Đi tìm điệu hát ru của người Cơ Ho

Từ bao đời nay, người Cơ Ho đã trao gửi yêu thương vào giai điệu "ơ mờl lơi, ơ kòn lơi", cho nên họ luôn mong mỏi khúc hát ấy tiếp tục là mạch nguồn yêu thương và chỉ dấu văn hóa bên dòng Ðạ Rơyàm.
Một buổi sinh hoạt trao truyền hát ru của đồng bào Cơ Ho.
Một buổi sinh hoạt trao truyền hát ru của đồng bào Cơ Ho.

Ám ảnh giai điệu "ơ mờl lơi"

Gần 30 năm trước, khi xuôi ngược các buôn làng dưới chân núi Brah Yàng, tôi cứ nghe đứt nối đâu đó giai điệu chậm buồn ơ mờl lơi, ơ kòn lơi được cất lên bởi những người mẹ Cơ Ho nào đó.

Tôi không hiểu những người mẹ đó hát gì, nhưng tiếng hát như níu giữ, như buông lơi, mềm mại tỏa ra tận cánh đồng Brus trong đêm vắng Ka La, Krọt. Tiếng hát không vang, không vút cao như lời ca xứ Tây Bắc, nhưng đằm thắm, dịu ngọt như dòng nước Ðạ Rơyồng, Ðạ Rơyàm vẫn miên man chảy từ nghìn đời nay trên cao nguyên miền thượng.

Trở về phố thị, tôi mang nỗi ám ảnh đó giãi bày với học trò Ka Thúy, sinh viên Trường cao đẳng Sư phạm Ðà Lạt, một người con của xứ Brah Yàng, thì được em cho biết, đó chính là điệu đơscrih pơnđiang kòn (điệu hát ru con của người Cơ Ho). Ka Thúy nói về nỗi nhớ mẹ, nhớ bếp lửa, em nhớ tấm ùi gơjùng bạc màu thấm mồ hôi của mẹ và điệu hát ơ kòn lơi thân thuộc của buôn làng.

Muôn năm khúc hát "mã kòn"

Những người mẹ Cơ Ho nào đã vừa cõng con vừa cất lên tiếng hát:

Ơ mờl lơi

Mẹ cõng con với tấm ồi gơjùng

Mẹ bế con với tấm ồi gơjùng

Mẹ nuôi con bằng cơm trong pơrlơ

Ơ kòn lơi…

Ðó là giai điệu của khúc hát nuôi con của người mẹ Cơ Ho. Có khi họ gọi là khúc hát "mã kòn". Lần theo mấy tầng của khúc hát ấy là cả một quan niệm nhân sinh: Già đầu mà không biết hát ru, già đầu mà không biết kể chuyện xưa, thần phạt. Con ơi muốn ăn gà thì đặt bẫy, muốn khỏe người thì lấy vợ, muốn truyền đời sau thì phải biết ru con. Cũng như người mẹ bao dân tộc khác, người mẹ Cơ Ho hứa cho con ăn ngon qua khúc hát: Ðừng khóc nữa con ơi/ Mẹ bận hái rau bèo ngoài ruộng/ Mẹ bận hái rau má ngoài ruộng/ Mẹ bận đi tìm củ mpàr ngoài ruộng/ Nấu chảy thành mỡ béo cho con/ Ðựng vào tô nhỏ cho con. Qua lời ru, người mẹ Cơ Ho muốn truyền cho con lòng can đảm: Con sẽ đi trên trăm dốc đá đừng sợ/Con sẽ đi trên trăm đồi đá đừng sợ/Khi nước trong xúc cá đừng sợ con ơi…

Những lời ca mộc mạc về nội dung nhưng êm đềm về giai điệu đã ôm trọn bao kiếp người tụ cư dưới chân núi Brah Yàng. Những bài ca ấy gắn với cây cỏ, gắn với núi rừng, tãi ra với dòng Ðạ Rơyàm, gắn với bao nỗi buồn vui, khao khát của đồng bào Cơ Ho để hình thành nên tâm hồn và cốt cách của một dân tộc Tây Nguyên.

Khúc hát ru của bao bà mẹ Cơ Ho vô danh là sợi dây kết nối bao thế hệ, là thanh âm đằm thắm kết tụ người Cơ Ho cho dù họ đang sinh sống nơi chân trời góc bể nào. Khúc hát ơ mơl lơi, ơ kòn lơi không chỉ là nguồn dưỡng dục tinh thần cho những đứa trẻ mà còn là chỉ dấu giá trị văn hóa, bản sắc văn hóa của dân tộc Cơ Ho trong bức tranh chung của văn hóa Việt Nam.

Đâu rồi khúc hát "ơ mờl lơi"?

Mấy năm gần đây, tôi vẫn đi về với đồng bào Cơ Ho bên triền núi Brah Yàng với niềm khao khát được nghe trong đêm vắng Kala, Krọt giai điệu ơ mờl lơi, ơ kòn lơi của một người mẹ Cơ Ho nào đó như mấy mươi năm trước.

Ðêm Bảo Thuận rực sáng. Ðêm Bảo Thuận huyên náo bởi những dàn karaoke của xã hội hiện đại, tất nhiên không còn được nghe giai điệu ơ mờl lơi, ơ kòn lơi. Tôi muốn biết lý do về sự "ra đi" của những khúc hát ru bên dòng Ðạ Rơyàm.

Chị Ka Ðes, giáo viên Trường tiểu học Bảo Thuận chia sẻ: Lý do chính là những người mẹ trẻ bây giờ không biết hát và không ai dạy họ hát. Ðây chính là vấn đề trao truyền, vấn đề gìn giữ không gian văn hóa và tạo dựng hoàn cảnh sinh hoạt để điệu hát ru được sống mãi trong đời sống xã hội của dân tộc Cơ Ho ở tỉnh Lâm Ðồng...

Có thể bạn quan tâm

Nhờ vốn vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội, nhiều hộ gia đình ở Ia Boòng đã từng bước vươn lên thoát nghèo.

Tăng cường giám sát hoạt động tín dụng chính sách

Trong công cuộc giảm nghèo bền vững, tín dụng chính sách xã hội được xem là một trong những công cụ hữu hiệu nhất để hỗ trợ người yếu thế. Tại xã Ia Boòng, tỉnh Gia Lai, thông qua công tác kiểm tra, giám sát thường xuyên, chính sách này đã và đang đi vào cuộc sống, tạo ra những chuyển biến tích cực về kinh tế-xã hội.

Già làng người Ê Đê ngồi kể chuyện về văn hóa cồng chiêng cho các cháu học sinh bên bếp lửa trong ngôi nhà dài truyền thống.

Ấm áp bếp lửa người Ê Đê

Từ bao đời nay, bếp lửa luôn gắn liền sinh hoạt hằng ngày và đời sống tâm linh của đồng bào dân tộc Ê Đê ở Tây Nguyên. Họ tin rằng, lửa chính là “vị thần” may mắn, chỉ cần ngọn lửa rực đỏ trong nhà gia đình sẽ luôn ấm no, hạnh phúc.

Không gian triển lãm tại khu vực trung tâm xứ ngàn hoa Đà Lạt thu hút người dân và du khách.

Lan tỏa giá trị lịch sử cách mạng

Ngày 30/4/1975 đã ghi dấu trang sử hào hùng, mốc son chói lọi trong lịch sử và trở thành biểu tượng sống động của ý chí độc lập, tự cường, khát vọng hòa bình và sức mạnh đại đoàn kết dân tộc.

Phía tây tỉnh Quảng Ngãi có thế mạnh về cà-phê xứ lạnh.

Quảng Ngãi mở rộng vùng trồng cà-phê xuất khẩu

Cà-phê Arabica của Việt Nam đang dần khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế nhờ chất lượng ngày càng được nâng cao, nhất là cà-phê trồng ở các vùng núi cao, khí hậu mát lạnh và hệ sinh thái đa dạng.

Hệ thống giao thông trên địa bàn Cư Jút luôn được giữ gìn khang trang, sạch đẹp.

Phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở Cư Jút

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tại xã Cư Jút (tỉnh Lâm Đồng) đang từng bước khẳng định vai trò là trụ cột tinh thần, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế-xã hội.

Tỉnh Đắk Lắk đang thúc đẩy phát triển nông lâm nghiệp bền vững thích ứng biến đổi khí hậu.

Giúp nông lâm nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu

Trước diễn biến phức tạp của biến đổi khí hậu và tình trạng suy giảm diện tích rừng, việc tìm ra giải pháp vừa bảo vệ hệ sinh thái rừng, cải thiện sinh kế, bảo đảm thu nhập cho người nông dân trở nên cấp thiết.

Tập huấn kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc giống lúa mới cho nông dân xã Ia Rsai.

Hiệu quả sản xuất nông nghiệp ở Ia Rsai

Những ngày cuối tháng 4, trên những cánh đồng xanh ngút mắt của xã Ia Rsai, tỉnh Gia Lai, nhịp sống của người nông dân trở nên sôi động hơn. Vụ đông xuân 2025-2026 vừa khép lại với những kết quả hết sức ấn tượng, đặt nền móng vững chắc cho một vụ mùa tiếp theo.

Lâm Đồng đang lan tỏa mô hình “du lịch không khói thuốc lá”, hình thành hệ sinh thái du lịch xanh, an toàn.

Lan tỏa mô hình du lịch không khói thuốc

Với xu hướng phát triển du lịch xanh, sạch, bền vững, tỉnh Lâm Đồng đang tích cực triển khai thí điểm mô hình “du lịch không khói thuốc lá” nhằm tạo không gian du lịch trong lành, an toàn cho du khách và góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nâng tầm hình ảnh điểm đến của địa phương.

Quốc lộ 28 là trục kết nối đông-tây quan trọng của tỉnh Lâm Đồng.

Đầu tư hạ tầng giao thông kết nối đại ngàn-biển xanh

Tỉnh Lâm Đồng có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước, sở hữu địa hình, khí hậu, tài nguyên và văn hóa đa dạng, mở ra dư địa phát triển lớn. Nhưng hệ thống giao thông kết nối trục đông-tây của tỉnh, nhất là Quốc lộ 28 đang xuống cấp, cần sớm được nâng cấp để khơi thông dòng chảy hàng hóa, du lịch và đầu tư.

Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Giẻ Triêng có hàng trăm năm qua.

“Giữ lửa” nghề dệt thổ cẩm Giẻ Triêng

Nghề dệt thổ cẩm của phụ nữ dân tộc Giẻ Triêng ở các xã Đăk Môn, Đăk Pek, Đăk Plô, Dục Nông (tỉnh Quảng Ngãi) đã tồn tại từ lâu đời, gắn bó bền bỉ với đời sống và văn hóa bản làng.

Tiết dạy minh họa "Ứng dụng AI hỗ trợ dạy học lớp 3".

Bước chuyển mạnh mẽ của lớp học truyền thống khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Những ngày này, khi cây phượng nơi sân Trường tiểu học thực hành sư phạm Ngụy Như Kon Tum đỏ rực báo hiệu hè về, cũng là lúc nơi đây trở thành “điểm hẹn” của 57 thầy, cô giáo cốt cán khu vực tây Quảng Ngãi để cùng sinh hoạt chuyên môn với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý và dạy học trong giáo dục tiểu học”.