Tại Diễn đàn quốc tế Kinh tế Tầm thấp Việt Nam 2025, hành trình gần 15 năm của Công ty Gremsy đã thu hút nhiều sự quan tâm. Từ một start-up trong nước, Gremsy đã vươn lên trở thành một trong những nhà sản xuất gimbal và payload - các thiết bị liên quan đến máy bay không người lái (drone/UAV) hàng đầu thế giới.
Trong một bối cảnh hoàn toàn mới, câu chuyện của Gremsy không còn đơn thuần là một mô hình khởi nghiệp công nghệ thành công. Nó là minh chứng cho tiềm lực ngày càng lớn của Việt Nam trong nền kinh tế tầm thấp. Đây là một không gian kinh tế mới của thế kỷ 21, được dự báo đạt quy mô 9.000 tỷ USD vào năm 2050.
Định hình nền tảng của nền kinh tế tầm thấp
Ông Đặng Văn Ngữ, Phó Tổng Giám đốc Gremsy và Giám đốc Điều hành Gremsy Solutions cho biết, tháng 11 năm nay, doanh nghiệp đã chính thức khởi công Nhà máy nghiên cứu, chế tạo, sản xuất module camera thế hệ mới tại Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là thành tựu rất có ý nghĩa của doanh nghiệp này sau 15 năm qua. Nhà máy cũng là bước đệm để doanh nghiệp Việt Nam làm chủ chuỗi cung ứng, không chỉ là sản xuất đơn thuần.
Theo ông Ngữ, Việt Nam với lợi thế địa chính trị, chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, lực lượng lao động trẻ và năng động đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành trung tâm LAE của khu vực và thế giới.
Ỏ góc nhìn chuyên gia, TS Nguyễn Thành, Viện Khoa học Bưu điện cho rằng, nếu hơn 10 năm trước, UAV vẫn còn được xem như thiết bị giải trí hoặc phục vụ các mục đích đặc thù, thì hiện nay, nó đã trở thành “hạ tầng mới” của các ngành kinh tế. Hình ảnh drone hỗ trợ cứu hộ cứu nạn, giám sát cháy rừng, khảo sát công trình, quản lý nông nghiệp hay thậm chí tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để giám sát các hệ thống an ninh quốc gia đã trở nên quen thuộc tại nhiều nước.
Trong bức tranh đó, Việt Nam xuất hiện như một nhà cung ứng công nghệ uy tín. Bên cạnh Gremsy, các công ty Việt Nam như Viettel High Tech, PhenikaaX, Saolatek, Horus, HTI Group… đã làm chủ nhiều công nghệ nền tảng: Từ khung có cánh VTOL, gimbal, cảm biến, module 4G/5G, cho đến các giải pháp trí tuệ nhân tạo và công nghệ nhúng trên drone.
Không chỉ dừng lại ở thiết bị, Việt Nam còn bước vào các công nghệ lõi như xử lý ảnh/video tại chỗ (Edge Computing), tích hợp AI để nhận dạng thông minh, Hệ thống radar tầm thấp tự chủ do PTIT phát triển, Hệ thống quản lý không phận tầm thấp (UTM), Mạng viễn thông 4G/5G phủ khắp, tạo nền tảng quản lý UAV hợp pháp theo thời gian thật.
“Các quốc gia muốn phát triển kinh tế tầm thấp buộc phải làm chủ các công nghệ này. Việt Nam, khác biệt với nhiều nước đang phát triển, đã có lực lượng doanh nghiệp nội địa chủ động tham gia sâu vào chuỗi giá trị, từ chế tạo phần cứng, phần mềm đến tích hợp hệ thống. Việt Nam không còn đơn thuần là người đi theo, mà đã cùng tham gia định hình ngành công nghiệp UAV khu vực”, TS Nguyễn Thành khẳng định.
“Vùng trời mới” của Việt Nam
Theo các chuyên gia, kinh tế tầm thấp là toàn bộ hoạt động kinh tế diễn ra trong không gian dưới 1.000 m, có thể mở rộng đến 5.000 m tùy nhu cầu mỗi quốc gia. Mô hình này tận dụng công nghệ bay có và không người lái cùng mạng thông minh tầm thấp để phát triển hạ tầng, sản xuất phương tiện, dịch vụ và bảo đảm an toàn bay. Trọng tâm là ứng dụng UAV và các công nghệ liên quan trong nông nghiệp, logistics, giám sát môi trường, giao thông, truyền thông và giải trí.
Theo ông Trần Anh Tuấn, CEO Công ty Mạng lưới Hàng không, Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam, nếu coi nền kinh tế số là bước chuyển đầu tiên của thế kỷ 21, thì LAE được ví như “vùng trời mới” mở ra những ngành công nghiệp chưa từng có trước đây như logistics tầm thấp, giám sát hạ tầng, nông nghiệp chính xác cao, du lịch và dịch vụ số mới, hỗ trợ quốc phòng - an ninh và quản lý đô thị thông minh.
Chỉ tính riêng ngành hàng không tầm thấp được định giá đạt khoảng 700 tỷ USD vào năm 2035. Tại Việt Nam, tiềm năng của kinh tế tầm thấp được đánh giá có thể đạt 10 tỷ USD.
Tốc độ đô thị hóa nhanh, địa hình phân mảnh, khí hậu diễn biến phức tạp và nhu cầu chuyển đổi số mạnh mẽ tạo ra nhiều kịch bản ứng dụng cho Việt Nam mà các quốc gia khác không có. Chỉ riêng lĩnh vực nông nghiệp, việc sử dụng UAV đã chứng minh hiệu quả gấp hàng chục lần phương pháp truyền thống; trong cứu hộ - cứu nạn, UAV giúp giảm tới 90% thời gian tìm kiếm và bảo vệ an toàn lực lượng chức năng.
“Khi những giá trị này được thúc đẩy bằng hệ thống quản lý đồng bộ, kinh tế tầm thấp sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam”, ông Trần Anh Tuấn nói.
Việt Nam hiện sở hữu hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ nội địa mạnh, với những đơn vị làm chủ gimbal và payload như Gremsy, UAV khung có cánh và VTOL như Horus, Saolatek, cùng nhiều doanh nghiệp hoạt động trong radar tầm thấp, AI thị giác và xử lý dữ liệu như PTIT, PhenikaaX hay Realtime Robotics.
Việt Nam còn sở hữu lực lượng lao động trẻ, năng động và có trình độ, lợi thế mà Nhật Bản, Hàn Quốc hay Singapore đang dần thiếu. Hạ tầng viễn thông 4G/5G phủ rộng cũng cho phép quản lý UAV theo thời gian thật trên quy mô toàn quốc.
Bên cạnh đó, nhu cầu ứng dụng UAV trong nông nghiệp, năng lượng, xây dựng hay cứu hộ - cứu nạn ở Việt Nam rất lớn, cao hơn nhiều thị trường khác. Các cơ quan chức năng cũng đang thúc đẩy chuẩn hóa UTM, xây dựng hành lang pháp lý, quy hoạch không phận tầm thấp và thử nghiệm các mô hình bay để đáp ứng nhu cầu này.
TS Nguyễn Thành cho rằng, kinh tế tầm thấp vẫn gặp nhiều điểm nghẽn, chủ yếu do thiếu khung pháp lý phù hợp trong khi hoạt động UAV ngày càng đa dạng và phức tạp. UAV phi pháp gia tăng nhanh, khó kiểm soát, lực lượng quản lý chưa có mô hình thống nhất, cơ chế cấp phép bay theo thời gian thật còn thiếu. Việt Nam cũng chưa có radar tầm thấp để phát hiện UAV không đăng ký, chưa có quy định rõ về chế tài, vùng cấm, vùng hạn chế hay vùng được phép bay.
Vì vậy, ông đề xuất thành lập “Cảnh sát giao thông đường không” để quản lý không phận tầm thấp. “Mô hình hệ thống quản lý quốc gia phải bao gồm: Trung tâm điều khiển xử lý thông tin, phân hệ quản lý UAV hợp pháp qua mạng 4G/5G (đăng ký, mã định danh điện tử, khai báo lịch bay), phân hệ phát hiện UAV phi pháp bằng radar tầm thấp, hệ thống chế áp UAV để bảo vệ các khu vực quan trọng, hệ thống UTM kết nối đa cơ quan, đa nền tảng”.
Từ năng lực doanh nghiệp như Gremsy, Horus, PhenikaaX…, đến sự chủ động của cơ quan nghiên cứu và viễn thông, cho đến nhu cầu lớn từ thị trường nội địa, Việt Nam đang bước vào giai đoạn vàng để trở thành quốc gia dẫn dắt kinh tế tầm thấp tại khu vực.
