Sáng 10/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về nhiều nội dung quan trọng liên quan đến kinh tế-xã hội và tài chính-ngân sách, trong đó có việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay.
Xây dựng khung chính sách ứng phó những trường hợp bất thường, khẩn cấp
Theo tờ trình trước Quốc hội, Chính phủ đề xuất giảm mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ etanol), dầu diezel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut về 0 đồng/lít; mức thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng các loại về 0%, áp dụng từ ngày 16/4/2026 đến hết 30/6/2026.
Qua nghiên cứu tờ trình dự thảo Nghị quyết, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên) bày tỏ nhất trí với đề xuất của Chính phủ, khẳng định đây là chính sách rất đúng nhằm giảm thiểu tác động do giá xăng, dầu tăng cao đối với tăng trưởng kinh tế, ổn định giá cả trong nước.
Đại biểu chỉ ra thực tế, chúng ta chỉ bảo đảm được một phần xăng dầu, còn cơ bản là nhập khẩu. Do đó, trong điều hành giá xăng dầu, Chính phủ, Bộ Công thương cần lưu ý phải điều hành giá xăng dầu trong nước trong mối quan hệ với mặt bằng giá xăng dầu, đặc biệt là giá xăng dầu của các thị trường có cùng biên giới, bao gồm biển hoặc đất liền để ngăn chặn tình trạng buôn lậu xăng dầu.
Theo Tổng Kiểm toán nhà nước, nếu chúng ta duy trì mức giá xăng dầu trong nước thấp quá mức so với giá của các nước chung quanh thì vô tình chúng ta đã trợ giá và bao cấp cho cả giá xăng dầu của các nước bạn thông qua các hoạt động về buôn lậu.
Vì vậy, để giải quyết căn cơ vấn đề, bên cạnh việc ban hành Nghị quyết này, ông Nguyễn Hữu Nghĩa cho rằng phải có các giải pháp đồng bộ trong tổ chức thực hiện để bảo vệ quyền lợi của đất nước và lợi ích của người dân trong lúc biến động giá xăng dầu rất nhanh và tăng cao.
Từ câu chuyện về giá xăng dầu do xung đột ở Trung Đông, Tổng Kiểm toán nhà nước nêu rõ, thế giới biến động rất nhanh, khó lường với những sự cố, tác động có thể diễn ra đột xuất, bất ngờ, gây tác động nhanh, mạnh. Về mặt điều hành vĩ mô, nếu chúng ta không chủ động các giải pháp, phương án ứng phó với các tình huống xảy ra như vậy thì chi phí để xử lý sẽ rất lớn, đặc biệt là chi phí liên quan đến sự ổn định vĩ mô trong nước, biến động giá cả và tác động đến tăng trưởng kinh tế.
“Trong kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030, Chính phủ nên chủ động xây dựng một khung chính sách để ứng phó đối với những trường hợp bất thường, khẩn cấp”, ông Nguyễn Hữu Nghĩa đề xuất.
Theo đại biểu đoàn Hưng Yên, trong Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV đã giao Chính phủ xây dựng cơ chế, chính sách để xử lý trong trường hợp khẩn cấp. Đây là căn cứ chính trị rất quan trọng. Từ đó, Chính phủ trong kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm tới cần đề xuất một khung chính sách để ứng phó với những trường hợp khủng hoảng, tác động bất lợi của những yếu tố bất thường do những cú sốc của thế giới như chiến tranh, thiên tai, địch họa…
Khung chính sách này thể hiện những kịch bản rất cụ thể có thể xảy ra ở cấp độ quốc gia và cấp độ ngành và trao quyền cho Chính phủ linh hoạt, chủ động xử lý, ứng phó với tình huống xảy ra theo cấp độ và mức độ nghiêm trọng, bảo đảm các tình huống xảy ra sẽ có giải pháp ứng phó tương ứng.
Đề xuất bố trí ngân sách xây dựng kho dự trữ xăng dầu quốc gia độc lập
Góp ý về vấn đề dự trữ xăng dầu quốc gia, đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn Quảng Ngãi) cho biết Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã vạch rõ mục tiêu mức dự trữ xăng dầu đạt 90 ngày nhập khẩu ròng vào năm 2030.
Tuy nhiên, hiện tại chúng ta đang đối mặt với khoảng cách rất báo động, dự trữ quốc gia hiện chỉ đáp ứng được từ khoảng 7-10 ngày sử dụng. Nếu tính cả dự trữ thương mại, chúng ta chỉ có tối đa khoảng 30 ngày sử dụng.
Đại biểu nhấn mạnh chúng ta không thể vận hành một nền kinh tế năng động, quy mô khoảng 514 tỷ USD, đứng thứ 32 thế giới, với một “bình nhiên liệu” luôn ở mức báo động đỏ. Khoảng cách dự trữ từ 30 ngày lên 90 ngày không chỉ về kho bãi, đó là bài toán về năng lực tự chủ chiến lược.
Ông đặt câu hỏi tại sao chưa có hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập, khi mà hiện nay hàng dự trữ quốc gia đang được cất giữ chung với kho của doanh nghiệp đầu mối, đi ngược lại nguyên tắc quản lý độc lập về số lượng và chất lượng của Luật Dự trữ quốc gia.
Theo đại biểu, có ý kiến cho rằng xây dựng kho độc lập gây tốn kém nhưng cái giá của việc thiếu dự trữ còn đắt hơn gấp nhiều lần. Khi thế giới biến động, việc thiếu hụt dự trữ gây ra hệ lụy lớn như cảnh người dân phải xếp hàng dài mua xăng và chi phí logistics tăng cao, ảnh hưởng đến các công trình trọng điểm.
“Chúng ta không thể chờ đến khi khát mới bắt đầu đào giếng. Xây dựng kho dự trữ chiến lược chính là mua bảo hiểm cho nền kinh tế” - đại biểu Đặng Ngọc Huy nói và tán thành với định hướng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, trong đó hình thành hệ thống kho dự trữ dầu thô quy mô lớn, duy trì nguồn cung ổn định ít nhất 90 ngày.
Để mục tiêu này không nằm trên giấy, đại biểu đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thực hiện các giải pháp đột phá như quyết liệt bố trí nguồn lực ngân sách, áp dụng cơ chế đặc thù để khởi công ngay hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập; tách bạch hoàn toàn kho dự trữ chiến lược với kho thương mại.
Ban hành lộ trình cụ thể như đến năm 2028 đạt 60 ngày, năm 2030 đạt 90 ngày. Đồng thời, khẩn trương sửa đổi Luật Dự trữ quốc gia và các nghị định liên quan nhằm tạo hành lang pháp lý huy động nguồn lực xã hội hóa cho hạ tầng kho bãi, nhưng quyền kiểm soát hàng hóa phải tuyệt đối thuộc về Nhà nước.
Nêu ý kiến thảo luận tổ, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) đề nghị nghiên cứu, có giải pháp xử lý dứt điểm bài toán năng lượng. Đây là nút thắt lớn nhất đối với tăng trưởng trong bối cảnh hiện nay.
Theo đại biểu, cần ưu tiên cao nhất cho phát triển hạ tầng năng lượng trong giai đoạn 3-5 năm tới, đồng thời nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch quốc gia, quy hoạch ngành theo định hướng chiến lược Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị.
Trước đó, thẩm tra về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 5 năm 2026-2030 ngày 9/4, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi lưu ý phương án phân bổ vốn đầu tư công trung hạn và các phụ lục chưa thể hiện rõ các dự án cụ thể về xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng quốc gia.
Vì vậy, trong bối cảnh tình hình quốc tế diễn biến phức tạp, cần rà soát, bổ sung dự án có liên quan đến dự án kho dự trữ dầu thô, xăng dầu, khí, than.
