Lâm Đồng có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước, với hơn 1 triệu héc-ta đất sản xuất nông nghiệp, khí hậu đa dạng, thổ nhưỡng màu mỡ; đã hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung, dẫn đầu cả nước về rau, hoa, cà-phê, chè, hồ tiêu, dâu tằm, cá nước lạnh… Tuy nhiên, để chuyển lợi thế thành giá trị gia tăng bền vững, yếu tố quyết định là tổ chức sản xuất khoa học và sự đồng hành của hệ thống khuyến nông.
Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã triển khai hơn 400 mô hình khuyến nông trong trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, thu hút hơn 3.500 hộ tham gia. Các mô hình tập trung vào cây trồng, vật nuôi chủ lực; ứng dụng đồng bộ tiến bộ kỹ thuật như sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tưới tiết kiệm, nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn và chuyển đổi số. Từ kết quả thực tiễn cho thấy, năng suất nhiều loại cây trồng tăng từ 10-20%, lợi nhuận tăng từ 15-25%, chi phí đầu vào giảm đáng kể.
Ở các vùng sản xuất rau, hoa công nghệ cao, thu nhập đạt từ 250 đến 800 triệu đồng/ha/năm. Một số mô hình thanh long, cà-phê đạt chuẩn quốc tế đã giúp nâng giá bán từ 10-15%, mở rộng thị trường xuất khẩu. Để có được kết quả nêu trên, công tác khuyến nông đóng vai trò rất quan trọng, không chỉ làm nhiệm vụ chuyển giao kỹ thuật, mà còn trực tiếp đồng hành trong quá trình sản xuất, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tăng sức cạnh tranh của nông sản.
Cùng với xây dựng mô hình, công tác đào tạo, huấn luyện cũng được triển khai rộng khắp. 5 năm qua, toàn tỉnh đã tổ chức tập huấn hơn 2.500 lớp, với gần 100.000 lượt nông dân tham gia; mở 23 lớp nâng cao năng lực cho gần 1.000 lượt cán bộ khuyến nông và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp. Nội dung các lớp học tập trung vào sản xuất theo tiêu chuẩn, chăn nuôi an toàn sinh học, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số.
Cùng với đó, hoạt động thông tin, tuyên truyền được đổi mới mạnh mẽ với hàng trăm cuộc hội thảo, diễn đàn kỹ thuật; hàng chục nghìn bản tin, tờ rơi được đăng phát; trang thông tin điện tử duy trì hơn 700.000 lượt truy cập mỗi năm. Nhờ vậy, tiến bộ khoa họckỹ thuật và chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước được chuyển tải kịp thời đến người sản xuất.
Điểm nhấn quan trọng là sự hình thành và phát huy vai trò của các tổ khuyến nông cộng đồng. Toàn tỉnh đã thành lập 2 tổ thí điểm và 215 tổ mở rộng, với hơn 2.100 thành viên, trở thành “cánh tay nối dài” của hệ thống khuyến nông cơ sở. Tại xã Trường Xuân, tổ khuyến nông cộng đồng đã phối hợp doanh nghiệp, hợp tác xã tổ chức tập huấn kỹ thuật chăm sóc cà-phê, quản lý dịch hại tổng hợp, chuyển giao quy trình sản xuất hữu cơ.
Ông Nguyễn Văn Lý, nông dân bon Bu Páh, cho biết, nhờ được vận động tham gia tập huấn, nông dân trong xã đã tiếp cận quy trình sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương. Nhiều mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, đáp ứng thị trường đã hình thành và cho hiệu quả rõ rệt. Hoạt động của tổ khuyến nông thật sự thổi luồng gió mới vào sản xuất ở nông thôn.
Tại xã Đức An, tổ khuyến nông cộng đồng liên kết với doanh nghiệp tổ chức tập huấn sản xuất cà-phê theo tiêu chuẩn 4C, hỗ trợ hợp tác xã sản xuất hàng trăm tấn cà-phê chất lượng cao, được đối tác bao tiêu toàn bộ. Sự gắn kết giữa kỹ thuật và thị trường từng bước được hiện thực hóa ngay từ cơ sở. Thực tiễn cho thấy, khuyến nông không chỉ là chuyển giao kỹ thuật thuần túy mà còn là lực lượng tiên phong, mở đường cho quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; hình thành vùng sản xuất tập trung; gắn sản xuất với bảo quản, chế biến và tiêu thụ.
Đáng chú ý, ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hoạt động khuyến nông đã góp phần quan trọng trong công tác xóa đói, giảm nghèo. Theo đánh giá của lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, khuyến nông đang giữ vai trò then chốt trong quá trình tái cơ cấu ngành. Đây là lực lượng trực tiếp đưa khoa họccông nghệ vào sản xuất, đồng thời giúp nông dân thay đổi tư duy từ sản xuất đơn thuần sang làm kinh tế nông nghiệp.
Giá trị gia tăng của nông nghiệp không chỉ đến từ tăng năng suất, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Muốn vậy, khuyến nông phải đi trước một bước, hỗ trợ nông dân sản xuất theo tiêu chuẩn, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Trong giai đoạn mới, khuyến nông không dừng ở khâu hướng dẫn kỹ thuật mà phải tham gia sâu hơn vào tư vấn thị trường, kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ hợp tác xã xây dựng phương án kinh doanh.
Khi sản xuất gắn với tiêu thụ, giá trị nông sản mới được nâng lên bền vững. Cùng với những kết quả tích cực, công tác khuyến nông vẫn còn một số hạn chế nhất định, như chỉ mới chú trọng nhiều vào chuyển giao kỹ thuật, chưa gắn chặt với phát triển thị trường và chuỗi giá trị; nguồn nhân lực về quản trị, marketing, chuyển đổi số chưa đáp ứng yêu cầu; hoạt động liên kết thị trường chưa đồng đều; còn phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước…
Theo Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Văn Chương, thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tập trung đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo; từng bước chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, gắn kỹ thuật với thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.
Theo đó, hoạt động khuyến nông phải gắn chặt hơn với thị trường, chuỗi giá trị, dựa trên nền tảng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số. Trong định hướng đó, khuyến nông tiếp tục được xác định là lực lượng “mở đường”, góp phần xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh.
Bước sang giai đoạn 2026- 2030, tỉnh Lâm Đồng đặt mục tiêu tăng trưởng nông nghiệp bình quân từ 5-5,5%/năm; hơn 70% số xã vùng khó khăn xây dựng mô hình khuyến nông giảm nghèo; 100% số nhân lực khuyến nông và nông dân chuyên nghiệp được đào tạo; toàn bộ xã, phường triển khai mô hình theo hướng an toàn sinh học, tuần hoàn, hữu cơ, thích ứng biến đổi khí hậu.
Để đạt mục tiêu đề ra, ngành khuyến nông xác định ba quan điểm đổi mới, đó là: hướng đến chuyên nghiệp; chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp; mở rộng phạm vi, nhiệm vụ hoạt động gắn với nhu cầu thị trường. Đồng thời, tập trung nâng cao năng lực đội ngũ, số hóa tài liệu kỹ thuật, đa dạng hóa phương thức truyền thông, mở rộng liên kết doanh nghiệp-hợp tác xã-nông dân.
Từ những cánh đồng lúa chất lượng cao, những vườn cà-phê đạt chuẩn quốc tế đến các nhà kính trồng hoa, rau công nghệ cao, có thể thấy rõ dấu ấn của khuyến nông trong từng bước chuyển mình của nông nghiệp Lâm Đồng. Khi tri thức được lan tỏa, người nông dân được trang bị đầy đủ kỹ năng và tư duy mới, giá trị sản xuất nông nghiệp sẽ tiếp tục được nâng cao. Khuyến nông, vì thế, không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn đồng hành cùng nông dân trên con đường phát triển bền vững.
