Hạn chế thiệt hại kinh tế
Với lý do cuộc xung đột đang diễn ra ở Ukraine, quyết định được EU đưa ra cuối tuần trước, theo đó cấm mọi hoạt động chuyển giao trở lại Nga đối với các tài sản bị phong tỏa thuộc về Ngân hàng trung ương Nga đang nắm giữ tại EU. Động thái này sẽ “khóa chặt” các tài sản, ước tính trị giá 210 tỷ euro (246 tỷ USD). Phần lớn trong đó, khoảng 190 tỷ euro, đang được Ngân hàng trung ương Nga nắm giữ tại Euroclear - một công ty dịch vụ tài chính có trụ sở tại Bỉ.
Theo thông báo của EU, biện pháp phong tỏa vô thời hạn đồng nghĩa cấm mọi hành vi chuyển nhượng trực tiếp hoặc gián tiếp các tài sản hoặc dự trữ của Ngân hàng trung ương Nga, cũng như các giao dịch liên quan đến bất kỳ pháp nhân, tổ chức hoặc cơ quan nào hành động thay mặt hoặc theo chỉ đạo của Ngân hàng trung ương Nga. Thông báo nêu rõ, đây là biện pháp tạm thời, nhưng sẽ được duy trì “chừng nào việc cung cấp tài chính và các nguồn lực khác cho Nga phục vụ cuộc chiến ở Ukraine còn gây ra, hoặc có thể gây ra những vấn đề kinh tế nghiêm trọng cho EU”.
Trong bài đăng trên mạng xã hội, Chủ tịch Hội đồng châu Âu (EUC) Antonio Costa giải thích rằng, quyết định của EU được đưa ra nhằm hạn chế thiệt hại cho nền kinh tế của liên minh.
Nhấn mạnh xung đột tại Ukraine là mối đe dọa đối với an ninh của chính mình, EU muốn tiếp tục bảo đảm nguồn tài chính hỗ trợ Ukraine. Việc “đóng băng” tài sản vô thời hạn nhằm phục vụ kế hoạch của EU sử dụng số tiền mặt bị phong tỏa của Nga nhằm mục đích cho Ukraine vay khoản 165 tỷ euro trang trải các nhu cầu về ngân sách quân sự và dân sự trong hai năm 2026 và 2027. Theo quy định của EU, Ukraine sẽ chỉ hoàn trả khoản vay này khi nhận được khoản mà Nga thanh toán tiền bồi thường xung đột. Do đó, đây thực chất là một khoản trợ cấp nhằm thúc đẩy Nga bồi thường trong tương lai. Các nhà lãnh đạo EU sẽ họp vào ngày 18/12 tới để hoàn tất chi tiết các khoản vay bồi thường này.
Khoản tiền của Nga bị “đóng băng” theo lệnh trừng phạt của EU áp đặt với Nga sau khi cuộc xung đột nổ ra ở Ukraine năm 2022. Các lệnh trừng phạt của EU được gia hạn sáu tháng một lần với sự nhất trí của tất cả 27 thành viên. Theo quyết định mới nhất, tài sản của Nga bị “đóng băng” vô thời hạn, nghĩa là EU không phải bỏ phiếu định kỳ sáu tháng để gia hạn. Bởi thế, quyết định này loại bỏ được nguy cơ Hungary và Slovakia từ chối gia hạn, buộc EU phải hoàn trả số tiền này cho Nga.
Phản ứng trái chiều
Bình luận trên mạng xã hội X, Thủ tướng Ukraine Yulia Svyrydenko ca ngợi quyết định của EU là "bước ngoặt hướng tới công lý và trách nhiệm giải trình". Theo bà Yulia Svyrydenko, bước đi của EU giúp củng cố nền tảng cho cơ chế cho vay và bồi thường, liên quan thiệt hại do xung đột ở Ukraine. Tuần này, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky sẽ đến châu Âu, gặp các nhà lãnh đạo EU thảo luận chi tiết cơ chế này.
Theo các nguồn tin ngoại giao châu Âu, Đức tuyên bố ủng hộ quyết định của EU và sẽ cung cấp khoản bảo lãnh trị giá 50 tỷ euro. Còn theo Đan Mạch, nước hiện giữ chức Chủ tịch luân phiên của EU, một số lo ngại vẫn cần được giải quyết và hy vọng có quyết định cuối cùng của EUC trong tuần này.
Trong khi đó, với Hungary và Slovakia, vốn phản đối việc tăng hỗ trợ cho Ukraine, quyết định mới của EU đã tạo thuận lợi hơn cho việc giữ và tiến tới sử dụng các tài sản bị phong tỏa của Nga và hai nước sẽ không thể ngăn chặn việc gia hạn các lệnh trừng phạt Nga. Trong thư gửi Chủ tịch EUC, Thủ tướng Slovakia Robert Fico nêu rõ, ông không thể ủng hộ bất kỳ giải pháp nào cho nhu cầu tài chính của Ukraine, gồm cả việc chi trả các khoản chi phí quân sự của Ukraine trong những năm tới.
Thủ tướng Hungary Viktor Orban viết trên mạng xã hội X rằng, động thái “đóng băng” tài sản của Nga vô thời hạn sẽ gây ra thiệt hại không thể khắc phục cho EU. Với quyết định này, các nhà lãnh đạo EU đang đặt mình lên trên luật lệ. Hungary phản đối và sẽ làm mọi thứ trong khả năng để khôi phục trật tự pháp luật.
Ngân hàng trung ương Nga khẳng định kế hoạch của EU sử dụng tài sản của ngân hàng này bị “đóng băng” tại châu Âu là bất hợp pháp và trái với luật pháp quốc tế. Ngân hàng trung ương Nga sẽ có hành động pháp lý để đáp trả. Theo Hãng thông tấn Nga TASS, Ngân hàng trung ương Nga đã đệ đơn kiện tập đoàn lưu ký chứng khoán Euroclear ở Bỉ lên Tòa án Trọng tài Moscow, đòi Euroclear bồi thường thiệt hại do các hành vi bất hợp pháp gây ra cho Ngân hàng trung ương Nga.
