Khi màn đêm còn phủ kín, cửa biển đã bắt đầu nhộn nhịp. Tiếng máy tàu nổ giòn, tiếng kéo đá lạnh, vận chuyển nhiên liệu và nhu yếu phẩm xuống khoang tàu hòa cùng tiếng sóng.
Cách đó không xa, tại Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Nông, phòng trực vẫn sáng đèn. Trên màn hình máy tính, cán bộ trạm chăm chú theo dõi các thông tin về tàu cá chuẩn bị xuất bến. Hồ sơ từng tàu cá được kiểm tra cẩn thận, từ giấy phép khai thác, đăng ký, đăng kiểm đến tình trạng hoạt động của thiết bị giám sát hành trình.
Ngoài cửa biển, những con tàu lần lượt nổ máy vươn khơi. Trên màn hình giám sát, các tín hiệu liên tục dịch chuyển theo từng hải trình.
Cầm tập hồ sơ vừa kiểm tra xong của một tàu cá chuẩn bị xuất bến, Đại úy Lương Văn Phương, Trạm trưởng Kiểm soát Biên phòng Đà Nông, Đồn Biên phòng Hòa Hiệp Nam chia sẻ: “Nhiều người chỉ nhìn thấy vài phút làm thủ tục tại cửa biển, nhưng phía sau là cả quá trình quản lý, theo dõi và phối hợp giữa nhiều lực lượng. Chỉ cần phát hiện thiết bị giám sát hành trình gặp sự cố, giấy tờ chưa đủ hoặc có dấu hiệu vi phạm, tàu sẽ phải khắc phục xong mới được xuất bến”.
Tại Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng, mỗi ngày, bên cạnh việc theo dõi hoạt động của phương tiện trên biển, cán bộ trực còn thường xuyên trao đổi với chủ tàu, thuyền trưởng để nắm bắt tình hình khai thác, kịp thời nhắc nhở việc duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình và chấp hành các quy định liên quan.
Theo Đại úy Phan Ngọc Dương, Trạm trưởng Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng, Đồn Biên phòng Tuy Hòa, hiệu quả của công tác chống khai thác IUU không chỉ được đo bằng số lượt kiểm tra hay các trường hợp vi phạm được phát hiện, mà còn thể hiện ở sự thay đổi trong nhận thức của ngư dân. Muốn chống khai thác IUU hiệu quả thì trước hết phải giúp ngư dân hiểu luật. Khi nhận thức thay đổi, việc chấp hành sẽ trở thành ý thức tự giác.
Tại các địa phương ven biển, hình ảnh những người lính biên phòng đến các bến cá, khu neo đậu tàu thuyền hay từng hộ ngư dân để tuyên truyền, phổ biến pháp luật đã trở nên quen thuộc. Nhiều cuộc trao đổi diễn ra ngay sau khi tàu cập bến hoặc trước lúc ngư dân chuẩn bị ra khơi. Từ những câu chuyện gần gũi, những hướng dẫn cụ thể, các quy định về chống khai thác IUU dần được ngư dân tiếp cận và thực hiện nghiêm túc hơn.
Trong 6 tháng đầu năm, các đơn vị biên phòng tuyến biển do Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Đắk Lắk quản lý đã tuyên truyền, hướng dẫn cho 17.055 lượt chủ phương tiện, thuyền trưởng; tổ chức ký 2.974 bản cam kết chống khai thác IUU, trao 475 lá cờ Tổ quốc tặng ngư dân và kịp thời thông báo cho 1.452 tàu cá hoạt động gần ranh giới trên biển không vượt sang vùng biển nước ngoài.
Qua quản lý, giám sát, bộ đội biên phòng phát hiện 4 tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình trên biển và xử lý 31 vụ vi phạm hành chính liên quan đến 31 đối tượng, 24 tàu cá với tổng số tiền xử phạt 217 triệu đồng.
Chiều muộn, tại cảng cá Phú Lạc, những con tàu lần lượt trở về sau nhiều ngày bám biển. Tiếng máy tàu dần lắng xuống, nhường chỗ cho không khí nhộn nhịp của một phiên cá cuối ngày. Trên cầu cảng, ngư dân tất bật chuyển những sọt hải sản vừa được đưa từ khoang tàu lên bờ. Sau niềm vui của chuyến biển thuận lợi là những công việc nay đã trở thành một thói quen của ngư dân.
Khi những sọt cá cuối cùng được thương lái đưa lên xe, ông Biện Khắc Linh, chủ tàu cá PY-95023-TS vẫn nán lại bên mạn tàu. Người đàn ông có hơn 20 năm gắn bó với biển mở cuốn nhật ký khai thác, cẩn thận rà soát lại thông tin của chuyến biển vừa kết thúc.
Với ông, ghi chép đầy đủ nhật ký khai thác hay kiểm tra tình trạng hoạt động của thiết bị giám sát hành trình giờ đây đã trở thành công việc quen thuộc, giống như kiểm tra ngư lưới cụ trước mỗi lần ra khơi. “Trước đây, nhiều người chỉ nghĩ đơn giản ra khơi là để đánh bắt. Bây giờ thì khác, ngư dân hiểu rằng muốn làm nghề lâu dài phải chấp hành đúng các quy định của Nhà nước”, ông Linh chia sẻ.
Sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của ngư dân không chỉ giúp hạn chế vi phạm mà còn góp phần xây dựng nghề cá Việt Nam phát triển bền vững.
