Tuy nhiên thực tế cho thấy, không ít dự án tái định cư trên địa bàn thành phố đang thi công kéo dài, dang dở suốt hàng chục năm, gây lãng phí lớn nguồn lực, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân.
Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu tái định cư tại xã Nhuận Đức có quy mô 22 ha (phục vụ dự án xây dựng đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh- Mộc Bài) dù được bố trí vốn từ tháng 8/2024 nhưng đến nay vẫn chưa hoàn tất các thủ tục để khởi công xây dựng.
Hệ lụy của sự chậm trễ này đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân trong vùng dự án.
Ông Trần Út Phiền, ngụ xã Phú Hòa Đông cho biết, gia đình ông đồng ý nhận tiền bồi thường đối với hơn 3.100 m² đất và bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư. Ông Phiền đăng ký nhận hai nền tái định cư tại khu tái định cư 22 ha xã Nhuận Đức, tuy nhiên đến nay gia đình ông chưa được nhận nền tái định cư để ổn định cuộc sống.
Không chỉ các dự án khu tái định cư đang triển khai gặp vướng mắc, dự án xây dựng khu tái định cư tại phường Tân Thới Nhất, Quận 12 trước đây (khu 38 ha) dù đã được triển khai hơn 20 năm nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn thành, trong khi diện tích mặt bằng chưa giải phóng, đền bù chỉ còn chưa đến 1%.
Đại diện Ban Quản lý dự án Quận 12 cho biết, do dự án kéo dài từ năm 2002 cho nên đến nay các sở, ngành vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể liên quan đến thủ tục nộp tiền sử dụng đất.
Sự thiếu đồng bộ này khiến dự án chưa có đủ cơ sở pháp lý để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ dân đã được bố trí tái định cư hoặc hoán đổi đất.
Cụ thể, mặc dù Chi cục Thuế đã có văn bản đề nghị, song Sở Nông nghiệp và Môi trường vẫn chưa chuyển phiếu chuyển thông tin địa chính làm căn cứ xác định tiền sử dụng đất.
Hệ quả là chủ đầu tư cũng như các hộ dân nhận nền để xây dựng nhà ở đều lúng túng, quyền lợi chính đáng của người dân có đất bị thu hồi, được bố trí tái định cư tiếp tục bị kéo dài trong chờ đợi.
Tương tự, dự án xây dựng Khu tái định cư 10 ha tại xã Phú Xuân dù đã được thành phố phê duyệt và bố trí vốn từ năm 2022, song đến nay vẫn chưa thể khởi công.
Theo Ban Quản lý dự án huyện Nhà Bè, do dự án chậm triển khai trong thời gian dài, tổng mức đầu tư tăng lên so với dự toán ban đầu, vì vậy muốn tiếp tục thực hiện cần phải trình thành phố điều chỉnh lại chủ trương đầu tư mới có đủ cơ sở pháp lý để xúc tiến xây dựng.
Đại diện Sở Xây dựng cho biết, nhiều dự án tái định cư hiện nay vấp phải khó khăn ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư, nhất là việc hoàn tất thủ tục về đất đai, điều chỉnh quy hoạch chi tiết và bố trí nguồn vốn.
Đơn cử như Dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật Khu tái định cư Long Bửu (giai đoạn 2-Tiểu khu 2), phục vụ dự án đường sắt tốc độ cao Bắc- Nam, dù đã được phê duyệt từ tháng 2/2005 nhưng sau hơn 20 năm vẫn chưa thể hoàn thành.
Hiện nay, nhiều hạng mục hạ tầng kỹ thuật của dự án vẫn trong tình trạng thi công dang dở, thậm chí chưa xác định được khối lượng đã thực hiện.
Bên cạnh đó, dự án còn bị chồng lấn về pháp lý, gây ách tắc trong việc lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư dự án mới phục vụ tuyến đường sắt tốc độ cao theo quy định của Luật Đầu tư công năm 2024.
Thực tế cũng cho thấy, không ít khu tái định cư trên địa bàn thành phố dù đã hoàn thành xây dựng nhưng vẫn chưa thể đưa vào sử dụng, do thiếu hạ tầng xã hội thiết yếu hoặc chưa phù hợp với nhu cầu sinh hoạt, việc làm và đời sống thực tế của người dân.
Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng ban Bồi thường, giải phóng mặt bằng quận Gò Vấp, cho biết: Tỷ lệ hộ dân nhận suất tái định cư tại các dự án trên địa bàn thành phố đang có xu hướng tăng lên, đạt khoảng 30-35%.
Riêng tại quận Gò Vấp, trong số 138 trường hợp bị ảnh hưởng bởi dự án rạch Xuyên Tâm đã có 26 hộ dân lựa chọn nhận căn hộ tái định cư.
Theo ông Nguyễn Văn Hùng, việc thành phố vận dụng Điều 108 Luật Đất đai năm 2024 với mức hỗ trợ cao hơn so với quy định của luật và chính sách trước đây là một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo sự đồng thuận của người dân đối với các phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Tuy nhiên, ông Hùng cho rằng, thành phố cần sớm rà soát tổng thể quỹ nhà tái định cư theo hướng liên thông trên toàn địa bàn, qua đó nâng cao tính linh hoạt trong điều phối, khắc phục tình trạng cục bộ, manh mún.
Cùng với đó, cần ưu tiên các giải pháp tái định cư tại chỗ hoặc gần nơi ở cũ, nhằm bảo đảm sinh kế, giữ gìn các mối quan hệ xã hội và ổn định đời sống lâu dài cho người dân.
Quan trọng hơn, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý, mạnh dạn phân cấp cho địa phương trong việc điều chỉnh dự án, rút ngắn các thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu chặt chẽ, minh bạch. Chỉ khi tháo gỡ được những nút thắt mang tính hệ thống này, các dự án tái định cư mới thật sự phát huy hiệu quả, góp phần giải quyết bài toán cung-cầu nhà tái định cư một cách căn cơ, bền vững.
