Đi tìm điệu hát ru của người Cơ Ho

Từ bao đời nay, người Cơ Ho đã trao gửi yêu thương vào giai điệu "ơ mờl lơi, ơ kòn lơi", cho nên họ luôn mong mỏi khúc hát ấy tiếp tục là mạch nguồn yêu thương và chỉ dấu văn hóa bên dòng Ðạ Rơyàm.
Một buổi sinh hoạt trao truyền hát ru của đồng bào Cơ Ho.
Một buổi sinh hoạt trao truyền hát ru của đồng bào Cơ Ho.

Ám ảnh giai điệu "ơ mờl lơi"

Gần 30 năm trước, khi xuôi ngược các buôn làng dưới chân núi Brah Yàng, tôi cứ nghe đứt nối đâu đó giai điệu chậm buồn ơ mờl lơi, ơ kòn lơi được cất lên bởi những người mẹ Cơ Ho nào đó.

Tôi không hiểu những người mẹ đó hát gì, nhưng tiếng hát như níu giữ, như buông lơi, mềm mại tỏa ra tận cánh đồng Brus trong đêm vắng Ka La, Krọt. Tiếng hát không vang, không vút cao như lời ca xứ Tây Bắc, nhưng đằm thắm, dịu ngọt như dòng nước Ðạ Rơyồng, Ðạ Rơyàm vẫn miên man chảy từ nghìn đời nay trên cao nguyên miền thượng.

Trở về phố thị, tôi mang nỗi ám ảnh đó giãi bày với học trò Ka Thúy, sinh viên Trường cao đẳng Sư phạm Ðà Lạt, một người con của xứ Brah Yàng, thì được em cho biết, đó chính là điệu đơscrih pơnđiang kòn (điệu hát ru con của người Cơ Ho). Ka Thúy nói về nỗi nhớ mẹ, nhớ bếp lửa, em nhớ tấm ùi gơjùng bạc màu thấm mồ hôi của mẹ và điệu hát ơ kòn lơi thân thuộc của buôn làng.

Muôn năm khúc hát "mã kòn"

Những người mẹ Cơ Ho nào đã vừa cõng con vừa cất lên tiếng hát:

Ơ mờl lơi

Mẹ cõng con với tấm ồi gơjùng

Mẹ bế con với tấm ồi gơjùng

Mẹ nuôi con bằng cơm trong pơrlơ

Ơ kòn lơi…

Ðó là giai điệu của khúc hát nuôi con của người mẹ Cơ Ho. Có khi họ gọi là khúc hát "mã kòn". Lần theo mấy tầng của khúc hát ấy là cả một quan niệm nhân sinh: Già đầu mà không biết hát ru, già đầu mà không biết kể chuyện xưa, thần phạt. Con ơi muốn ăn gà thì đặt bẫy, muốn khỏe người thì lấy vợ, muốn truyền đời sau thì phải biết ru con. Cũng như người mẹ bao dân tộc khác, người mẹ Cơ Ho hứa cho con ăn ngon qua khúc hát: Ðừng khóc nữa con ơi/ Mẹ bận hái rau bèo ngoài ruộng/ Mẹ bận hái rau má ngoài ruộng/ Mẹ bận đi tìm củ mpàr ngoài ruộng/ Nấu chảy thành mỡ béo cho con/ Ðựng vào tô nhỏ cho con. Qua lời ru, người mẹ Cơ Ho muốn truyền cho con lòng can đảm: Con sẽ đi trên trăm dốc đá đừng sợ/Con sẽ đi trên trăm đồi đá đừng sợ/Khi nước trong xúc cá đừng sợ con ơi…

Những lời ca mộc mạc về nội dung nhưng êm đềm về giai điệu đã ôm trọn bao kiếp người tụ cư dưới chân núi Brah Yàng. Những bài ca ấy gắn với cây cỏ, gắn với núi rừng, tãi ra với dòng Ðạ Rơyàm, gắn với bao nỗi buồn vui, khao khát của đồng bào Cơ Ho để hình thành nên tâm hồn và cốt cách của một dân tộc Tây Nguyên.

Khúc hát ru của bao bà mẹ Cơ Ho vô danh là sợi dây kết nối bao thế hệ, là thanh âm đằm thắm kết tụ người Cơ Ho cho dù họ đang sinh sống nơi chân trời góc bể nào. Khúc hát ơ mơl lơi, ơ kòn lơi không chỉ là nguồn dưỡng dục tinh thần cho những đứa trẻ mà còn là chỉ dấu giá trị văn hóa, bản sắc văn hóa của dân tộc Cơ Ho trong bức tranh chung của văn hóa Việt Nam.

Đâu rồi khúc hát "ơ mờl lơi"?

Mấy năm gần đây, tôi vẫn đi về với đồng bào Cơ Ho bên triền núi Brah Yàng với niềm khao khát được nghe trong đêm vắng Kala, Krọt giai điệu ơ mờl lơi, ơ kòn lơi của một người mẹ Cơ Ho nào đó như mấy mươi năm trước.

Ðêm Bảo Thuận rực sáng. Ðêm Bảo Thuận huyên náo bởi những dàn karaoke của xã hội hiện đại, tất nhiên không còn được nghe giai điệu ơ mờl lơi, ơ kòn lơi. Tôi muốn biết lý do về sự "ra đi" của những khúc hát ru bên dòng Ðạ Rơyàm.

Chị Ka Ðes, giáo viên Trường tiểu học Bảo Thuận chia sẻ: Lý do chính là những người mẹ trẻ bây giờ không biết hát và không ai dạy họ hát. Ðây chính là vấn đề trao truyền, vấn đề gìn giữ không gian văn hóa và tạo dựng hoàn cảnh sinh hoạt để điệu hát ru được sống mãi trong đời sống xã hội của dân tộc Cơ Ho ở tỉnh Lâm Ðồng...

Có thể bạn quan tâm

Tổ công nghệ số cộng đồng của Đoàn phường Pleiku “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, hướng dẫn người dân phòng ngừa tội phạm công nghệ cao.

Thế hệ trẻ tiên phong chuyển đổi số trong cộng đồng

Tại Gia Lai, câu chuyện chuyển đổi số đang được viết tiếp bởi những đoàn viên, thanh niên. Với vai trò là lực lượng nòng cốt, thế hệ trẻ trên mảnh đất này đang góp phần thổi bùng ngọn lửa đổi mới tại các thôn, làng, phố thị.

Các chiến sĩ chuẩn bị cho khu vực bầu cử.

Lâm Đồng sẵn sàng cho điểm bầu cử sớm

Theo kế hoạch, Tiểu đoàn Huấn luyện-Cơ động 2 (xã Hàm Tân, tỉnh Lâm Đồng) sẽ bỏ phiếu sớm hơn kế hoạch một ngày. Để ngày hội non sông thành công, lực lượng vũ trang đã phối hợp địa phương hoàn thành công tác chuẩn bị sẵn sàng cho bầu cử.

Tượng nhà mồ trưng bày tại Bảo tàng Đắk Lắk.

Nghệ thuật tạc tượng nhà mồ ở Tây Nguyên

Tượng gỗ dân gian là một loại hình văn hóa độc đáo liên quan nhiều nghi lễ và lễ hội của các dân tộc thiểu số như Ê Đê, M'nông, Gia Rai, Xơ Đăng… ở Tây Nguyên. Trong đó, tượng nhà mồ là biểu tượng tâm linh đặc sắc, thể hiện tình thương, tấm lòng của người sống đối với người đã khuất.

Lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng làm việc với doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Gỡ khó cho hàng trăm dự án tồn đọng

Hàng trăm dự án đầu tư ngoài ngân sách tại Lâm Đồng, với tổng vốn hàng trăm nghìn tỷ đồng đang bị “mắc kẹt” do nhiều rào cản về pháp lý, quy hoạch, đất đai… Việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khơi thông các dự án tồn đọng được địa phương xác định là nhiệm vụ cấp bách.

Những nông dân người đồng bào thiểu số thu hoạch cam tại vườn cam Hai Đông.

Đến vườn cam Hai Đông

Từ trung tâm thị trấn Măng Đen cũ, chiếc xe gầm cao phủ đầy đất đỏ lòng vòng gần bốn chục phút theo chỉ dẫn của ứng dụng bản đồ thông minh trên điện thoại, trước khi mất sóng hoàn toàn ở địa danh có tên “khu 37 hộ”. Dù đã được cảnh báo, đường đến vườn cam Hai Đông khó khăn hơn nhiều so với tưởng tượng của khách đường xa.

Công nhân môi trường bất ngờ khi nhận quà dịp 8/3 từ cán bộ Công an tỉnh Lâm Đồng.

Lan tỏa yêu thương trên những tuyến đường

Dịp kỷ niệm Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, khi những tuyến đường trung tâm Lâm Đồng ngàn hoa còn vương nắng cuối ngày, giữa nhịp lao động tất bật của công nhân môi trường, những phần quà ý nghĩa được trao tận tay các chị em có hoàn cảnh khó khăn.

Người dân xã Ia Hiao tự nguyện tháo dỡ cổng, hàng rào hiến đất mở đường.

Những tuyến đường mang tên “Ý Đảng-lòng dân”

Từ những con đường đất nhỏ hẹp, lầy lội mỗi mùa mưa, nay xã Ia Hiao (tỉnh Gia Lai) hiện hữu hệ thống đường bê-tông kiên cố, rộng rãi, nối liền các thôn, buôn. Đây là thành quả từ công trình mang tên “Ý Đảng-lòng dân” được hoàn thành sau gần ba tháng thi công với sự chung sức, đồng lòng của chính quyền và nhân dân.

Mía đang trở thành cây trồng mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

Đổi thay trên cao nguyên

Trên những triền đồi gió lộng ở phía tây Gia Lai, ký ức về những mùa rẫy mì, bắp, lúa cằn cỗi vẫn còn hằn sâu trong tâm trí nhiều người dân Ba Na, Gia Rai. Nhưng hôm nay, những cánh đồng mía bạt ngàn xanh ngát, rì rào trong gió đã làm đổi thay đời sống đồng bào nơi đây.

Nông dân xã Sơn Hạ liên kết với doanh nghiệp chuyển đổi cây trồng không hiệu quả thành vùng nguyên liệu dứa.

Liên kết sản xuất nông sản

Từ chủ trương thu hút đầu tư và phát triển kinh tế vùng miền núi của tỉnh Quảng Ngãi, nhiều doanh nghiệp chủ động gắn kết với chính quyền cơ sở để xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Lãnh đạo Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đắk Lắk trao đổi với những người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự địa phương năm 2025.

Giữ vững “thế trận lòng dân” ở địa bàn chiến lược

Đồng bào các dân tộc tỉnh Đắk Lắk và cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang tỉnh lại bước vào một chu kỳ phát triển mới với khát vọng vươn mình mạnh mẽ. Trong dòng chảy ấy, nhiệm vụ củng cố quốc phòngan ninh luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng hàng đầu.

Trai gái người H'Mông ở Lâm Đồng ném pao trong ngày hội mùa xuân.

Gìn giữ bản sắc bằng sự chọn lọc

Mỗi độ xuân về, tiếng khèn H'Mông lại vang vọng giữa đại ngàn, các bản làng người H'Mông ở khu vực phía tây Lâm Đồng bước vào không khí rộn ràng của lễ hội. Trên những bãi đất rộng đầu bản, từng nhóm thanh niên, thiếu nữ tụ hội, ném pao, hát giao duyên, gửi gắm những ước vọng tuổi trẻ.

Quốc lộ 24 đoạn qua đèo Violak xuống cấp, khuất tầm nhìn nhiều rủi ro tai nạn giao thông.

Sớm nâng cấp Quốc lộ 24 qua tỉnh Quảng Ngãi

Quốc lộ 24 là tuyến giao thông huyết mạch kết nối trung tâm tỉnh Quảng Ngãi với các xã vùng cao, Quốc lộ 1A và đường Hồ Chí Minh. Với chiều dài khoảng 165 km, tuyến đường có mật độ phương tiện lớn, đóng vai trò quan trọng trong vận chuyển hàng hóa, giao thương.

Hoàn thiện công trình cầu cạn tại dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 28B.

Lâm Đồng xây dựng phần mềm quản lý dự án đầu tư

Sở Tài chính tỉnh Lâm Đồng cho biết, đơn vị đang đề xuất triển khai Hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu (CSDL) ngành tài chính tỉnh. Trọng tâm là hai chức năng về quản lý dự án đầu tư công và quản lý các dự án đầu tư ngoài ngân sách của tỉnh.

Phố phường khu vực Lâm Đồng ngàn hoa rực rỡ cờ hoa, pa-nô chào mừng ngày hội non sông.

Phường Lâm Viên-Đà Lạt chủ động xây dựng phần mềm phục vụ bầu cử

Chuẩn bị cho ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp vào ngày 15/3, phường Lâm Viên-Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng đã chủ động xây dựng phần mềm quản lý danh sách cử tri và theo dõi tiến độ bầu cử theo thời gian thực, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành trong ngày bầu cử.