Đổi mới để tồn tại
Thời công nghiệp hóa, Hải Phòng là đại công trường đóng tàu, góp phần làm nên thương hiệu “thành phố Cảng”. Gắn bó với nghề từ năm 1998, ông Nguyễn Văn Trình, Tổ trưởng Sắt hàn 2, Công ty Đóng tàu Phà Rừng là mắt xích trong gia đình nhiều thế hệ theo nghề, từ cha, anh trai đến vợ, con và nay là lớp cháu tiếp nối. Vậy nhưng quá trình phát triển nóng để lại nhiều hệ lụy. Khốc liệt nhất là giai đoạn 2009-2011, khi tái cơ cấu khiến doanh nghiệp nợ lương kéo dài, lao động toàn ngành có thời điểm chỉ còn 20-25% so đỉnh cao. Trong hoàn cảnh cả hai vợ chồng cùng làm một đơn vị, con còn nhỏ, ông Trình vẫn chọn ở lại. “Gia đình tôi xác định bám nghề, học công nghệ mới để tồn tại”, ông chia sẻ.
Quá trình sàng lọc khắc nghiệt đã giữ lại lực lượng thợ nòng cốt, tạo nền tảng cho sự hồi sinh. Ông Bùi Đức Chiến, Tổ trưởng ống, Công ty Đóng tàu Sông Cấm, khẳng định: “Người thợ hôm nay không thể chỉ dựa vào tay nghề cũ mà phải biết đọc bản vẽ số, làm việc trên máy, tuân thủ quy trình quốc tế và chủ động cập nhật công nghệ tự động hóa”.
Hôm nay, Hải Phòng vẫn là đại công trường của ngành đóng tàu nhưng động lực phát triển đã chuyển từ đông lao động sang tinh hoa tay nghề. Từ nền sản xuất thủ công, làm tàu nhỏ, ngành được tái cấu trúc theo mô hình gọn nhẹ. Công nghệ số và tự động hóa thay thế phần lớn lao động nặng nhọc, giúp các nhà máy đủ năng lực đóng tàu lớn, vượt biển xa, đáp ứng chuẩn quốc tế. Nhờ đó, đơn hàng gối đầu đến 2027-2030, việc làm ổn định, thu nhập cải thiện rõ rệt: công nhân mới 12-15 triệu đồng/tháng, thợ giỏi 20-25 triệu đồng/tháng.
Vươn ra biển lớn
Trong dòng chảy tái cơ cấu ngành công nghiệp biển, đóng tàu Hải Phòng đang định hình hướng đi mới, dựa trên ba trụ cột: Quản trị hiệu quả, công nghệ tiên tiến và khai thác thị trường chiến lược.
Công ty Đóng tàu Nam Triệu từng sử dụng 13 nghìn lao động, nay còn hơn 500 cán bộ nòng cốt, tập trung quản trị hiệu quả. Ông Nguyễn Văn Vinh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Đóng tàu Nam Triệu nhấn mạnh: “Tinh gọn bộ máy giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả. Quỹ việc làm hiện đủ cho nhiệm kỳ 5 năm, thậm chí đến 2030.” Kết quả là Nam Triệu cho ra đời các tàu trọng tải lớn như Trường Minh Dream 01 và 02 (65 nghìn DWT), đáp ứng tiêu chuẩn Mỹ - châu Âu, khẳng định năng lực thiết kế, thi công và quản lý.
Song song, các doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, triển khai thiết kế số, quản trị thông minh, tích hợp AI và tối ưu quy trình sản xuất. Tại Phà Rừng, dù đang xử lý nợ cũ, doanh nghiệp vẫn duy trì nhịp sản xuất nhờ phần mềm tối ưu, thiết bị hiện đại và quy trình kiểm soát chất lượng. Các gam tàu chở hóa chất 13.500 DWT, tàu hàng rời 34 nghìn DWT do Phà Rừng đóng đã lọt tốp 10 tàu chất lượng tốt nhất thế giới. Ông Đỗ Thành Trung, Phó Tổng Giám đốc, nhấn mạnh: “Nghị quyết 220 mở cơ hội vừa xử lý nợ cũ vừa duy trì nhịp sản xuất. Hiện nhiều chủ tàu Hàn Quốc, Nhật Bản… đã ký đơn hàng đến 2028”.
Nhiều đơn vị chọn thị trường ngách, nâng cao giá trị gia tăng. Công ty CP Đóng tàu Sông Cấm hợp tác với Damen (Hà Lan), sản xuất Sparky - tàu kéo chạy điện xuất khẩu New Zealand và tàu ISCV chạy methanol cho Na Uy, biểu tượng chuyển đổi xanh. Công ty Thái Bình Dương tập trung tàu biển quốc tế, ponton hút cát và tàu rải cáp viễn thông, khẳng định năng lực tiên tiến phục vụ thị trường châu Á - châu Âu… Năm 2026, Hải Phòng tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp qua Đề án nghiên cứu khôi phục và phát triển ngành đóng tàu, kỳ vọng góp sức mở ra chu kỳ hưng thịnh mới của ngành đóng tàu Việt Nam.
Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC) Phạm Hoài Chung nhận định: Việc các doanh nghiệp đóng tàu tại Hải Phòng chuyển hướng đóng tàu chuyên dụng, tàu giá trị gia tăng cao là lựa chọn đúng đắn. Sự khởi sắc này khẳng định uy tín ngành công nghiệp tàu thủy Việt Nam, góp phần bảo đảm an ninh kinh tế, thúc đẩy thương mại và nâng vị thế quốc gia trên bản đồ hàng hải khu vực, thế giới.
