Hội thảo có sự tham gia của cơ quan quản lý, nhà khoa học và chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Phú Bình, Phó Giám đốc Quỹ NAFOSTED cho rằng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực trung tâm của phát triển, không chỉ ở từng quốc gia mà còn ở quy mô toàn cầu. Đồng thời, đây cũng là giai đoạn Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung thể chế mới, với những thay đổi mang tính nền tảng về cách thức tổ chức, quản lý và tài trợ hoạt động khoa học, công nghệ.
Trong bối cảnh đó, hợp tác quốc tế không còn chỉ là một kênh hỗ trợ, mà đã trở thành một trụ cột chiến lược để nâng cao chất lượng nghiên cứu, kết nối tri thức toàn cầu và đặc biệt là rút ngắn khoảng cách công nghệ.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Nguyễn Phú Bình cũng thẳng thắn chỉ ra hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng; tỷ lệ đồng tài trợ và đóng góp từ phía đối tác quốc tế còn hạn chế; nhiều chương trình hợp tác vẫn mang tính phân tán, thiếu định hướng ưu tiên rõ ràng.
Trong thời gian qua, Quỹ NAFOSTED đã từng bước tiếp cận các chuẩn mực quốc tế trong đánh giá và tài trợ nghiên cứu; mở rộng hợp tác song phương và đa phương; thử nghiệm các mô hình đồng tài trợ với đối tác nước ngoài.
Trong giai đoạn tới, Quỹ xác định cần có những chuyển đổi mạnh mẽ hơn, bao gồm: chuyển từ tài trợ đơn lẻ sang tài trợ theo chương trình, gắn với các bài toán lớn của quốc gia; tăng cường cơ chế đồng tài trợ thực chất, hướng tới huy động nguồn lực quốc tế và đặc biệt là lựa chọn có trọng tâm các lĩnh vực ưu tiên, từ nghiên cứu nền tảng đến làm chủ công nghệ lõi.
Hội thảo đã nghe các ý kiến góp ý từ đại diện cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học có kinh nghiệm hợp tác quốc tế và các chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ trọng điểm về các rào cản, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, công nghệ.
Các ý kiến đều cho rằng, Quỹ NAFOSTED cần tiếp tục mở rộng các chương trình hợp tác với các đối tác có nền khoa học và công nghệ phát triển, tăng tỷ lệ tài trợ để nâng cao cơ hội tiếp cận nguồn lực quốc tế; chương trình hợp tác cần theo giai đoạn; việc ứng dụng công nghệ trong quản lý và cung cấp thông tin cần được đẩy mạnh; khôi phục và mở rộng các chương trình đào tạo nghiên cứu ngắn hạn.
Bên cạnh đó, Quỹ cần chuyển từ tài trợ đơn lẻ sang tài trợ theo chuỗi phát triển công nghệ, từ nghiên cứu nền tảng, công nghệ lõi đến nguyên mẫu, sản phẩm. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm mỗi nhiệm vụ không dừng lại ở công bố khoa học mà có lộ trình đi tiếp, hướng tới các kết quả cụ thể.
Các nhà khoa học cũng đề nghị các nhiệm vụ nghiên cứu không chỉ có viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác quốc tế mà hiệu quả nhất là cần có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp. Doanh nghiệp không chỉ là bên tiếp nhận kết quả mà phải cùng xác định bài toán, tham gia thử nghiệm cùng các bên ngay từ đầu. Điều này giúp bảo đảm công nghệ được phát triển gắn với nhu cầu thực tế và có khả năng triển khai.
Đồng thời, có các công cụ hỗ trợ như dữ liệu, hạ tầng tính toán, môi trường thử nghiệm và kết nối quốc tế cho các nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là gia tăng số lượng nhiệm vụ hợp tác quốc tế, mà là lựa chọn đúng nhiệm vụ để tạo ra tri thức mới, năng lực mới và công nghệ mới cho Việt Nam.
Kết luận Hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ NAFOSTED khẳng định, các ý kiến tại Hội thảo sẽ được nghiêm túc tiếp thu để tiếp tục hoàn thiện các cơ chế tài trợ, nhằm tạo ra một hệ sinh thái hợp tác quốc tế hiệu quả hơn, thực chất hơn và có tác động lớn hơn. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến cũng cho biết thêm, Dự thảo Nghị định hướng dẫn tổ chức và hoạt động của Quỹ NAFOSTED đã được trình Chính phủ, dự kiến ban hành trong tháng 4 này. Nghị định được kỳ vọng sẽ có nhiều điểm đột phá, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc mà cộng đồng khoa học đã nhiều lần phản ánh trong thời gian qua.
