Quan tâm tới chuyên đề “Thiết lập quy chuẩn, cơ chế nâng đỡ thiện tâm”, đăng trên Nhân Dân cuối tuần số 19 (ra ngày 10/5/2026), Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức (ảnh trên), Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hóa - Xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhìn nhận: Thực tế đang đòi hỏi phải đổi mới tư duy làm từ thiện!
- Thưa ông, trước tình hình thiên tai, biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, các tổ chức xã hội, nhà hảo tâm có vai trò như thế nào trong việc hỗ trợ và phục hồi sinh kế, ổn định đời sống cho người dân?
- Nhìn lại những năm qua, đặc biệt năm 2025, lũ lụt rất bất thường, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, nhưng cũng cho thấy rõ chủ trương rất nhân văn của Nhà nước, đã huy động các lực lượng, phương tiện kịp thời hỗ trợ nhu yếu phẩm cần thiết để có thể sử dụng ngay, khẩn trương tiếp cận các khu bị chia cắt, những người gặp khó khăn, thiếu thốn… Trong đó, các tổ chức xã hội, nhà hảo tâm đã kịp thời, chia sẻ khó khăn với bà con chịu thiệt hại nặng nề bởi thiên tai.
Sự tham gia của doanh nghiệp, các quỹ thiện nguyện, tổ chức xã hội giúp bổ sung nguồn lực tài chính, nhân lực và phương tiện cứu trợ, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong công tác ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai.
Những năm qua, không chỉ kịp thời hỗ trợ trước mắt, nhiều doanh nghiệp, nhà hảo tâm còn xây nhà chống lũ, sửa chữa trường học, cấp học bổng cho trẻ em vùng thiên tai, hỗ trợ vốn sản xuất, cây, con giống, khôi phục cơ sở hạ tầng dân sinh. Những hoạt động này giúp người dân ổn định cuộc sống, có điều kiện sản xuất, thu nhập. Ngoài ra, các hoạt động thiện nguyện khơi dậy tinh thần “lá lành đùm lá rách”, củng cố sự gắn kết cộng đồng và truyền cảm hứng cho xã hội cùng chung tay giúp đỡ người khó khăn. Đối với doanh nghiệp, hoạt động từ thiện cũng thể hiện trách nhiệm xã hội, góp phần xây dựng giá trị nhân văn trong cộng đồng.
- Bên cạnh những gam màu sáng, theo ông, công tác hỗ trợ, từ thiện còn điều gì phải rút kinh nghiệm?
- Thứ nhất, vấn đề kết nối - điều phối - giám sát hoạt động từ thiện, bố trí nguồn lực phải được nâng lên. Nếu không có sự điều phối thì công tác từ thiện, hỗ trợ chưa trọn vẹn, dẫn đến nơi thừa, nơi thiếu. Vì vậy, các tổ chức, cá nhân làm từ thiện cần phối hợp cơ quan điều phối để biết bà con đang cần gì, nơi nào đã đủ, nơi nào còn thiếu. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phải là cơ quan đảm nhiệm vai trò này, nên xây dựng một bộ phận chuyên trách, được trang bị kiến thức, dữ liệu, kinh nghiệm, có khả năng phản ứng nhanh, hoạt động lâu dài chứ không phải chỉ phản ứng tình huống. Đồng thời, phải tạo được sự đồng thuận xã hội, giúp mọi người hiểu rằng điều phối là để nâng cao hiệu quả từ thiện, chứ không phải gây cản trở sự lan tỏa của lòng tốt. Mục tiêu cuối cùng là giúp người dân sớm ổn định đời sống.
Thứ hai, nhiều cá nhân, tổ chức kêu gọi quyên góp nhưng không công khai đầy đủ số tiền tiếp nhận, cách phân bổ và đối tượng thụ hưởng, nên sẽ có sự nghi ngờ. Một số trường hợp lợi dụng lòng tin cộng đồng để quyên góp tiền bạc, phục vụ mục đích cá nhân, đánh bóng tên tuổi...
Việc kiểm tra, xác minh và xử lý sai phạm trong hoạt động từ thiện còn chưa đồng bộ; một số hoạt động mang tính ban phát, thiếu giải pháp hỗ trợ sinh kế lâu dài, khiến người dân phụ thuộc thay vì có cơ hội tự vươn lên.
- Thưa ông chúng ta cần làm gì để ngăn chặn hành vi lợi dụng việc từ thiện, cứu trợ để trục lợi?
- Hành vi trục lợi khi làm từ thiện là một thực tế đáng buồn, phi đạo đức. Dù có thể số tiền trục lợi không lớn, nhưng làm ảnh hưởng đến niềm tin xã hội, thậm chí ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia. Muốn ngăn chặn tình trạng này, theo tôi, cần xây dựng quy chế rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện, minh bạch, ai đọc vào cũng hiểu, không phải đi tra cứu lòng vòng. Đồng thời, phải có chế tài nghiêm khắc đối với hành vi trục lợi, bởi đây không chỉ là vi phạm về kinh tế mà còn là vi phạm đạo đức, xâm phạm đến quyền lợi của những người đang cần giúp đỡ.
Nghị định số 03/2026/NĐ-CP, ngày 9/1/2026 của Chính phủ về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện, đã yêu cầu công khai số tiền nhận được và kết quả sử dụng, phân phối, sẽ buộc các tổ chức, cá nhân minh bạch tiền từ thiện, giữ niềm tin cộng đồng.
Một điều khác, chúng ta cần đề phòng đối tượng xấu gửi tin nhắn, gọi điện thông báo nhận hỗ trợ, rồi yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP, gửi kèm đường link độc hại để đánh cắp dữ liệu, chiếm đoạt tài sản. Không ít người đã mắc bẫy chuyển tiền vào các tài khoản lừa đảo, việc này ảnh hưởng tiêu cực đến những tổ chức, cá nhân đang nỗ lực cứu trợ thật sự.
- Thưa ông, đâu là giải pháp góp phần lan tỏa truyền thống nhân văn, phát huy hơn nữa giá trị của công tác cứu trợ, từ thiện?
- Chúng ta cần quán triệt sâu sắc quan điểm đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước: “Dân là gốc” trong mọi hành động. Mọi hoạt động cứu trợ, từ thiện đều phải hướng đến mục tiêu nâng cao đời sống nhân dân, giúp người dân nhanh chóng vượt qua khó khăn trước mắt và sớm quay lại sản xuất, đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội. Người làm từ thiện phải xuất phát từ lòng thương yêu đồng bào. Trong quá trình huy động nguồn lực, phải công bố rõ mục đích, đối tượng, thời gian, phương thức phân phối và có “sao kê” minh bạch.
Cán bộ đảng viên phải gương mẫu, nêu cao tinh thần tự giác, tương thân tương ái, thậm chí là sự dấn thân, nhất là lực lượng vũ trang.
Cũng phải nói rằng, giờ đây khoa học có thể dự báo được phần nào các hiện tượng thời tiết cực đoan để cảnh báo và ứng phó trước. Thí dụ năm nay có thể xảy ra tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất, sinh hoạt của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trước tình hình ấy, cơ quan chức năng, các nhà hảo tâm tính toán, huy động thêm nguồn lực, thực hiện thêm các phương án hạn chế xâm nhập mặn, giúp đồng bào giảm thiệt hại trong quá trình sản xuất nông nghiệp.
Thực tế đang đòi hỏi phải đổi mới tư duy làm từ thiện. Nên làm việc tốt từ sớm, không phải chờ thiên tai xảy ra mới đến với bà con, mà phải có các biện pháp phòng, chống từ trước để mùa mưa bão, hay các đợt cao điểm xâm nhập đến, sẽ giảm tối đa thiệt hại.
- Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông! ■
