Ngày 3/4, tại trụ sở Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng Bộ Quốc phòng và UBND tỉnh Điện Biên tổ chức chương trình làm việc về việc xây dựng Đề án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV).
Không thử công nghệ, mà thử mô hình thực tế
Khác với các chương trình thử nghiệm thuần túy về kỹ thuật, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương khẳng định, đề án tại Điện Biên trọng tâm không phải là thử nghiệm công nghệ UAV – vốn đã được ứng dụng nhiều nơi – mà là thử nghiệm mô hình ứng dụng thực tế.
Việc lựa chọn Điện Biên để xây dựng đề án không chỉ xuất phát từ điều kiện thực tế của một địa phương miền núi, địa hình chia cắt, mà còn nhằm hình thành mô hình tham chiếu cho các địa phương khác trong thời gian tới.
Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, công nghệ UAV đã được ứng dụng tại nhiều nơi. Do đó, trọng tâm của đề án là xây dựng mô hình ứng dụng cụ thể để đánh giá hiệu quả khi tích hợp UAV vào hoạt động kinh tế.
Việc triển khai cần đủ quy mô, gắn với các bài toán thực tiễn như vận chuyển hàng hóa, đồng thời kết hợp thu thập dữ liệu phục vụ sản xuất, kinh doanh và quản lý; có cơ sở đo lường rõ ràng hiệu quả, giá trị gia tăng cũng như khả năng cải thiện vận hành.
Câu hỏi đặt ra cho đề án không phải là "UAV có bay được hay không", mà là "bay để làm gì và giải quyết bài toán cụ thể nào của địa phương", hiệu quả kinh tế và giá trị gia tăng tạo ra là bao nhiêu, khả năng cải thiện vận hành và quản lý thực tế ra sao..., Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đặt vấn đề.
Vì sao Điện Biên được lựa chọn thí điểm phát triển kinh tế tầm thấp?
Tại buổi làm việc, các đại biểu đã phân tích lý do chọn Điện Biên để thử nghiệm không chỉ bởi đặc thù địa hình miền núi, chia cắt mạnh khiến chi phí logistics chặng cuối rất cao, mà còn nhằm tạo ra một mô hình tham chiếu cho các địa phương khác trong tương lai.
Điện Biên đang được Lãnh đạo Nhà nước đặt kỳ vọng trở thành địa bàn phát triển kinh tế bền vững dựa trên lợi thế nông nghiệp và tiềm năng sản phẩm đặc sản vùng Tây Bắc.
Điện Biên có địa hình miền núi chia cắt khiến việc nâng cấp kết nối thuần đường bộ thường cần nguồn lực rất lớn và thời gian dài do điều kiện thi công phức tạp. Vì vậy, bên cạnh đầu tư đường bộ theo kế hoạch trung hạn, Điện Biên có thể bổ sung năng lực bằng hệ thống logistics liên tuyến kết hợp UAV và đường bộ theo khuôn khổ kinh tế tầm thấp, triển khai theo từng bước tại các hành lang và điểm nút ưu tiên.
Việc ứng dụng UAV tại đây hướng tới các mục tiêu chiến lược logistics liên tuyến nhằm kết hợp UAV và đường bộ để vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là các luồng hàng nhạy cảm về thời gian. UAV còn hỗ trợ nông nghiệp để giảm tổn thất sau thu hoạch cho các sản phẩm đặc sản như cà phê, mắc ca, trà Shan tuyết, từ đó nâng cao giá trị chuỗi cung ứng. Đồng thời, giúp cải thiện khả năng tiếp cận y tế và chất lượng dịch vụ công tại các khu vực dân cư phân tán.
Thử nghiệm tại Điện Biên được xây dựng nhằm thiết kế và kiểm chứng một mô hình hạ tầng logistics hiện đại trong khuôn khổ phát triển kinh tế tầm thấp, tập trung vào việc nâng cao tốc độ và độ ổn định của chuỗi vận chuyển, kết hợp với chuẩn hóa dữ liệu vận hành và quy trình phối hợp đa ngành.
Mục tiêu phát triển theo logic chuỗi giá trị kinh tế như sau: hạ tầng logistics hiện đại giúp vận chuyển nhanh và ổn định hơn, từ đó giảm chi phí và giảm tổn thất, tăng giá trị hàng hóa và giá bán của sản phẩm, kích thích mở rộng sản xuất và nuôi trồng của doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và người dân, đồng thời góp phần nâng cao sức hấp dẫn đầu tư của tỉnh.
Sandbox sẽ triển khai theo từng bước trên các ứng dụng ưu tiên, bảo đảm đo được hiệu quả, chuẩn hóa được quy trình và dữ liệu, và có cơ sở thực tiễn để mở rộng trong giai đoạn tiếp theo.
Nguyên tắc "an toàn là trên hết"
Đề án được xây dựng trên một nền tảng pháp lý vững chắc, bao gồm Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 và các Nghị định về quản lý tàu bay không người lái vừa ban hành cuối năm 2025.
Tại buổi làm việc, Thượng tướng Phạm Trường Sơn, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt: việc triển khai phải bảo đảm cao nhất về quốc phòng, an ninh và an toàn vùng trời.
Mọi hoạt động thử nghiệm UAV cần tuân thủ đầy đủ các quy định hiện hành về khu vực cấm bay, hạn chế bay, cũng như quy trình cấp phép và giám sát bay. Các đơn vị như Quân khu 2, Quân chủng Phòng không - Không quân, Cục Tác chiến và các cơ quan liên quan được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ và tỉnh Điện Biên để rà soát, hoàn thiện đề án, bảo đảm triển khai đúng quy định, đúng thẩm quyền và an toàn tuyệt đối.
Đại diện doanh nghiệp, điển hình là VNPost, đã đề xuất các mô hình vận chuyển cụ thể và kiến nghị tháo gỡ các cơ chế cần thiết để đảm bảo tính khả thi.
Theo Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Lê Văn Lương, tỉnh sẽ phối hợp chặt chẽ với các Bộ để hoàn thiện đề án theo hướng khả thi và hiệu quả. Sandbox sẽ được triển khai theo từng bước, tập trung vào các ứng dụng ưu tiên để chuẩn hóa dữ liệu trước khi mở rộng.
Việc thử nghiệm thành công tại Điện Biên kỳ vọng sẽ tạo ra một hệ thống hạ tầng logistics hiện đại, không chỉ kích thích sản xuất, thu hút đầu tư cho tỉnh mà còn đặt nền móng cho khung pháp lý phát triển kinh tế tầm thấp của cả nước.
