Đề xuất tiêu chí lựa chọn và chính sách với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Cả nước có hơn 29.000 người có uy tín trong cộng đồng

Theo Bộ Dân tộc và Tôn giáo, hiện nay, cả nước có 29.626 người có uy tín trong cộng đồng. Họ là những người gắn bó mật thiết với nhân dân, được các thôn, bản, buôn làng, phum sóc bình chọn theo quy định. Trong giai đoạn 2021-2025, các địa phương đã bố trí gần 500 tỷ đồng để thực hiện chế độ, chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai thực hiện Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ hiện nay phát sinh một số khó khăn, bất cập cần nghiên cứu khắc phục.

Thứ nhất là chấm dứt hoạt động của các đơn vị hành chính cấp huyện và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện từ ngày 1/7/2025 ảnh hưởng đến thực hiện chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số.

Cụ thể, tại Điều 6 Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg được sửa đổi, bổ sung tại khoản 8 Điều 1 Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về thủ tục công nhận, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung người có uy tín có quy định: “Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định công nhận, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung người có uy tín”.

Do đó, để thống nhất với chủ trương của Đảng và các quy định của pháp luật hiện hành trong thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (không tổ chức cấp huyện), cần phải sửa đổi, điều chỉnh quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định công nhận, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung người có uy tín trong Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg theo hướng giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện cho phù hợp với tình hình hiện nay.

Để giải quyết vấn đề này, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu, trình Chính phủ ban hành Nghị định số 124/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 quy định về phân quyền, phân cấp; phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc, tôn giáo.

Theo đó, đã chuyển nhiệm vụ của cấp huyện quyết định công nhận, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung người có uy tín tại Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg về cấp xã thực hiện.

Như vậy, vấn đề này trước mắt đã được khắc phục, nhưng về lâu dài, cần nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng để xây dựng quy định về chính sách đối với người có uy tín cho phù hợp thực tế.

Thứ hai là sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã năm 2025.

Sau khi hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Nội vụ nghiên cứu, xác định lộ trình, hướng dẫn sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố theo hướng tinh gọn, nâng cao tính tự quản, phục vụ trực tiếp đời sống của cộng đồng dân cư trên địa bàn cơ sở. Việc sáp nhập thôn, tổ dân phố có thể dẫn đến thay đổi số lượng người có uy tín, do vậy, cần phải đánh giá, xây dựng lại các tiêu chí để các địa phương tổ chức bình chọn người có uy tín từ các thôn, bản cho phù hợp tình hình thực tế.

Thứ ba, mức chi thực hiện một số chế độ thăm hỏi, hỗ trợ đối với người có uy tín chưa thống nhất, mức chi thấp, không còn phù hợp với giai đoạn tới. Do vậy, cần nghiên cứu, xây dựng các mức thăm hỏi, hỗ trợ của các đối tượng thụ hưởng cho thống nhất bảo đảm theo đúng quy định tại Nghị định số 127/2024/NĐ-CP ngày 10/10/2024 của Chính phủ.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo nêu rõ, dự thảo Nghị định không chỉ thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước sau sắp xếp đơn vị hành chính, mà còn khắc phục những hạn chế của giai đoạn 2021-2025, bảo đảm tiêu chí lựa chọn, chính sách đối với người có uy tín rõ ràng, thống nhất, khả thi.

Đồng thời, văn bản này phù hợp với các điều ước quốc tế và cam kết chính trị mà Việt Nam đã tham gia, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước ta đối với đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, những người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng. Các chế độ, chính sách nhằm kịp thời động viên, khích lệ người có uy tín phát huy vai trò tích cực trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, bảo đảm phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số, miền núi trong giai đoạn mới.

Quy định cụ thể về tiêu chí, đối tượng, điều kiện lựa chọn người có uy tín

Bộ Dân tộc và Tôn giáo cho biết, việc ban hành Nghị định thực hiện hướng tới 3 mục đích. Đó là: Quy định cụ thể về tiêu chí, đối tượng, điều kiện lựa chọn người có uy tín; Quy định cụ thể trình tự, thủ tục bình chọn, công nhận, đưa ra khỏi danh sách người có uy tín để các cơ quan liên quan thống nhất triển khai thực hiện; Quy định cụ thể về chế độ, chính sách đối với người có uy tín

Với 6 chương, 15 điều, dự thảo Nghị định có một số nội dung đáng quan tâm.

Tại Điều 3 của dự thảo Nghị định quy định nguyên tắc thực hiện như sau:

Người có uy tín được lựa chọn từ thôn, bản, xóm, buôn, làng, phum, sóc, tổ dân phố và tương đương (gọi chung là thôn).

Chính sách thực hiện trực tiếp đối với người có uy tín, bảo đảm công khai, minh bạch, đúng đối tượng và đúng chế độ.

Người có uy tín do địa phương trực tiếp quản lý, phân công, phân cấp thực hiện chính sách và công tác vận động, phát huy vai trò của người có uy tín trên địa bàn.

Trường hợp người có uy tín thuộc đối tượng được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ với cùng tính chất thì chỉ được hưởng một chính sách với mức hỗ trợ cao nhất.

Dự thảo cũng quy định một số tiêu chí lựa chọn người có uy tín. Đó là: Là công dân Việt Nam, không phân biệt thành phần dân tộc, cư trú hợp pháp tại địa phương; ưu tiên người dân tộc thiểu số; Bản thân và gia đình gương mẫu chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; là người tiêu biểu, có nhiều công lao, đóng góp trong các phong trào thi đua yêu nước, xóa đói giảm nghèo, bảo vệ an ninh trật tự, giữ gìn bản sắc văn hóa và đoàn kết các dân tộc; Hiểu biết về văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán dân tộc; có mối liên hệ chặt chẽ và có ảnh hưởng trong dòng họ, dân tộc và cộng đồng dân cư; có khả năng quy tụ, tập hợp đồng bào dân tộc thiểu số, được người dân trong cộng đồng tín nhiệm, tin tưởng, nghe và làm theo.

Người có uy tín được lựa chọn từ các đối tượng sau: Cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang theo quy định của pháp luật hiện hành có quá trình công tác lâu năm, có cống hiến cho dân tộc, đất nước đã nghỉ công tác; Già làng, trưởng thôn, trưởng dòng họ hoặc những người thường được đồng bào dân tộc thiểu số mời thực hiện các nghi lễ cầu cúng cho gia đình, dòng họ, bản làng; Chức sắc, chức việc trong các tôn giáo ở vùng dân tộc thiểu số (Phật giáo, Hồi giáo, Tin lành, Công giáo và các tôn giáo hợp pháp khác theo quy định của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo); Nhân sĩ, trí thức, doanh nhân, nhà giáo, người hành nghề chữa bệnh, nông dân, công nhân sản xuất giỏi hoặc người có ảnh hưởng và được đồng bào tín nhiệm.

Về điều kiện bình chọn người có uy tín, mỗi thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hoặc thôn của xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là xã) thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được lựa chọn, công nhận 1 người có uy tín.

Trường hợp thôn thành lập mới do sáp nhập các thôn kể từ ngày Quyết định này có hiệu lực thi hành, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã xem xét, quyết định số lượng người có uy tín được lựa chọn, công nhận nhưng không quá tổng số lượng thôn được sáp nhập.

Về chính sách khen thưởng, người có uy tín có thành tích xuất sắc trong lao động sản xuất, phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc được biểu dương, khen thưởng theo quy định của Luật Thi đua, khen thưởng và các văn bản hướng dẫn hiện hành về thi đua, khen thưởng.

Định kỳ 5 năm một lần tổ chức Hội nghị biểu dương, tôn vinh, khen thưởng người có uy tín tiêu biểu đối với cấp Trung ương và cấp tỉnh.

Ủy ban nhân dân cấp xã lựa chọn, quyết định hình thức, thời gian tổ chức các hoạt động biểu dương, tôn vinh, khen thưởng người có uy tín tiêu biểu trên địa bàn bảo đảm phù hợp với quy mô, số lượng người có uy tín và tình hình thực tiễn của địa phương.

Dự thảo Nghị định được xây dựng trên cơ sở tuân thủ các chủ trương, đường lối của Đảng và quy định pháp luật của Nhà nước, phát huy vai trò của người có uy tín, lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho người dân và cầu nối giữa Nhà nước và nhân dân trên địa bàn vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Ngoài ra, Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ hiện nay phát sinh một số khó khăn, bất cập cần nghiên cứu khắc phục như chấm dứt hoạt động của các đơn vị hành chính cấp huyện và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; mức chi thực hiện một số chế độ thăm hỏi, hỗ trợ đối với người có uy tín chưa thống nhất với các đối tượng tương ứng quy định tại Nghị định 127/2024/NĐ-CP của Chính phủ hoặc không còn phù hợp với thực tiễn. Sau khi ban hành, Nghị định sẽ khắc phục được các vướng mắc, bất cập nêu trên.

Nghị định cũng quy định quy trình, thủ tục công nhận và đưa ra khỏi danh sách người có uy tín, trong đó đã bỏ các thủ tục hành chính thực hiện tại cấp huyện trước đây. Quy trình còn 3 bước, cắt giảm thủ tục hành chính xin ý kiến của cơ quan làm công tác dân tộc cấp tỉnh.