Nếu như các nước châu Á ưu tiên tập trung thương mại hóa các phương tiện với những tính năng mới trong môi trường đô thị, thì châu Âu lại chú trọng vấn đề an toàn và cách thức quản lý không phận.
Tiềm năng phát triển lớn
Theo Bloomberg, nền kinh tế tầm thấp (low-altitude economy) đang nổi lên như một lĩnh vực đột phá trong bối cảnh cách mạng công nghệ 4.0, tận dụng không gian bay dưới độ cao 1.000m kể từ mặt đất để tạo ra giá trị kinh tế thông qua các thiết bị bay không người lái (drone), phương tiện bay không người lái (UAV) và các công nghệ liên quan như eVTOL (máy bay cất-hạ cánh thẳng đứng chạy điện).
Khái niệm này không chỉ giới hạn ở việc vận hành thiết bị bay mà còn bao gồm hệ sinh thái toàn diện, từ cơ sở hạ tầng trạm điều khiển, bãi đáp đến khung pháp lý, dịch vụ hỗ trợ bảo trì, đào tạo và phần mềm quản lý không lưu. Nền kinh tế tầm thấp đang tăng trưởng nhanh nhờ tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến tiên tiến và kết nối mạng 5G-6G, giúp mở rộng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, logistics, quản lý đô thị, cứu hộ, giám sát môi trường, truyền thông và giải trí.
Bản chất cốt lõi của nền kinh tế tầm thấp nằm ở việc khai thác không gian tầm thấp để giảm chi phí vận hành và tăng hiệu quả kinh tế. Thí dụ, trong nông nghiệp, drone có thể thực hiện nhiệm vụ phun thuốc trừ sâu, gieo hạt, giám sát mùa màng và phân tích cấu trúc địa chất, giúp tăng năng suất lên đến 20-30%, đồng thời giảm chi phí lao động. Trong logistics, chúng hỗ trợ giao hàng nhanh chóng ở khu vực nông thôn hoặc địa hình phức tạp, giảm áp lực lên hệ thống giao thông truyền thống.
Thị trường toàn cầu cho các ứng dụng này dự kiến sẽ đạt hàng trăm tỷ USD trong thập kỷ tới, với tốc độ tăng trưởng hằng năm từ 15-20%. Chuyên gia Mike Hirschberg từ trang Forbes nhận định, sự phát triển của eVTOL và drone đang tạo ra một “cuộc cách mạng” tương tự như xe điện (EV), vốn có chi phí sản xuất thấp và sự hỗ trợ của chính phủ.
Tiềm năng kinh tế của lĩnh vực này là rất lớn, không chỉ ở giá trị thị trường mà còn ở tác động xã hội. Theo Cơ quan An toàn Hàng không châu Âu (EASA), thị trường UAV và dịch vụ bay tầm thấp tại EU có thể đạt 10 tỷ euro mỗi năm vào năm 2035, tạo ra hơn 100.000 việc làm mới. Điều này giúp thúc đẩy đổi mới sáng tạo, giảm chi phí vận hành trong các ngành công nghiệp và cải thiện quản lý tài nguyên.
Tại Mỹ, mặc dù nền kinh tế tầm thấp vẫn trong ở giai đoạn đầu song các công ty công nghệ như Joby Aviation và Archer Aviation đang đẩy mạnh những thử nghiệm sản phẩm bay, với kế hoạch khởi động dịch vụ thương mại từ cuối năm 2025. Sự thành công của lĩnh vực này phụ thuộc vào công nghệ điện tử và năng lượng hiện đại, giúp thiết kế nhẹ hơn, sử dụng năng lượng hiệu quả và tích hợp AI để vận hành tự động.
Tuy nhiên, tiềm năng trên cũng đi kèm không ít thách thức. Các vấn đề như an toàn không phận, quản lý không lưu và quy định pháp lý đang là rào cản lớn. Tại châu Âu, EASA áp dụng cách tiếp cận dựa trên rủi ro, phân loại hoạt động UAV thành các danh mục mở, cụ thể và được chứng nhận nhằm bảo đảm an toàn. Sáng kiến U-Space của châu Âu hướng tới xây dựng hệ sinh thái kỹ thuật số cho UAV, tập trung vào giao thông hàng không đô thị và logistics.
Các quốc gia châu Âu như Đức và Pháp đang dẫn đầu với các công ty như Volocopter và Lilium, nhưng quy định chặt chẽ khiến quá trình thương mại hóa diễn ra chậm hơn so châu Á. Trên bình diện toàn cầu, nền kinh tế tầm thấp sẽ chứng kiến sự bùng nổ nhờ các tiến bộ công nghệ. Năm 2026 có thể là bước ngoặt cho tích hợp drone trong lĩnh vực năng lượng, với việc triển khai rộng rãi trong giám sát cơ sở hạ tầng.
Sự dẫn dắt của châu Á
Châu Á đang dẫn đầu trong việc phát triển nền kinh tế tầm thấp, trong đó Trung Quốc nổi bật như một quốc gia tiên phong nhờ đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ drone và eVTOL. Theo Economist, thị trường kinh tế tầm thấp của Trung Quốc dự kiến đạt 1.500 tỷ NDT (khoảng 208 tỷ USD) vào cuối năm 2026 và sẽ tăng lên 2.000 tỷ NDT vào năm 2030.
Tại Trung Quốc, các công ty như EHang, AutoFlight và XPeng đang dẫn dắt cuộc cách mạng eVTOL. EHang's EH216-S đã nhận được giấy chứng nhận đầu tiên trên thế giới cho eVTOL chở khách tự động vào tháng 10/2023. Năm 2025, Ehang đã thực hiện hơn 40.000 chuyến bay ở 19 quốc gia, nhận giấy phép vận hành thương mại cho các chuyến bay tham quan, mở rộng sang di chuyển đô thị. AutoFlight's V2000CG, một drone chở hàng không người lái, cũng nhận giấy chứng nhận vào năm 2024 sau khi hoàn thành chuyến bay dài 150 km. Tại Nhật Bản, từ tháng 12/2022, UAV được phép bay qua khu dân cư, giúp giải quyết vấn đề thiếu hụt tài xế giao hàng và tiếp cận vùng nông thôn.
Hàn Quốc đặt mục tiêu thương mại hóa UAM tại Thủ đô Seoul từ năm 2025. Chính phủ Hàn Quốc đã ban hành “Lộ trình di chuyển hàng không đô thị” (UAM) năm 2020 và “Luật Thúc đẩy UAM” có hiệu lực từ tháng 4/2024. Theo trang thông tin chính quyền thành phố Seoul, số người tiếp cận UAM dự kiến tăng từ 700.000 vào năm 2030 lên 4,7 triệu vào năm 2040, góp phần làm giảm tắc nghẽn giao thông. Hãng tin CNBC dự báo, taxi bay sẽ trở thành phương tiện giao thông khả thi tại Trung Quốc trong 3-5 năm tới.
Trong khi châu Á đẩy mạnh thương mại hóa, châu Âu và Mỹ ưu tiên cân bằng giữa đổi mới và an toàn, dẫn đến tốc độ phát triển chậm hơn. Tại châu Âu, EASA xác định mục tiêu giảm thời gian di chuyển đô thị, giảm ùn tắc, tăng hiệu quả logistics, hỗ trợ khẩn cấp và thúc đẩy công nghệ cao. UAM thương mại có thể bắt đầu từ năm 2025-2026 cho vận chuyển hàng hóa bằng drone, sau đó là chở người. Theo EASA, quy định dựa trên rủi ro và sáng kiến U-Space đang xây dựng hệ sinh thái kỹ thuật số cho UAV. Đức và Pháp dẫn đầu với các công ty Volocopter, Lilium và Airbus, hiện phát triển eVTOL; trong khi Anh và Italy tập trung vào “vertiport” - sân bay dành riêng cho eVTOL - bao gồm bãi đáp và trạm sạc.
Tuy nhiên, châu Âu đang đối mặt thách thức tài chính, các công ty Lilium và Volocopter gặp khó khăn trong huy động vốn do lãi suất cao. Quy định chặt chẽ khiến châu Âu chậm hơn trong cuộc đua phát triển kinh tế tầm thấp, nhưng việc tập trung vào “vận chuyển xanh” và ứng phó biến đổi khí hậu sẽ mang lại lợi ích dài hạn. Đến năm 2026, thị trường kinh tế tầm thấp châu Âu dự kiến đạt 10 tỷ euro/năm.
Tại Mỹ, nền kinh tế tầm thấp vẫn chưa được chú trọng song các công ty như Joby, Archer và Wisk (thuộc Tập đoàn Boeing) đang đạt được những tiến bộ rõ rệt. Joby khởi động chuyến bay thương mại với phi công từ cuối năm 2025 tại Trung Đông, trong khi Wisk nhắm đến hoạt động không phi công trước cuối thập kỷ. Đến nay, hàng tỷ USD đã được đầu tư nhưng câu hỏi về tính khả thi về nền kinh tế tầm thấp tại Mỹ vẫn tồn tại. Chính quyền Mỹ có thể thúc đẩy quy định hợp lý cho drone, trong đó ưu tiên giải quyết thiếu hụt lao động, cải thiện an toàn.
