Theo ông Võ Khắc Thái, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu nhà ở xã hội cho công nhân trên địa bàn thành phố hiện nay rất lớn, ước tính khoảng 974.000 căn hộ. Thực tế này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, lâu dài và có sự tham gia của nhiều chủ thể nhằm tạo lập nguồn cung phù hợp với khả năng chi trả của người dân.
Tăng tốc từ những chương trình hợp tác
Trước yêu cầu thực tiễn, thành phố đã đẩy mạnh các chương trình hợp tác giữa tổ chức công đoàn và doanh nghiệp, đặt mục tiêu cung ứng khoảng 80.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Đến nay, đã có một số doanh nghiệp lớn tham gia ký kết và triển khai các dự án, mở ra tín hiệu tích cực cho thị trường.
Cụ thể, Tập đoàn Phú Cường cam kết triển khai 7 dự án nhà ở xã hội, dự kiến cung cấp khoảng 30.000 căn hộ cho người thu nhập thấp. Tập đoàn Hoa Sen đặt mục tiêu phát triển tối thiểu 20.000 căn đến năm 2030. Trong khi đó, Công ty cổ phần Phát triển Dịch vụ LNT 7979 dự kiến xây dựng 30.000 căn trong giai đoạn 2026-2030. Điểm đáng chú ý trong mô hình hợp tác này là vai trò chủ động của Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh (Liên đoàn Lao động).
Không chỉ dừng lại ở việc kết nối, tổ chức công đoàn trực tiếp khảo sát, tổng hợp nhu cầu nhà ở của công nhân tại các khu chế xuất, khu công nghiệp theo từng hình thức cụ thể như thuê, thuê mua hoặc mua. Trên cơ sở đó, dữ liệu được cung cấp cho doanh nghiệp để xây dựng phương án đầu tư phù hợp với nhu cầu thực tế. Liên đoàn Lao động cũng tham gia đề xuất cơ chế, chính sách ưu đãi; kiến nghị bố trí quỹ đất; phối hợp các sở, ngành tháo gỡ vướng mắc về pháp lý, quy hoạch.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là giám sát việc thực hiện cam kết, bảo đảm các dự án hướng đúng đối tượng thụ hưởng là công nhân, người lao động có thu nhập thấp, tránh tình trạng sai lệch mục tiêu chính sách. Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhà ở xã hội, thành phố đã và đang tập trung quy hoạch quỹ đất.
Theo lãnh đạo Ủy ban nhân dân thành phố, hiện có khoảng 400 ha đất được dành để xây dựng nhà ở xã hội và dự kiến sẽ bổ sung khoảng 1.000 ha đến năm 2040. Việc quy hoạch quỹ đất không chỉ giúp bảo đảm nguồn cung ổn định mà còn tạo điều kiện để phát triển các dự án có quy mô đủ lớn, đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.
Song song đó, thành phố cũng triển khai nhiều dự án ngay từ đầu năm 2026, với 2 dự án đã khởi công và 11 dự án đang thi công. Tuy nhiên, để đạt được kế hoạch đã đề ra, việc phát triển nhà ở xã hội không thể chỉ dừng lại ở khâu xây dựng mà đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức liên quan.
Tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, thủ tục
Dù đã có nhiều nỗ lực, quá trình phát triển nhà ở xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn đang đối mặt với ba thách thức lớn: Quỹ đất, tài chính và thủ tục hành chính. Theo Tiến sĩ Phạm Trần Hải, Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, việc bố trí 20% quỹ đất nhà ở xã hội trong các dự án thương mại thường dẫn đến các dự án nhỏ lẻ, thiếu đồng bộ hạ tầng.
Bên cạnh đó, chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và giá đất tăng cao cũng làm giảm tính khả thi của dự án. Về tài chính, dù có sự hỗ trợ từ Ngân hàng Chính sách xã hội, nhưng nguồn vốn ưu đãi vẫn còn hạn chế, trong khi điều kiện tiếp cận chưa thật sự thuận lợi. Mức lợi nhuận bị khống chế khoảng 10% cũng chưa đủ hấp dẫn để thu hút mạnh mẽ doanh nghiệp tham gia, nhất là trong bối cảnh rủi ro đầu tư còn cao.
Ngoài ra, dù đã được cải thiện, nhưng một số thủ tục hành chính vẫn còn phức tạp, gây kéo dài thời gian triển khai, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả dự án. Nhằm khắc phục tình trạng này, Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành quy trình rút gọn đối với các dự án nhà ở xã hội. Theo đó, đối với dự án không sử dụng vốn đầu tư công hoặc nguồn tài chính công đoàn, trình tự thực hiện gồm 7 bước, với tổng thời gian giải quyết tối đa 132 ngày, giảm đáng kể so với trước đây (500 ngày).
Các bước từ chấp thuận chủ trương đầu tư, phê duyệt quy hoạch chi tiết, giao đất, cấp phép xây dựng đến nghiệm thu, xác định giá bán, giá thuê đều được quy định rõ thời hạn xử lý. Đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư công, quy trình gồm 8 bước, với tổng thời gian tối đa 122 ngày (chưa bao gồm thời gian đăng ký kế hoạch vốn trung hạn).
Việc chuẩn hóa quy trình không chỉ giúp rút ngắn thời gian thực hiện mà còn tạo sự minh bạch, thuận lợi cho nhà đầu tư. Thành phố cũng yêu cầu đưa các dự án nhà ở xã hội vào nhóm “luồng xanh”, “luồng ưu tiên”, phân công cán bộ có kinh nghiệm hướng dẫn, rà soát hồ sơ từ sớm nhằm hạn chế sai sót, tránh phát sinh thủ tục bổ sung; đẩy mạnh huy động nguồn lực từ nhiều kênh, bao gồm cả doanh nghiệp tư nhân, tổ chức công đoàn và các nguồn vốn tín dụng ưu đãi.
Đồng thời, các sở, ngành được yêu cầu nâng cao tinh thần trách nhiệm, chủ động tháo gỡ khó khăn theo nguyên tắc “vướng ở đâu, gỡ ở đó”. Tại buổi làm việc mới đây với Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, lãnh đạo Bộ Xây dựng đánh giá cao sự chủ động của thành phố, đồng thời đề nghị tiếp tục hành động quyết liệt hơn trong việc phê duyệt dự án, cấp phép xây dựng và tổ chức khởi công.
Theo ông Phạm Minh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố, trong thời gian tới, ngoài rà soát để bố trí quỹ đất, thành phố sẽ tập trung hoàn tất thủ tục pháp lý của 47 dự án với quy mô khoảng 31.500 căn để sớm khởi công. Trước mắt, sẽ dồn lực tháo gỡ vướng mắc để bảo đảm 18 dự án đủ điều kiện khởi công trong năm 2026, tạo nguồn cung cần thiết nhằm hoàn thành chỉ tiêu 28.500 căn trong năm.
