, thay thế nhiều quy định của Nghị định 15/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử. Đáng chú ý, nhiều hành vi thường xuất hiện trong các vụ lừa đảo công nghệ cao... đã tăng mạnh mức xử phạt.

Nhận diện sớm các chiêu trò lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo

Nhận diện sớm các chiêu trò lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại nhiều tiện ích cho đời sống và công việc. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tích cực, công nghệ này cũng đang bị các đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện các hành vi lừa đảo ngày càng tinh vi.

Người dân cần cảnh giác với các cuộc gọi giả mạo người thân, cơ quan chức năng.

Cuộc gọi hiện đúng tên người thân vẫn có thể là lừa đảo

Nhờ công nghệ giả mạo số điện thoại kết hợp trí tuệ nhân tạo mô phỏng giọng nói, các đối tượng lừa đảo có thể khiến cuộc gọi hiển thị đúng tên người thân, bạn bè hoặc cơ quan, tổ chức uy tín. Thủ đoạn này đã khiến không ít người mất cảnh giác, cung cấp thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền theo yêu cầu của kẻ lừa đảo.

Các đối tượng trong đường dây cá độ bị công an thành phố Đà Nẵng triệu tập, làm việc và tạm giữ hình sự. (Nguồn: Bộ Công an)

Xử lý nghiêm hành vi cá độ bóng đá trên không gian mạng

Giải Vô địch bóng đá thế giới (World Cup 2026) đang đầy kịch tính bởi những chiến thắng của các đội tuyển vốn được đánh giá thấp hơn. Lợi dụng sự hấp dẫn của môn thể thao "vua" này, nhiều trang web, đường dây cá độ bóng đá trái phép đã nở rộ trên không gian mạng khiến nhiều người mê "đỏ đen" rơi vào cảnh "tan cửa, nát nhà"...

Từ ngày 1/7/2026, tăng mức xử phạt với hành vi giả mạo trên mạng xã hội.

Tăng mức xử phạt với hành vi giả mạo trên mạng xã hội

Các hình thức lợi dụng mạng xã hội để giả mạo tài khoản, fanpage, hội nhóm nhằm phát tán thông tin giả, sai sự thật hoặc lừa đảo người dùng ngày càng phổ biến. Từ ngày 1/7/2026, quy định xử phạt đối với các hành vi này tiếp tục được siết chặt với mức phạt tăng cao hơn trước.

Cuộc gọi rác. (Ảnh minh họa)

Siết xử phạt tin nhắn rác, cuộc gọi rác

Tin nhắn chứa đường dẫn giả mạo, cuộc gọi rác hay phần mềm độc hại vẫn là những thủ đoạn phổ biến được các đối tượng sử dụng để tiếp cận người dùng trên môi trường mạng. Pháp luật hiện hành quy định nhiều chế tài xử lý đối với các hành vi này nhằm bảo đảm an toàn thông tin và quyền lợi của người sử dụng dịch vụ viễn thông.

Ảnh minh hoạ.

Cảnh báo gia tăng tình trạng cá độ bóng đá trên mạng trước World Cup 2026

Giải vô địch bóng đá World Cup 2026 sắp diễn ra, thu hút sự quan tâm của nhiều người hâm mộ trên thế giới. Lợi dụng sức “nóng” của sự kiện này, các đối tượng tổ chức đánh bạc đã dùng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi lôi kéo người dân tham gia cá độ trái phép trên mạng, gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh - trật tự địa phương.

Cơ quan chức năng khuyến cáo người tiêu dùng không nên giao dịch chỉ dựa vào video quảng cáo, livestream.

Cảnh báo lừa đảo công nghệ cao khi mua hàng online

Ủy ban Cạnh tranh quốc gia vừa phát đi cảnh báo về việc các đối tượng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), nội dung giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (deepfake) để giả mạo người nổi tiếng, chuyên gia, cơ quan chức năng nhằm quảng cáo sai sự thật, lừa đảo người tiêu dùng trên môi trường mạng.

Dưới góc nhìn xã hội, an ninh và truyền thông, việc đưa ra “quy tắc gia đình an toàn” không phải là khẩu hiệu, mà là một nhu cầu cấp thiết để mỗi gia đình là một lưới phòng thủ vững chãi trước sự hoành hành và bủa vây của tội phạm mạng

Bộ “quy tắc gia đình an toàn” trong thời đại số

Truyền thông liên tục cảnh báo rất nhiều về các thủ đoạn của tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhưng con số nạn nhân và mức độ thiệt hại vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Do vậy, việc xây dựng những nguyên tắc sống đơn giản nhưng hiệu quả để có thể áp dụng hằng ngày, nhằm bảo vệ sự bình yên của mỗi gia đình.

Đại diện VNPT Cyber Immunity và BIC ký kết hợp tác chiến lược phân phối sản phẩm bảo hiểm rủi ro giao dịch

Giảm thiểu thiệt hại trước lừa đảo trực tuyến

Các hình thức lừa đảo trực tuyến và rò rỉ dữ liệu cá nhân ngày càng gia tăng, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm khiến người dùng cá nhân đang phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn trong môi trường số. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp phòng ngừa và hỗ trợ người dùng giảm thiểu thiệt hại khi sự cố xảy ra.

Cơ quan công an lấy lời khai các đối tượng lừa đảo trong vụ tiền ảo Heliwin. Nguồn: Lực lượng công an

Công an tỉnh Lào Cai đấu tranh chống tội phạm sử dụng công nghệ cao

Thời gian qua, lực lượng Công an tỉnh Lào Cai, nòng cốt là Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị nghiệp vụ Bộ Công an, công an nhiều tỉnh, thành phố đấu tranh, triệt phá nhiều đường dây tội phạm sử dụng công nghệ cao với quy mô lớn, thủ đoạn tinh vi.

5 bước “tỉnh táo” thoát bẫy link ảo. (Ảnh: NCA)

5 bước chủ động nhận diện để thoát bẫy link ảo, đường dẫn độc hại

Link ảo, đường dẫn đáng ngờ kết hợp những chiêu trò lừa đảo đang trở thành mối đe dọa thường trực đối với người dùng trực tuyến. Việc nhận diện và tránh xa các đường link độc hại là điều vô cùng cấp thiết. Những thông tin dưới đây sẽ giúp cộng đồng mạng trang bị kiến thức để tự bảo vệ mình trước các chiêu trò tinh vi.

Tiêu chuẩn kết bạn và nguyên tắc giao tiếp an toàn trên mạng.

Tiêu chuẩn kết bạn và nguyên tắc giao tiếp an toàn trên mạng

Không ai có thể hoàn toàn tránh khỏi những chiêu trò biến hóa của tội phạm trực tuyến. Vì vậy, bên cạnh việc nâng cao cảnh giác, mỗi người cần rèn luyện kỹ năng nhận diện và bảo vệ mình trên không gian mạng. Dưới đây là những lưu ý quan trọng khi kết bạn trực tuyến để bảo đảm giao tiếp an toàn, tránh rơi vào bẫy lừa đảo.

Toàn cảnh buổi Tọa đàm.

Đẩy mạnh phòng, chống gian lận trong hoạt động thương mại điện tử

Ngày 16/10, tại Hà Nội, Viện Ứng dụng Khoa học Công nghệ và Luật pháp (STLA) phối hợp Trung tâm Giám sát Chất lượng và Phòng chống Hàng giả (CQSAC)-trực thuộc Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ Thương hiệu Việt Nam (VATAP) tổ chức Tọa đàm “KOL/KOC: Thực trạng-Vi phạm-Trách nhiệm pháp lý trong hoạt động thương mại điện tử”.

Hình minh hoạ

Ngành giáo dục Phú Thọ phát động chiến dịch chống “bắt cóc trực tuyến”, bảo vệ học sinh

Trước thực trạng hàng loạt vụ học sinh, sinh viên bị lừa đảo bằng chiêu trò “bắt cóc online” gây hoang mang dư luận, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ đã khẩn trương phát động Chiến dịch chống “bắt cóc trực tuyến” nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng phòng vệ trên không gian mạng cho học sinh, phụ huynh và giáo viên.