Đòi hỏi ứng biến thời đại số

Có thể thấy, một số nhà xuất bản, đơn vị phát hành sách và cả chính những tác giả viết cũng dần dịch chuyển từ thị trường truyền thống sang những thị trường khác. Sự năng động trong phát hành là một yếu tố dẫn dắt sách văn học tiếp cận công chúng một cách sáng tạo đầy mới mẻ hơn xưa.

Không chỉ đọc mà còn trải nghiệm

Tằm Books ra mắt thị trường sách văn học mới vài tháng nay, nhưng cách làm mới cộng với đội ngũ trẻ trung năng động đã nhanh chóng để lại dấu ấn. Dẫu đầu năm 2025, giới kinh doanh sách văn học lẫn các tác giả viết đã dự báo thêm một năm đầy thử thách và khó khăn, tuy vậy, Tằm Books lại tạo ra cho mình một hướng đi khác, tiếp cận thị trường không chỉ như một công ty phát hành sách, mà như một đơn vị sáng tạo và kinh doanh IP văn hóa. Mỗi bản thảo được Tằm Books phát triển thành tài sản trí tuệ có thể khai thác đa nền tảng: sách in, sách điện tử, ấn phẩm sưu tập, sản phẩm quà tặng, triển lãm, workshop, nội dung số.

Tháng 4, nhân dịp kỷ niệm 50 năm đất nước thống nhất, Tằm Books cho ra đời dự án “Đọc Một Hơi”. Theo đó, sách in chỉ là “đầu câu chuyện”, phát hành song song qua kênh truyền thống như nhà sách, hệ thống phân phối của ngành sách, hội sách và phát triển thêm kênh trực tiếp bằng thương mại điện tử, bán qua website, mạng xã hội. Ngoài ra, Tằm Books cũng đi sâu vào kênh đối tác chiến lược là trường học, bảo tàng, trung tâm văn hóa, doanh nghiệp quan tâm quà tặng văn hóa. Đặc biệt là kênh trải nghiệm: kết hợp phát hành với các hoạt động như tọa đàm, triển lãm, workshop “Đọc Một Hơi” để tạo cộng đồng yêu thích.

Cũng cho rằng cần có một sự trải nghiệm trong cách đọc mới, ông Bùi Đức Thặng, Giám đốc Linh Lan Books cũng tạo ra một “gói trải nghiệm” sách văn học cho độc giả. Bắt đầu từ khâu phân khúc thị trường, Linh Lan Books đã khảo sát sâu thị hiếu độc giả, đặc biệt chú trọng nhóm độc giả yêu văn hóa, lịch sử và yếu tố dân gian, từ đó chọn lọc đề tài vừa độc đáo vừa gần gũi. Kết hợp kênh online (sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, fanpage chuyên đề) với offline (hội sách, triển lãm, chuỗi sự kiện chuyên đề về văn hóa dân gian) một cách đồng bộ bằng các chiến dịch quảng bá sách, công bố bìa, nhận đặt trước, quà tặng đi kèm, livestream chia sẻ hành trình sách… Với Linh Lan Books, mỗi cuốn sách không chỉ là nội dung đọc, mà còn là một “gói trải nghiệm” gồm minh họa đặc sắc, phụ kiện sưu tầm, và các hoạt động tương tác. Theo đó, tạo cảm giác sở hữu một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh mới chính là con đường mới giúp sách văn học chinh phục độc giả vốn đang bị kéo giãn bởi nhiều lựa chọn khác trong xã hội.

Dùng công nghệ số tạo hệ sinh thái

Tận dụng nền tảng số để đa kênh là một phương thức tối ưu để một số nhà xuất bản, đơn vị phát hành sách xem như một bước thích nghi với thời đại. Từ sự ra đời của hashtag BookTok, hàng loạt người đọc sách đã hào hứng với nền tảng TikTok, góp phần mở ra tiềm năng cho các đơn vị xuất bản phát hành sách, nhất là tìm kiếm thị trường mở cho dòng sách văn học.

Nắm bắt được những sự thay đổi theo xu thế ấy, ông Nguyễn Thuận Thành, nhà sáng lập kiêm Giám đốc của Tằm Books đã ứng dụng công nghệ số và AI như công cụ mở rộng vòng đời và giá trị của sách văn học bằng cách số hóa và lưu trữ IP, quản lý bản quyền, dữ liệu hình ảnh, nội dung trên nền tảng số, sẵn sàng tái sử dụng cho các dự án khác; dùng AI cho marketing để cá nhân hóa nội dung truyền thông, dựng video/infographic từ dữ liệu sách để lan tỏa trên mạng xã hội. Cùng với đó, phát triển sản phẩm số từ IP sách tạo nội dung tương tác, bản đồ số, podcast, video ngắn, hướng tới mô hình “transmedia storytelling” (kể chuyện đa phương tiện) mà thế giới đang áp dụng với văn học. Đặc biệt Tằm Books cũng nghiên cứu mở rộng và triển khai phát hành sách nhiều ngôn ngữ, hợp tác với tổ chức và cộng đồng nước ngoài để sách văn học tiếp cận bạn đọc toàn cầu.

Kết hợp đa diện tạo trường liên kết

Ngoài ra, một cách mà Công ty SBooks đang triển khai gần đây trên nền tảng mạng xã hội của mình đem lại nguồn doanh thu cho sách văn học khá tốt, đó là kết hợp với các KOLs làm video ngắn quảng bá sách. Sự hợp tác này khiến sách như được tiếp sức, lan tỏa đến những cộng đồng khác, tìm kiếm thêm được độc giả từ sự ảnh hưởng nhất định của những người nổi tiếng trên mạng xã hội, nhất là những người tạo được trend (xu hướng) cho giới trẻ.

Mặt khác, để bảo vệ chất lượng sách văn học, chống sách giả, sách lậu, đơn vị này cũng chọn lọc những nhà phân phối uy tín, các nhà sách tư nhân có thâm niên, thương hiệu. Trong quá trình kiểm duyệt sản phẩm trên sàn, không ít lần Sbooks bắt gặp những nhà sách lợi dụng giấy ủy quyền của nhà xuất bản hoặc đơn vị phát hành khác để bán sách giả, sách lậu một cách lộng hành. Giải quyết bài toán này, SBooks mở chiết khấu ở mức tốt hơn, để các nhà sách thuận lợi trong việc tổ chức các chiến dịch truyền thông, marketing, tặng ưu đãi cho khách hàng. Đó là điều để các bên cùng phát triển và cùng chinh phục được độc giả.

Nhà xuất bản Kim Đồng xây dựng “Góc đọc cuối tuần” vào sáng thứ bảy hàng tuần, đã trở thành điểm hẹn thân quen của độc giả nhỏ tuổi và các bậc phụ huynh. Bằng các buổi giao lưu trực tiếp với những nhà văn thiếu nhi được yêu thích như Phong Điệp, Nguyễn Xuân Thủy, Nguyễn Thụy Anh…, các em nhỏ đã được gieo vào lòng mình tâm thế đón đợi và say mê với những cuốn sách thiếu nhi. Ở đó chính các em được tương tác trực tiếp, được lắng nghe nhiều câu chuyện bên ngoài trang sách để hình thành nhân vật, câu chuyện… gợi lên nhiều hứng khởi để đưa sách văn học đến gần các em hơn.

Cũng chính từ các buổi giao lưu trực tiếp như thế mới thấy, hơn bao giờ hết, tác giả cần đồng hành cùng các nhà xuất bản, các đơn vị phát hành tạo ra một sự giao lưu trực diện. Chính sự giao lưu này, là một trong những yếu tố khiến độc giả đi từ yêu mến tác giả, tác phẩm, hình thành thói quen đọc sách văn học. Không chỉ là đọc của tác giả mình yêu thích mà đọc sang những tác phẩm khác của dòng sách văn học. Tạo một “trường liên kết” theo hiệu ứng domino trong tâm lý tiêu dùng. Đây cũng là bài toán mở, tham gia vào phần kích thích sức mua sách văn học của độc giả.

Nhìn rộng hơn, để khắc phục tình trạng sách văn học phát hành khó, không thể chỉ trông đợi vào nỗ lực cá nhân của nhà văn hay nhà xuất bản mà cần cả hệ thống chính sách tổng thể, trong đó văn học được nhìn nhận như một cấu phần chiến lược của phát triển văn hóa - giáo dục, chứ không phải mặt hàng thị trường thông thường. Một số hướng mở có thể chú ý tới thiết lập quỹ hỗ trợ phát hành sách văn học có chọn lọc, tương tự như các quỹ về điện ảnh, mỹ thuật… giúp tác phẩm chất lượng được phân phối, giới thiệu bài bản; khôi phục vai trò lựa chọn sách văn học trong thư viện công, trường học, không dựa trên giáo trình cứng nhắc, mà theo các chủ đề đời sống, nhân văn, lịch sử, tâm lý... nhằm tăng khả năng tiếp cận, đối thoại, chuyển hóa. Bên cạnh đó, cần đầu tư các nền tảng truyền thông chuyên sâu về văn học, với sự tham gia của đội ngũ phê bình, nhà giáo dục… giúp tạo sóng dư luận tích cực, định hướng bạn đọc, nhất là người trẻ; khuyến khích các nhà sách, sàn thương mại điện tử mở chuyên mục có tuyển chọn kèm nội dung chuyên sâu.