Theo Nghị quyết số 98/NQ-CP ngày 6/4/2026, Chính phủ quyết định phân chia Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục bắc-nam thành 17 dự án độc lập. Đây là bước đi chiến lược nhằm thực hiện chủ trương của Quốc hội về việc tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành các dự án thành phần riêng biệt, giúp giải quyết bài toán mặt bằng, vốn được coi là “điểm nghẽn” lớn nhất của các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm.
Trong số 17 dự án này, có 15 dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình hạ tầng kỹ thuật được giao trực tiếp cho Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố dọc tuyến làm chủ quản đầu tư, bao gồm: Hà Nội, Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.
Việc phân cấp mạnh mẽ này không chỉ đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu địa phương mà còn tạo sự chủ động tối đa trong việc ổn định đời sống nhân dân vùng dự án đi qua.
Để bảo đảm tính cấp bách, Nghị quyết 98 cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù vượt tiền lệ. Cụ thể, người quyết định đầu tư được phép tách các dự án thành phần mà không phải phê duyệt lại chủ trương đầu tư.
Công tác lập, thẩm định và phê duyệt dự án sẽ được triển khai dựa trên hồ sơ thiết kế sơ bộ trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được duyệt.
Đáng chú ý, để lựa chọn được những nhà thầu có năng lực nhất, Chính phủ cho phép áp dụng các hình thức chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế đối với các gói thầu tư vấn, xây lắp và cung cấp hàng hóa. Nguồn vốn thực hiện sẽ được bố trí linh hoạt từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương hằng năm, bảo đảm dòng tiền thông suốt cho toàn bộ dự án.
Bên cạnh hạ tầng đường ray, Chính phủ cũng giao nhiệm vụ cụ thể cho các Bộ, ngành để phát triển hệ sinh thái đi kèm. Bộ Công thương chủ trì đề án phát triển công nghiệp đường sắt; các địa phương rà soát, điều chỉnh quy hoạch đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) quanh các khu vực nhà ga.
Theo lộ trình đề ra, các dự án bồi thường, tái định cư tại địa phương và dự án di dời lưới điện cao thế (do Tập đoàn Điện lực Việt Nam thực hiện) phải hoàn thành dứt điểm vào quý IV/2028. Đây là tiền đề quan trọng để Dự án đường sắt tốc độ cao (Dự án 1) do Bộ Xây dựng quyết định đầu tư với tổng mức hơn 1,56 triệu tỷ đồng triển khai đồng bộ, hướng tới mục tiêu vận hành toàn tuyến vào năm 2035.
Nghị quyết số 98/NQ-CP là minh chứng cho tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm của Chính phủ trong việc hiện thực hóa khát vọng về một trục giao thông huyết mạch hiện đại, tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
