LỢI THẾ TỪ HỆ SINH THÁI "BA TRỤ CỘT"
Công nghiệp bán dẫn đang trở thành nền tảng của nền kinh tế số, chuyển đổi xanh và đô thị thông minh. Không chỉ là ngành sản xuất chip, bán dẫn còn quyết định năng lực cạnh tranh của nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, ô-tô thông minh, thiết bị y tế, logistics hay năng lượng xanh. Vì vậy, nhiều quốc gia đang xem đây là ngành công nghiệp chiến lược trong nhiều thập niên tới.
Công ty Samsung Electronics tại Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh.
Công ty Samsung Electronics tại Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh.
Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, phát triển công nghiệp vi mạch bán dẫn không đơn thuần là thu hút thêm các dự án đầu tư, mà còn là cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng giá trị gia tăng cao, dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam
Các mắt xích của ngành bán dẫn
Vật liệu và thiết bị
doanh nghiệp FDI cung cấp vật liệu, thiết bị sản xuất chip
Thiết kế chip
doanh nghiệp thiết kế chip
Lắp ráp, kiểm thử (ATP)
dự án lắp ráp, kiểm thử chip
Sau khi mở rộng không gian phát triển, Thành phố Hồ Chí Minh sở hữu một hệ sinh thái công nghiệp hiếm có, nơi ba lợi thế chiến lược được kết nối trong cùng một chỉnh thể phát triển.
Nhà máy lắp ráp xe Mercedes của Đức tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Nhà máy lắp ráp xe Mercedes của Đức tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Nếu khu vực trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh là nơi hội tụ các hoạt động nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo thì Bình Dương trước đây là trung tâm sản xuất công nghiệp với hạ tầng hoàn chỉnh, còn Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây lại sở hữu lợi thế nổi trội về logistics và cảng biển quốc tế. Ba khu vực bổ trợ cho nhau, tạo thành chuỗi giá trị tương đối đầy đủ cho ngành công nghiệp bán dẫn.
Cụm cảng Cái Mép-Thị Vải. (Ảnh: Trọng Anh)
Cụm cảng Cái Mép-Thị Vải. (Ảnh: Trọng Anh)
Khu vực trung tâm tiếp tục giữ vai trò "bộ não" của hệ sinh thái với sự hiện diện của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh và cộng đồng khởi nghiệp năng động. Không chỉ là trung tâm nghiên cứu, khu vực này còn là nơi hình thành các trung tâm thiết kế chip (IC Design), cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao hàng đầu cho Thành phố và cả nước.
Hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn Thành phố Hồ Chí Minh được định hướng phát triển đồng bộ từ đào tạo nhân lực, thiết kế, sản xuất đến đóng gói và kiểm thử chip.
Hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn Thành phố Hồ Chí Minh được định hướng phát triển đồng bộ từ đào tạo nhân lực, thiết kế, sản xuất đến đóng gói và kiểm thử chip.
Trong khi đó, Bình Dương trước đây có lợi thế về quỹ đất công nghiệp, hệ thống điện, nước và logistics đồng bộ, được xem là địa bàn lý tưởng để phát triển các nhà máy sản xuất chip (Foundry) cũng như các nhà máy đóng gói, kiểm thử (ATP) quy mô lớn. Ở phía Đông Nam, cụm cảng nước sâu Cái Mép-Thị Vải cùng khả năng kết nối với Cảng hàng không quốc tế Long Thành tạo điều kiện thuận lợi để vận chuyển nguyên vật liệu cũng như xuất khẩu sản phẩm bán dẫn tới các thị trường lớn trên thế giới.
Ba cấu phần này không chỉ bổ sung cho nhau mà còn tạo nên lợi thế cạnh tranh khác biệt, giúp Thành phố Hồ Chí Minh có điều kiện thu hút các tập đoàn công nghệ lớn đầu tư lâu dài.
MỞ CƠ CHẾ ĐỘT PHÁ NGÀNH BÁN DẪN
Mặc dù Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều thuận lợi, là điểm đến hấp dẫn cho các tập đoàn bán dẫn, nhưng Thành phố Hồ Chí Minh vẫn đối mặt với các thách thức cần sớm tháo gỡ.
Công nghệ bán dẫn giữ vai trò nền tảng trong nhiều lĩnh vực công nghệ cao.
Công nghệ bán dẫn giữ vai trò nền tảng trong nhiều lĩnh vực công nghệ cao.
Đầu tiên là chuỗi cung ứng trong nước còn mỏng. Phần lớn vật liệu chuyên dụng, hóa chất siêu tinh khiết, khí công nghiệp và thiết bị sản xuất hiện vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Số lượng doanh nghiệp nội địa có đủ năng lực tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI lớn còn rất hạn chế. Điều này làm tăng chi phí, kéo dài thời gian và gia tăng rủi ro cho hoạt động sản xuất.
Thế hệ trẻ trao đổi về cơ hội học tập, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn.
Thế hệ trẻ trao đổi về cơ hội học tập, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn.
Bên cạnh đó, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp vẫn là bài toán lớn. Dù là trung tâm đào tạo lớn nhất cả nước, nhiều kỹ sư sau khi tốt nghiệp vẫn cần thời gian đào tạo lại trước khi có thể tham gia các công đoạn đặc thù của ngành bán dẫn.
Hạ tầng kỹ thuật cũng là thách thức không nhỏ. Các nhà máy sản xuất chip yêu cầu nguồn điện ổn định gần như tuyệt đối, nguồn nước siêu sạch và hệ thống hạ tầng kỹ thuật đạt tiêu chuẩn rất cao. Đây là những điều kiện tiên quyết để thu hút các dự án quy mô lớn.
Nhận diện rõ những điểm nghẽn, Thành phố Hồ Chí Minh không lựa chọn cách phát triển theo chiều rộng mà hướng tới chiến lược phát triển toàn diện, trong đó thể chế được xem là động lực quan trọng.
Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh; Nghị quyết số 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là công cụ pháp lý mạnh mẽ cho phép thực hiện cơ chế “Sandbox” (thử nghiệm), thiết lập các khu thương mại tự do gắn với công nghiệp số, nơi dòng chảy công nghệ được lưu thông thuận lợi nhất.
Thành phố Hồ Chí Minh đẩy mạnh đầu tư quy mô lớn, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn hiện đại.
Thành phố Hồ Chí Minh đẩy mạnh đầu tư quy mô lớn, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn hiện đại.
Trên không gian phát triển mới và thể chế mới, Thành phố Hồ Chí Minh cam kết với nhà đầu tư về ba lĩnh vực lớn: về thị trường, về hạ tầng, về môi trường sống.
Về thị trường, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là nơi sản xuất mà còn là khách hàng lớn của ngành bán dẫn. Thành phố đang đầu tư mạnh vào các trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn, hạ tầng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật phục vụ quản lý đô thị và đặt mục tiêu phủ sóng 100% mạng 5G trong năm 2026. Quá trình chuyển đổi số của chính quyền cùng nhu cầu của khoảng 14 triệu người dân sẽ tạo ra thị trường đủ lớn cho các sản phẩm chip và thiết bị công nghệ cao.
Các dự án quy mô lớn góp phần thúc đẩy hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Các dự án quy mô lớn góp phần thúc đẩy hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Đối với hạ tầng, lãnh đạo Thành phố cam kết đáp ứng những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe nhất về điện, nước siêu sạch và kết nối số tại các khu công nghiệp chuyên biệt dành cho ngành bán dẫn.
Song song với đó là chiến lược xây dựng môi trường sống hấp dẫn nhằm thu hút đội ngũ chuyên gia quốc tế và nguồn nhân lực chất lượng cao. Các khu đô thị thông minh, hệ thống giáo dục và y tế đạt chuẩn quốc tế được xem là một phần trong hệ sinh thái phát triển của ngành công nghiệp bán dẫn, bởi đây là yếu tố giữ chân nhân tài lâu dài.
Phát triển công nghiệp bán dẫn là một chặng đường dài. Chiến lược của Thành phố không chỉ tập trung vào các công đoạn cuối mà hướng đến xây dựng nền tảng từ vật liệu, nghiên cứu và phát triển, nguồn nhân lực cho đến các sản phẩm cuối cùng có giá trị gia tăng cao.
Ông VÕ MINH THÀNH
Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh
KIẾN TẠO HỆ SINH THÁI BÁN DẪN
Thành phố Hồ Chí Minh đang thể hiện rõ vai trò đầu tàu đổi mới sáng tạo khi hội tụ đầy đủ ba trụ cột: chính sách, công nghệ và nhân lực. Tinh thần này phù hợp với định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tạo động lực cho phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia.
Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tạo động lực cho phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia.
Đặc biệt, Thành phố đang thúc đẩy mạnh mô hình hợp tác “ba nhà”: nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên không chỉ góp phần đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao mà còn từng bước hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực bán dẫn.
Trong bối cảnh nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế đang mở rộng đầu tư vào Việt Nam, nhu cầu về nguồn nhân lực bán dẫn chất lượng cao ngày càng trở nên cấp thiết. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của mỗi quốc gia.
Hạ tầng và các dự án công nghệ quy mô lớn tạo động lực cho ngành bán dẫn Thành phố Hồ Chí Minh.
Hạ tầng và các dự án công nghệ quy mô lớn tạo động lực cho ngành bán dẫn Thành phố Hồ Chí Minh.
Thành phố Hồ Chí Minh đang có lợi thế đáng kể khi sở hữu hệ thống đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ lớn nhất cả nước. Đây là nền tảng để hình thành lực lượng kỹ sư có trình độ cao, đặc biệt trong lĩnh vực thiết kế vi mạch, vốn được xem là công đoạn tạo ra giá trị gia tăng lớn nhất của ngành bán dẫn.
Tuy nhiên, đào tạo nhân lực mới chỉ là một mắt xích trong chuỗi giá trị. Muốn xây dựng ngành công nghiệp bán dẫn hoàn chỉnh, Thành phố cần đồng thời phát triển công nghiệp hỗ trợ và từng bước làm chủ nguồn cung vật liệu đầu vào.
Nền tảng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn.
Nền tảng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn.
Đây cũng là lý do Thành phố Hồ Chí Minh xác định Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh và Khu Công nghệ số sẽ đóng vai trò hạt nhân trong quá trình hình thành hệ sinh thái bán dẫn. Bên cạnh việc tiếp tục thu hút các dự án thiết kế, đóng gói và kiểm thử, Thành phố dành sự ưu tiên đặc biệt cho các doanh nghiệp sản xuất vật liệu, hóa chất siêu tinh khiết, thiết bị và linh kiện phụ trợ.
Đồng thời, Thành phố ban hành các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng vật liệu, thiết bị và linh kiện phụ trợ; hỗ trợ các công ty thiết kế vi mạch phát triển các sản phẩm chip chuyên dụng mang thương hiệu Việt, phục vụ các thị trường ngách như nông nghiệp công nghệ cao, y tế, ô-tô, logistics, năng lượng xanh, chip quang tử (photonic chip)-một lĩnh vực rất tiềm năng.
Đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ bán dẫn, tạo nền tảng cho bước phát triển mới.
Đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ bán dẫn, tạo nền tảng cho bước phát triển mới.
Việc lựa chọn phát triển các thị trường ngách không chỉ giúp doanh nghiệp trong nước tránh cạnh tranh trực diện với những tập đoàn hàng đầu thế giới mà còn tạo điều kiện để hình thành các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.
Để tạo nền tảng lâu dài cho ngành công nghiệp bán dẫn, Thành phố cũng ưu tiên nguồn lực cho các nhiệm vụ khoa học và công nghệ có tính ứng dụng cao. Trọng tâm là nghiên cứu vật liệu bán dẫn thế hệ mới, công nghệ đóng gói tiên tiến, quy trình sản xuất thân thiện với môi trường và khai thác hiệu quả các nguồn khoáng sản chiến lược, đất hiếm của Việt Nam nhằm từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu đầu vào.
VƯƠN LÊN TỪ THỜI CƠ MỚI
Với lợi thế về vị trí địa kinh tế, quy mô thị trường hay nguồn nhân lực chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh thông qua thể chế, hạ tầng và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Cùng không gian phát triển mới sau hợp nhất, cơ chế đặc thù do Quốc hội trao quyền cùng nền tảng khoa học công nghệ đã được xây dựng trong nhiều năm, Thành phố Hồ Chí Minh đang có cơ hội hiếm có để hình thành một trung tâm công nghiệp bán dẫn quy mô lớn của Việt Nam và khu vực.
Thành phố Hồ Chí Minh thúc đẩy đổi mới sáng tạo, góp phần vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
Thành phố Hồ Chí Minh thúc đẩy đổi mới sáng tạo, góp phần vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
Thành phố Hồ Chí Minh kiên định với chiến lược phát triển từ gốc, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực và lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái, Thành phố không chỉ thu hút thêm những dự án công nghệ cao mà còn có thể từng bước làm chủ những khâu có giá trị gia tăng lớn trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Đó cũng là nền tảng để Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò đầu tàu đổi mới sáng tạo của cả nước, góp phần hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia có vị thế ngày càng cao trên bản đồ công nghệ thế giới.