Phát biểu khai mạc tại Hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Nguyệt nhấn mạnh: Trong dòng chảy lịch sử dân tộc Việt Nam thế kỷ XIX, danh nhân Nguyễn Công Trứ là một hiện tượng đặc biệt hiếm có, một con người hội tụ hài hòa giữa nhà chính trị, nhà quân sự, nhà kinh tế, nhà văn hóa và nhà thơ lớn.
Ở Nguyễn Công Trứ, trí tuệ hành động và chiều sâu tư tưởng, trách nhiệm nhập thế và khát vọng tự do tinh thần đã kết tinh thành một nhân cách lớn, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc và đời sống văn hóa Việt Nam.
Nguyễn Công Trứ bước vào chốn quan trường không phải để kiếm vinh thân, phì gia, mà để thực hành lý tưởng "kinh bang tế thế", lấy việc giúp dân, giúp nước làm lẽ sống.
Sinh ra và lớn lên tại làng Uy Viễn, xã Nghi Xuân (Hà Tĩnh), vùng đất giàu truyền thống văn hóa và hiếu học bên dòng Lam Hồng, Nguyễn Công Trứ đã sớm được hun đúc về chí khí và nhân cách; đồng thời, những thử thách của cuộc đời càng tôi luyện nên một bản lĩnh lớn và khí phách hiếm có. Đỗ Giải nguyên năm 42 tuổi, ông bước vào chốn quan trường không phải để tìm kiếm vinh thân phì gia, mà để thực hành lý tưởng "kinh bang tế thế", lấy việc giúp dân, giúp nước làm lẽ sống.
"Tầm vóc của Nguyễn Công Trứ hôm nay không chỉ được nhìn nhận như một danh nhân văn hóa của riêng Việt Nam, mà còn chứa đựng nhiều giá trị có ý nghĩa phổ quát đối với nhân loại. Đó là tư tưởng phát triển gắn với con người; là tinh thần, trách nhiệm công vụ; là khát vọng cống hiến; là sự hòa hợp giữa nghĩa vụ xã hội với tự do cá nhân; giữa bản lĩnh cá nhân với trách nhiệm cộng đồng. Di sản của ông vì thế không chỉ tồn tại trong thư tịch, thơ ca hay ký ức lịch sử mà tiếp tục hiện diện sống động trong đời sống văn hóa cộng đồng, trong không gian tín ngưỡng, trong thực hành nghệ thuật ca trù và trong cảm thức văn hóa của nhiều thế hệ người Việt Nam", Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Nguyệt nhấn mạnh.
Hội thảo thu hút sự tham gia của đông đảo các Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, nhà khoa học đầu ngành đến từ các trường đại học, học viện, cơ quan nghiên cứu uy tín trong và ngoài nước.
Các đại biểu tham dự hội thảo đã tập trung nghiên cứu, công bố những phát hiện, khảo cứu và nghiên cứu mới về Nguyễn Công Trứ với tư cách một danh nhân theo tiêu chí vinh danh của UNESCO, qua đó tiếp tục mở rộng và nâng cao nhận thức khoa học về con người và di sản của ông.
Các đại biểu làm rõ những giá trị cùng tầm ảnh hưởng sâu rộng của tư tưởng, nhân cách và di sản Nguyễn Công Trứ trong không gian văn hóa dân tộc cũng như trong mối liên hệ với khu vực và thế giới; tạo cơ sở khoa học cho việc xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO vinh danh và tham gia kỷ niệm 250 năm ngày sinh của Nguyễn Công Trứ vào năm 2028.
Hội thảo cũng là diễn đàn học thuật để các nhà nghiên cứu, quản lý văn hóa, các chuyên gia trao đổi, đối thoại về hướng tiếp cận mới và định hướng bảo tồn, phát huy giá trị di sản Nguyễn Công Trứ trong bối cảnh đương đại, khi các giá trị truyền thống đang đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức của thời đại số và hội nhập quốc tế.
Từ đó, làm sáng rõ thân thế, sự nghiệp, quê hương và thời đại danh nhân Nguyễn Công Trứ; những đóng góp quan trọng trên nhiều lĩnh vực cho lịch sử-văn hóa dân tộc, khu vực và nhân loại; giá trị và tầm ảnh hưởng vượt thời gian, không gian của Nguyễn Công Trứ...
