Tiềm năng lớn, trở ngại không nhỏ
Theo Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố có tiềm năng phát triển kinh tế đêm rất lớn nhờ quy mô dân số, lực lượng lao động... Cụ thể, sau khi hợp nhất với Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương trước đây, thành phố có quy mô dân số rất lớn, mật độ lao động cao, cơ cấu dân số trẻ và tỷ lệ lao động làm việc theo ca, theo chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng tăng.
Đây là nền tảng quan trọng tạo ra nhu cầu tiêu dùng ban đêm ổn định, thường xuyên và đa dạng, không chỉ tập trung vào du lịch mà còn phục vụ đời sống thường nhật của người dân. Những yếu tố mới này kết hợp với thế mạnh trước đây (là trung tâm tiêu dùng lớn với tầng lớp trung lưu, chuyên gia, doanh nhân và khách quốc tế; với các sản phẩm, dịch vụ kinh tế đêm có giá trị gia tăng cao) càng giúp kinh tế đêm của thành phố giảm bớt mức độ phụ thuộc du lịch, gia tăng tính bền vững.
Bên cạnh đó, thành phố có những lợi thế về không gian và khả năng phân vùng phát triển kinh tế đêm. Lợi thế nổi bật là không gian đa dạng, cho phép tổ chức kinh tế đêm theo phân vùng chức năng rõ ràng, hạn chế xung đột với khu dân cư và giảm áp lực quản lý.
Đối với vùng đô thị lõi, khu vực này có lợi thế phát triển kinh tế đêm gắn với văn hóa, nghệ thuật, sáng tạo, thương mại-dịch vụ chất lượng cao, phù hợp vai trò trung tâm điều phối, thử nghiệm mô hình và chính sách kinh tế đêm.
Trong khi đó, khu vực Bình Dương (cũ) có quỹ đất và hạ tầng thuận lợi để phát triển kinh tế đêm phục vụ lao động công nghiệp, trung tâm dịch vụ đêm, logistics 24/7 và các mô hình ít xung đột với dân cư. Còn khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) có lợi thế đặc thù về biển, du lịch và nghỉ dưỡng, thuận lợi phát triển kinh tế đêm gắn với lễ hội, sự kiện, giải trí... có quy mô lớn, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách...
Tuy nhiên, theo Phó Giám đốc Sở Công thương thành phố Nguyễn Nguyên Phương, nút thắt hàng đầu trong công tác triển khai phát triển kinh tế đêm nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Thành phố hiện chưa xác định rõ cơ quan nào đóng vai trò chịu trách nhiệm điều phối chung các hoạt động kinh tế đêm trên toàn địa bàn; dù đã có những phân công bước đầu, cơ chế vận hành vẫn thiếu rõ ràng và chưa phát huy hiệu quả, dẫn đến tình trạng các đề xuất, sáng kiến từ doanh nghiệp và địa phương chưa được triển khai đồng bộ. Thực tế cho thấy số lượng mô hình, chương trình kinh tế đêm triển khai thành công còn khá hạn chế. Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu ý tưởng hay nguồn lực xã hội, mà chủ yếu xuất phát từ các “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý. Một trong những bất cập lớn là hệ thống quy định pháp lý hiện hành chưa phân định rõ ràng giữa hoạt động kinh tế ban ngày và ban đêm. Các lĩnh vực đặc thù của kinh tế đêm như ẩm thực, giải trí..., đặc biệt là hoạt động phục vụ đồ uống có cồn hiện vẫn đang chịu sự điều chỉnh bởi các quy định pháp luật chung, vốn được thiết kế cho hoạt động ban ngày...
Hình thành bản sắc đặc trưng
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Tiên Minh, Trưởng Bộ môn marketing, Trường Kinh doanh UEH-Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, kinh nghiệm từ các quốc gia và đô thị phát triển thành công kinh tế đêm cho thấy, cần có đầu mối điều phối chuyên trách để quản lý hiệu quả; và cần quy hoạch kinh tế đêm theo chủ đề, gắn với đặc trưng văn hóa từng khu vực để tạo điểm nhấn. Bên cạnh việc đa dạng hóa sản phẩm, thành phố cần đầu tư đồng bộ về hạ tầng nền tảng như giao thông ban đêm, chiếu sáng, an ninh và khả năng tiếp cận. Kinh tế đêm phải gắn kết với bản sắc văn hóa địa phương để tạo giá trị riêng và sức cạnh tranh. Thành phố có thể tập trung vào nhóm sản phẩm như: Biểu diễn văn hóa-nghệ thuật, tour đêm, chợ đêm và không gian nghệ thuật, phố đi bộ theo chủ đề, các không gian mở, hệ thống hạ tầng vận hành kinh tế ban đêm. Việc tích hợp toàn diện các yếu tố trên sẽ góp phần hình thành một nền kinh tế đêm sôi động và bền vững.
Ông Lưu Nhật Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Ẩm thực thành phố cho rằng, thành phố cần sớm nghiên cứu hình thành các “tổ hợp đêm” tập trung, tích hợp đầy đủ hoạt động ẩm thực, biểu diễn nghệ thuật, mua sắm và giải trí. Mô hình “tất cả trong một” này không những giúp tạo ra chuỗi trải nghiệm liền mạch mà còn góp phần gia tăng mức chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Cùng với đó, thành phố có thể chọn một số khu vực, địa điểm phù hợp để thí điểm mô hình “tổ hợp đêm” theo cách “vừa xếp hàng vừa chạy”, đánh giá hiệu quả rồi điều chỉnh tiếp. Đánh giá chung thực tế hiện nay cho thấy, phần lớn dịch vụ kết thúc vào khoảng 22 giờ, có thể coi như thành phố đang bỏ lỡ một khoản chi tiêu đáng kể trong khung giờ đêm. Vì vậy, việc kéo dài thời gian hoạt động một số loại hình dịch vụ đi kèm điều kiện bảo đảm an ninh và quản lý phù hợp sẽ là chìa khóa để thúc đẩy kinh tế đêm sôi động hơn nữa.
Sở Tài chính cho biết, thành phố sẽ tiếp tục triển khai các mô hình thí điểm kinh tế đêm trên các địa bàn như quận Phú Nhuận cũ (nay thuộc phường Cầu Kiệu), Quận 6 cũ (nay thuộc phường Bình Tây), Quận 7 cũ (nay thuộc phường Tân Hưng), hay tại các Quận 1, 12 cũ... Các giải pháp kích cầu tiêu dùng ban đêm, thúc đẩy người dân và du khách “mở hầu bao” cho hoạt động về đêm cũng sẽ được nghiên cứu. Đó là việc xây dựng mô hình phát triển kinh tế đêm phù hợp với lợi thế và điều kiện thực tiễn ở địa phương; quy hoạch kinh tế-xã hội (dự kiến các khu vực, địa bàn, tuyến đường được phát triển kinh tế đêm, các loại hình dịch vụ kinh tế đêm chủ yếu...). Cùng với đó là những nhiệm vụ, nội dung như rà soát, xây dựng, điều chỉnh cơ chế chính sách, khung pháp lý phù hợp nhằm thu hút các nguồn lực đầu tư cho kinh tế đêm; đánh giá một số mô hình, cách thức quản lý, phát triển kinh tế đêm tại các thành phố, quốc gia có quy mô, bản sắc văn hóa tương đồng để nghiên cứu, thí điểm triển khai trên địa bàn...
