Đi tìm điệu hát ru của người Cơ Ho

Từ bao đời nay, người Cơ Ho đã trao gửi yêu thương vào giai điệu "ơ mờl lơi, ơ kòn lơi", cho nên họ luôn mong mỏi khúc hát ấy tiếp tục là mạch nguồn yêu thương và chỉ dấu văn hóa bên dòng Ðạ Rơyàm.
Một buổi sinh hoạt trao truyền hát ru của đồng bào Cơ Ho.
Một buổi sinh hoạt trao truyền hát ru của đồng bào Cơ Ho.

Ám ảnh giai điệu "ơ mờl lơi"

Gần 30 năm trước, khi xuôi ngược các buôn làng dưới chân núi Brah Yàng, tôi cứ nghe đứt nối đâu đó giai điệu chậm buồn ơ mờl lơi, ơ kòn lơi được cất lên bởi những người mẹ Cơ Ho nào đó.

Tôi không hiểu những người mẹ đó hát gì, nhưng tiếng hát như níu giữ, như buông lơi, mềm mại tỏa ra tận cánh đồng Brus trong đêm vắng Ka La, Krọt. Tiếng hát không vang, không vút cao như lời ca xứ Tây Bắc, nhưng đằm thắm, dịu ngọt như dòng nước Ðạ Rơyồng, Ðạ Rơyàm vẫn miên man chảy từ nghìn đời nay trên cao nguyên miền thượng.

Trở về phố thị, tôi mang nỗi ám ảnh đó giãi bày với học trò Ka Thúy, sinh viên Trường cao đẳng Sư phạm Ðà Lạt, một người con của xứ Brah Yàng, thì được em cho biết, đó chính là điệu đơscrih pơnđiang kòn (điệu hát ru con của người Cơ Ho). Ka Thúy nói về nỗi nhớ mẹ, nhớ bếp lửa, em nhớ tấm ùi gơjùng bạc màu thấm mồ hôi của mẹ và điệu hát ơ kòn lơi thân thuộc của buôn làng.

Muôn năm khúc hát "mã kòn"

Những người mẹ Cơ Ho nào đã vừa cõng con vừa cất lên tiếng hát:

Ơ mờl lơi

Mẹ cõng con với tấm ồi gơjùng

Mẹ bế con với tấm ồi gơjùng

Mẹ nuôi con bằng cơm trong pơrlơ

Ơ kòn lơi…

Ðó là giai điệu của khúc hát nuôi con của người mẹ Cơ Ho. Có khi họ gọi là khúc hát "mã kòn". Lần theo mấy tầng của khúc hát ấy là cả một quan niệm nhân sinh: Già đầu mà không biết hát ru, già đầu mà không biết kể chuyện xưa, thần phạt. Con ơi muốn ăn gà thì đặt bẫy, muốn khỏe người thì lấy vợ, muốn truyền đời sau thì phải biết ru con. Cũng như người mẹ bao dân tộc khác, người mẹ Cơ Ho hứa cho con ăn ngon qua khúc hát: Ðừng khóc nữa con ơi/ Mẹ bận hái rau bèo ngoài ruộng/ Mẹ bận hái rau má ngoài ruộng/ Mẹ bận đi tìm củ mpàr ngoài ruộng/ Nấu chảy thành mỡ béo cho con/ Ðựng vào tô nhỏ cho con. Qua lời ru, người mẹ Cơ Ho muốn truyền cho con lòng can đảm: Con sẽ đi trên trăm dốc đá đừng sợ/Con sẽ đi trên trăm đồi đá đừng sợ/Khi nước trong xúc cá đừng sợ con ơi…

Những lời ca mộc mạc về nội dung nhưng êm đềm về giai điệu đã ôm trọn bao kiếp người tụ cư dưới chân núi Brah Yàng. Những bài ca ấy gắn với cây cỏ, gắn với núi rừng, tãi ra với dòng Ðạ Rơyàm, gắn với bao nỗi buồn vui, khao khát của đồng bào Cơ Ho để hình thành nên tâm hồn và cốt cách của một dân tộc Tây Nguyên.

Khúc hát ru của bao bà mẹ Cơ Ho vô danh là sợi dây kết nối bao thế hệ, là thanh âm đằm thắm kết tụ người Cơ Ho cho dù họ đang sinh sống nơi chân trời góc bể nào. Khúc hát ơ mơl lơi, ơ kòn lơi không chỉ là nguồn dưỡng dục tinh thần cho những đứa trẻ mà còn là chỉ dấu giá trị văn hóa, bản sắc văn hóa của dân tộc Cơ Ho trong bức tranh chung của văn hóa Việt Nam.

Đâu rồi khúc hát "ơ mờl lơi"?

Mấy năm gần đây, tôi vẫn đi về với đồng bào Cơ Ho bên triền núi Brah Yàng với niềm khao khát được nghe trong đêm vắng Kala, Krọt giai điệu ơ mờl lơi, ơ kòn lơi của một người mẹ Cơ Ho nào đó như mấy mươi năm trước.

Ðêm Bảo Thuận rực sáng. Ðêm Bảo Thuận huyên náo bởi những dàn karaoke của xã hội hiện đại, tất nhiên không còn được nghe giai điệu ơ mờl lơi, ơ kòn lơi. Tôi muốn biết lý do về sự "ra đi" của những khúc hát ru bên dòng Ðạ Rơyàm.

Chị Ka Ðes, giáo viên Trường tiểu học Bảo Thuận chia sẻ: Lý do chính là những người mẹ trẻ bây giờ không biết hát và không ai dạy họ hát. Ðây chính là vấn đề trao truyền, vấn đề gìn giữ không gian văn hóa và tạo dựng hoàn cảnh sinh hoạt để điệu hát ru được sống mãi trong đời sống xã hội của dân tộc Cơ Ho ở tỉnh Lâm Ðồng...

Có thể bạn quan tâm

Điệu xoang vui tươi trong nhịp chiêng tại lễ cầu mùa của người M'Nông ở Lâm Đồng.

Lễ cầu mùa của người M’Nông

Tây Nguyên vào mùa khô, những chiếc lá pơ lang lả tả rơi nhường chỗ cho những chùm hoa đỏ rực, tạo nên vẻ đẹp đặc trưng của mùa Xuân cao nguyên. Lễ cầu mùa (nhô ndah) của người M’Nông ở Lâm Đồng cũng diễn ra khi mùa vụ kết thúc, lúa đã đóng vào cót chất đầy trong kho.

Phía tây miền núi tỉnh Quảng Ngãi sở hữu nhiều cảnh quan thiên nhiên phù hợp du lịch trải nghiệm.

Đánh thức tiềm năng du lịch miền núi Quảng Ngãi

Giữa đại ngàn phía tây tỉnh Quảng Ngãi, nơi rừng sinh thái còn giữ nguyên vẻ hoang sơ và văn hóa Tây Nguyên thấm đẫm trong đời sống cộng đồng, du lịch đang trên đà phát triển mạnh mẽ, mở ra nhiều kỳ vọng.

Nhờ áp dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất, vườn cà-phê của gia đình chị Puih H’Ani đạt năng suất cao trong những năm qua.

Lan tỏa tinh thần vượt khó

Trên cánh đồng cà-phê trải dài tại Gia Lai, một người phụ nữ Gia Rai đã âm thầm viết nên câu chuyện vượt khó đầy cảm hứng. Chị Puih H’Ani, làng Blang 1, xã Ia Hrung không chỉ làm giàu từ nông nghiệp mà còn trở thành điểm tựa cho nhiều hộ nghèo trong cộng đồng.

Nhóm thanh niên phường Bắc Gia Nghĩa bàn giao cá thể tê tê cho lực lượng công an phường.

Chuyển biến nhận thức trong bảo vệ động vật hoang dã

Công tác bảo vệ động vật hoang dã tại Lâm Đồng đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Thời gian qua, nhiều cá thể động vật nguy cấp, quý hiếm được người dân phát hiện, chủ động giao nộp cho cơ quan chức năng cho thấy pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã đã từng bước đi vào đời sống, có sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của cộng đồng.

Cần đề cao tính chủ thể của văn hóa tộc người

Thể hiện tình yêu và trách nhiệm đối với Tây Nguyên, điều vô cùng khẩn thiết là phải giữ lấy những gì quý giá nhất trong kho tàng văn hóa cổ truyền, giữ lấy hồn cốt đại ngàn để làm phong phú thêm hệ giá trị văn hóa, nền văn hóa Việt Nam thống nhất và đa dạng bản sắc.

Những phần quà Tết giá trị vật chất không lớn nhưng là nguồn động viên lớn đối với đồng bào còn đang khó khăn.

Tinh thần nhân ái của tuổi trẻ Gia Lai

Tết Bính Ngọ 2026 đang đến gần, sắc Xuân phủ khắp buôn làng Gia Lai. Trong niềm hân hoan ấy, chương trình “Tình nguyện mùa Đông 2025 và Xuân tình nguyện 2026” đã thắp lên ngọn lửa yêu thương, trao gửi hàng nghìn món quà nghĩa tình để mỗi hộ nghèo, mỗi mái nhà neo đơn đều cảm nhận được hơi ấm của cộng đồng.

Sạt lở suối Đăk Ter tạo thành những vực sâu lấn vào khu dân cư.

Khẩn trương khắc phục sạt lở suối Đăk Ter

Mưa lớn kéo dài liên tục cuối năm 2025 khiến suối Đăk Ter, đoạn qua trung tâm xã Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi bị sạt lở nghiêm trọng. Tình trạng sạt lở ven suối kéo dài, lấn sâu vào khu dân cư, trường học và công trình dân sinh trên diện rộng, đe dọa trực tiếp đến an toàn tính mạng và tài sản của người dân.

Khu vực trung tâm tỉnh Lâm Đồng.

“Chìa khóa” mở ra cơ hội thu hút đầu tư

Tỉnh Lâm Đồng có không gian phát triển rộng lớn, thuận lợi trong liên kết vùng giúp khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế về đất đai, khí hậu, tài nguyên rừng-biển, khoáng sản và nhân lực.

Trao quà cho các em học sinh nghèo vượt khó học giỏi tại vùng đệm Vườn quốc gia Kon Ka Kinh.

Thắp sáng tình yêu thiên nhiên giữa đại ngàn Kon Ka Kinh

Nhằm bồi đắp tình yêu thiên nhiên, nâng cao trách nhiệm bảo vệ rừng của cộng đồng dân cư, Trung tâm Giáo dục môi trường và dịch vụ môi trường rừng, Vườn quốc gia Kon Ka Kinh thường xuyên tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa dành cho người dân vùng đệm nơi đây.

Nhà vườn tại Đà Lạt chủ động xử lý khi hoa địa lan phục vụ thị trường Tết Nguyên đán nở sớm.

Nhà vườn lo lắng khi hoa địa lan nở sớm

Cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các nhà vườn tại tỉnh Lâm Đồng đang bước vào giai đoạn chăm sóc cuối cùng cho lan hồ điệp và địa lan cao cấp để cung ứng cho thị trường dịp Tết. Tuy nhiên, nhiều hộ dân đang đối mặt với tình trạng thất thu lớn do hoa địa lan nở sớm hơn dự kiến.

Các tuyến đường dẫn vào buôn Tuôr, xã Hòa Phú rợp đỏ màu cờ Tổ quốc chào mừng Đại hội XIV của Đảng.

Đồng bào Tây Nguyên một lòng theo Đảng

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra vào những ngày đầu năm 2026, đây là thời điểm đồng bào các dân tộc Tây Nguyên đã thu hoạch xong các loại nông sản sau một năm lao động sản xuất. Trong không khí đó, khắp các buôn làng đều hân hoan hướng về Đại hội.

Người dân thôn Đoàn Kết đồng thuận hiến đất, chung tay cùng địa phương hoàn thiện tuyến đường huyết mạch.

Những tuyến đường “ý Đảng, lòng dân”

Đầu năm 2026, không khí ở xã Ia Hiao (tỉnh Gia Lai) thêm phần rộn ràng khi những con đường mới tại nhiều thôn, xóm chính thức hoàn thành. Những công trình này tạo diện mạo mới cho làng quê, trở thành biểu tượng sinh động của sự gắn kết, đồng thuận giữa Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong hành trình xây dựng nông thôn mới.