Từ ngày 17/4 đến 19/4, tại Bảo tàng thế giới cà-phê (phường Buôn Ma Thuột), Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk phối hợp với UNESCO, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh cùng sự đồng hành của Tập đoàn Trung Nguyên Legend tổ chức diễn đàn Di sản Cà-phê thế giới với chủ đề “Từ những truyền thống đa dạng đến di sản sống chung của nhân loại”.
Diễn đàn thu hút sự tham dự của đông đảo các đại biểu đại diện các bộ, ngành Trung ương; các Đại sứ, Tổng lãnh sự các cường quốc cà-phê cùng các tổ chức quốc tế, các chuyên gia, người nổi tiếng trong lĩnh vực văn hóa và cộng đồng thực hành cà-phê trong nước, quốc tế. Sự hội tụ này tạo nên một không gian đối thoại đa chiều, phản ánh tính chất liên ngành và liên văn hóa của cà-phê trong bối cảnh toàn cầu.
Diễn đàn là không gian đối thoại quốc tế cấp cao, góp phần làm rõ cách nhìn nhận cà-phê như một “di sản sống”, có khả năng “kết nối con người, cộng đồng, các nền văn minh”, hướng tới trở thành một ngôn ngữ chung của hòa hợp, sáng tạo và phát triển bền vững.
Diễn đàn đối thoại quốc tế cấp cao về di sản, văn hóa và tương lai của cà-phê
Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk Đào Mỹ nhấn mạnh: “Diễn đàn không chỉ là nơi gặp gỡ, trao đổi học thuật và thực tiễn mà còn là một bước đi thiết thực nhằm làm rõ hơn giá trị nổi bật của Di sản Cà-phê trong bối cảnh toàn cầu hóa, thúc đẩy đối thoại giữa các nền văn minh cà-phê, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, nhất là các mô hình thực hành bảo vệ tốt theo Công ước 2003 của UNESCO”.
Diễn đàn Di sản Cà-phê thế giới nhận được gần 40 bài nghiên cứu tham luận từ các nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế tiếp cận cà-phê dưới nhiều góc độ từ kinh tế, xã hội, văn hóa, di sản học đến công nghệ chế biến, chuỗi giá trị toàn cầu và phát triển bền vững,...
Trong đó, 14 bài tham luận tiêu biểu được trình bày trực tiếp tại diễn đàn qua 4 phiên thảo luận chuyên sâu với sự điều hành của các nhà quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế xuyên suốt theo các chủ đề: “Lịch sử cà-phê thế giới”; “Quy trình trồng và sản xuất cà-phê”; “Văn hóa tiêu dùng toàn cầu và diễn trình phát triển của di sản cà-phê”; “Thực hành tốt trong bảo vệ và phát triển bền vững” nhằm trao đổi về những giá trị di sản cà-phê toàn cầu.
Trong đó, phiên chuyên đề về “Lịch sử cà-phê thế giới”, các tham luận quốc tế từ các quốc gia có nền văn hóa cà-phê tiêu biểu thế giới như Palestine, Colombia, Thổ Nhĩ Kỳ, Ý… đã tái hiện hành trình của cà-phê xuyên suốt các nền văn minh. Qua đó, cho thấy sự đa dạng trong tiếp nhận và thực hành tại mỗi quốc gia đã tạo nên “sức sống bền bỉ” và khả năng lan tỏa toàn cầu của cà-phê, đồng thời khẳng định vai trò của cà-phê như một “không gian giao tiếp xã hội và giao lưu văn hóa”.
Với chủ đề về “Quy trình trồng và sản xuất cà-phê”, các thảo luận đi sâu về hệ sinh thái trồng và sản xuất cà-phê như một chỉnh thể gắn kết giữa tri thức bản địa, cảnh quan văn hóa và sinh kế cộng đồng. Các phân tích chuỗi giá trị cà-phê toàn cầu, trách nhiệm xã hội của ngành cà-phê đối với cộng đồng, cùng các định hướng phát triển Đắk Lắk từ vùng nguyên liệu trọng điểm trở thành “Thủ phủ cà-phê thế giới”, gắn với hành trình xây dựng cảnh quan văn hóa cà-phê Việt Nam hướng tới di sản của UNESCO và thúc đẩy hệ sinh thái cà-phê trong tiến trình chuyển đổi xanh toàn cầu.
Cùng với đó, chủ đề “Văn hóa tiêu dùng toàn cầu và diễn trình phát triển của di sản cà-phê” tại diễn đàn gợi mở cách tiếp cận cà-phê từ góc độ văn hóa, lối sống, cách con người gặp gỡ, đối thoại và sáng tạo. Sự chuyển hóa của không gian cà-phê từ trải nghiệm tiêu dùng sang không gian văn hóa và di sản, các triết lý và thực hành cà-phê đương đại như Coffee Philosophy, Slow Coffee Culture, thiền cà-phê, cùng với ứng dụng công nghệ số đang góp phần định hình cà-phê như một “di sản sống” có khả năng thích ứng và lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đương đại.
Mở rộng từ các tham chiếu quốc tế, phiên chuyên đề “Thực hành tốt trong bảo vệ và phát triển bền vững” chia sẻ những mô hình cụ thể với các thực hành tốt từ Thái Lan và cách tiếp cận của FAO về hệ thống cà-phê bền vững hài hòa giữa sinh kế cộng đồng và môi trường.
Trên nền tảng đó, các tham luận tiếp tục làm rõ khái niệm và tiêu chí “Thực hành bảo vệ tốt” theo UNESCO, đồng thời nhấn mạnh vai trò trung tâm của cộng đồng trong việc gìn giữ, trao truyền và phát huy di sản cũng như cơ hội phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng khi di sản được nhận diện và định vị đúng giá trị.
Trong khuôn khổ diễn đàn, nhiều hoạt động cũng được tổ chức góp phần mang đến trải nghiệm toàn diện về giá trị của cà-phê Việt Nam từ cà-phê vật lý, cà-phê xã hội, cà-phê tinh thần vượt ra khỏi khuôn khổ của một sản phẩm nông nghiệp hay ngành kinh tế để được nhìn nhận như “di sản sống” gắn với bản sắc và lối sống cộng đồng.
Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ đánh giá cao những nỗ lực của tỉnh Đắk Lắk trong việc góp phần lan tỏa những giá trị truyền thống, văn hóa cà-phê Đắk Lắk trong nguồn lực phát triển bền vững quốc gia. Việc giới thiệu tri thức trồng và chế biến cà-phê Đắk Lắk đến quốc tế không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Tây Nguyên, mà còn thúc đẩy đối thoại đa văn hóa, nâng cao giá trị gia tăng của ngành cà-phê Việt Nam, qua đó từng bước xác lập vị thế riêng của cà-phê Việt Nam trên bản đồ cà-phê thế giới”.
Cà-phê Việt Nam và tầm nhìn “di sản sống” trong dòng chảy toàn cầu
Tại Diễn đàn Di sản Cà-phê thế giới “Từ những truyền thống đa dạng đến di sản sống chung của nhân loại”, cà-phê được nhìn nhận không chỉ như một sản phẩm nông nghiệp hay một ngành kinh tế, mà như một “di sản sống”, một không gian văn hóa, nơi kết tinh tri thức, tập quán, lối sống và các giá trị tinh thần được cộng đồng sáng tạo, thực hành và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Từ góc độ di sản học, ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam cho biết: “Theo Công ước năm 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, di sản không được hiểu là một vật thể hay sản phẩm, mà là tri thức, kỹ năng, tập quán xã hội và những ý nghĩa mà cộng đồng thừa nhận là một phần đời sống văn hóa của mình và trao truyền qua nhiều thế hệ”.
Thực tiễn trong tiến trình lịch sử cà-phê của nhân loại chưa bao giờ chỉ là lịch sử của một loại cây trồng. Đó còn là lịch sử của giao lưu, của thương mại, của tri thức, của sáng tạo, của khát vọng phát triển và của những cuộc gặp gỡ bền bỉ giữa con người với con người.
Từ Ethiopia, Yemen, Ottoman, châu Âu, châu Mỹ đến châu Á và Việt Nam, mỗi vùng đất, quốc gia khi tiếp nhận cà-phê đều góp phần làm giàu thêm giá trị chung ấy bằng bản sắc, ký ức và những giá trị riêng biệt, tạo nên hệ sinh thái văn hóa đa dạng, đặc sắc từ cà-phê và kết nối trong dòng chảy toàn cầu.
Đây là nền tảng làm nên sức sống lâu bền của cà-phê, cũng như thúc đẩy nỗ lực nâng tầm cà-phê trở thành một di sản sống chung, không đồng nhất, không hòa tan mà là cùng tồn tại, cùng tôn trọng, cùng đối thoại và cùng nâng tầm nhau.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam có một vị trí đặc biệt, không chỉ là một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà-phê hàng đầu thế giới, mà còn là nơi hội tụ những điều kiện đặc biệt để hình thành và phát triển một nền văn hóa cà-phê phong phú, giàu bản sắc. Đặc biệt, tại Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, cà-phê gắn liền với hệ tri thức bản địa về trồng trọt, chăm sóc, thu hoạch, chế biến, thưởng thức, ứng xử văn hóa và tổ chức đời sống gắn với cà-phê, hội tụ những giá trị của “di sản sống”, cần được bảo tồn, gìn giữ và tiếp tục làm sống động những tri thức ấy trong đời sống hiện tại.
Tháng 3/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trao chứng nhận “Tri thức trồng và chế biến cà-phê Đắk Lắk” là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị cà-phê với tri thức bản địa, sự sáng tạo của cộng đồng và mối quan hệ hài hòa giữa con người-thiên nhiên-văn hóa. Tiếp nối danh hiệu quốc gia, việc nhận diện rõ những giá trị nổi bật của “Tri thức trồng và chế biến cà-phê Đắk Lắk” như một chỉnh thể văn hóa sống động, có chiều sâu lịch sử, có giá trị cộng đồng, mang ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn hiện nay.
Chia sẻ tại diễn đàn, theo đại diện Tập đoàn Trung Nguyên Legend, một di sản chỉ thực sự “sống” khi được cộng đồng hiểu đúng, thực hành đúng, được trao truyền liên tục và không ngừng được sáng tạo trong bối cảnh đương đại. Đây cũng là cơ sở để bảo tồn và phát huy các giá trị cà-phê một cách bền vững, gắn với phát triển kinh tế, xã hội và nâng cao đời sống cộng đồng.
Trong bối cảnh thế giới đang đối diện với nhiều thách thức về kết nối xã hội và phát triển bền vững, việc định vị cà-phê Việt Nam như một “di sản sống” sẽ góp phần đưa cà-phê Việt Nam hướng tới trở thành một ngôn ngữ chung của hòa hợp, sáng tạo và phát triển bền vững, nơi các nền văn hóa có thể cùng tồn tại, tôn trọng lẫn nhau và cùng phát triển, đóng góp cho văn minh nhân loại.
Diễn đàn Di sản cà-phê thế giới 2026 không chỉ là sự kiện học thuật mà là bước đi thiết thực tạo không gian đối thoại cùng nhận diện, hệ thống hóa và nâng tầm giá trị của “tri thức trồng, chế biến và thưởng thức cà-phê” như một chỉnh thể văn hóa sống động.
Với sự đồng hành của Chính phủ, chính quyền địa phương, sự nỗ lực của các doanh nghiệp và cộng đồng, những trao đổi, kinh nghiệm quốc tế và các sáng kiến tại Diễn đàn Di sản cà-phê thế giới được kỳ vọng tiếp tục đặt nền tảng khoa học và thực tiễn để “Tri thức trồng, chế biến cà-phê Đắk Lắk” ghi danh vào danh sách thực hành tốt bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO, góp phần đưa văn hóa cà-phê Việt Nam trở thành một biểu tượng của bản sắc văn hóa quốc gia trên toàn cầu, được UNESCO công nhận là di sản của nhân loại.
