"Đã đến lúc cần thực hiện cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn hệ thống pháp luật"

Cân nhắc thời điểm hết hiệu lực văn bản quy phạm pháp luật

Ngày 12/6, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 9, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung luật, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Long An) cũng quan tâm đến quy định chuyển tiếp tại khoản 18 Điều 1 của dự thảo luật về xử lý văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp huyện như sau: “Nghị quyết của Hội đồng nhân dân, quyết định của Ủy ban nhân dân cấp huyện tiếp tục có hiệu lực trong phạm vi địa giới hành chính của đơn vị hành chính cấp huyện trước khi sắp xếp. Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp xã khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì trong văn bản đó phải quy định rõ thời điểm không áp dụng văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp huyện trong phạm vi địa giới hành chính của mình. Việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định tại điểm này phải hoàn thành trước ngày 1/3/2027”.

Theo bà Dung, với nội dung quy định trên khả năng sẽ phát sinh vướng mắc, chồng chéo khi triển khai thực hiện, bởi sắp tới sẽ có hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành để sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ nhiều quy định pháp luật liên quan.

Mặt khác, các văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân cấp huyện hiện nay hầu hết là Nghị quyết về phân bổ ngân sách, giao biên chế… và hầu hết là quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức… Như vậy, khi không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện, thì hầu hết các văn bản quy phạm pháp luật của cấp huyện sẽ không còn giá trị pháp lý.

Do đó, đại biểu Dung cho rằng, việc quy định tất cả các văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân cấp huyện duy trì hiệu lực đến ngày 1/3/2027 là chưa phù hợp.

Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp huyện hết hiệu lực cùng thời điểm, không còn cấp huyện, trừ những trường hợp những văn bản quy phạm pháp luật của cấp huyện quy định những vấn đề đang triển khai thực hiện cần kéo dài hiệu lực tiếp tục sẽ do Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định, do cấp huyện trình danh mục văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực hoặc có thể do chính cấp huyện công bố.

Điều này đồng nghĩa với việc ngay từ bây giờ cấp huyện phải rà soát, lập danh mục văn bản quy phạm pháp luật của cấp mình đã ban hành để đề xuất danh mục văn bản quy phạm của cấp mình cần duy trì hiệu lực sau khi không còn cấp huyện để trình Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định hoặc do chính mình công bố.

“Công việc này sẽ nhanh chóng và không gặp khó vì hằng năm chúng ta đều thực hiện công tác rà soát văn bản quy phạm pháp luật, nên bây giờ chỉ cần lấy kết quả đó là lọc ra được ngay danh mục văn bản quy phạm pháp luật để đề nghị kéo dài hiệu lực. Do đó, tôi đề nghị có xử lý theo hướng này sẽ phù hợp”, đại biểu nêu kiến nghị.

Ở góc độ khác, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Dương) cho rằng, quy định như dự thảo luật chỉ xác định hiệu lực Nghị quyết của Hội đồng nhân dân, quyết định của Ủy ban nhân dân cấp huyện đối với trường hợp đơn vị hành chính cấp xã mới được hình thành từ những đơn vị hành chính cấp xã cũ thuộc cùng một địa bàn cấp huyện, mà chưa bao gồm trường hợp đơn vị hành chính cấp xã mới được hình thành từ nhiều đơn vị hành chính cấp xã cũ, mà các đơn vị hành chính cấp xã cũ đó lại thuộc 2 hay nhiều địa bàn đơn vị hành chính cấp huyện giáp ranh.

Trong trường hợp đó, nếu Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp xã mới chưa ban hành văn bản quy phạm mới, thì hiệu lực của các văn bản quy phạm của chính quyền địa phương cấp huyện trước đây được xem xét hiệu lực và áp dụng như thế nào, đại biểu nêu câu hỏi

Từ thực tế này, bà Nga đề nghị nghiên cứu bổ sung trường hợp này vào quy định chuyển tiếp, tránh vướng mắc trong quá trình triển khai hoạt động của đơn vị hành chính cấp xã mới.

Cần tránh việc “lạm phát” văn bản

Bày tỏ đồng tình với những sửa đổi, bổ sung lần này, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội) cho rằng, việc này là hoàn toàn cần thiết để bảo đảm đồng bộ với một số nội dung tiếp tục thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và thể chế hóa Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật, nữ đại biểu đề nghị cần xem xét bổ sung trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định về cơ chế kiểm soát số lượng văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật để bảo đảm mục tiêu xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, dễ tiếp cận.

Đại biểu nêu thực tế, qua công tác rà soát của Chính phủ thời gian qua cho thấy hiện có đến hơn 5.000 văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành có quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước cả ở Trung ương và địa phương, chưa kể hàng chục nghìn văn bản của các cơ quan nhà nước ở địa phương.

Theo đại biểu, số lượng văn bản quy phạm pháp luật như vậy là quá nhiều và đây cũng chưa phải là con số cuối cùng. Điều này đã tạo ra tình trạng hệ thống pháp luật chồng chéo, rườm rà, thậm chí mâu thuẫn, thiếu tính minh bạch và khó tiếp cận, không chỉ làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước mà còn tạo gánh nặng chi phí tuân thủ trong người dân, doanh nghiệp và cho bộ máy hành chính nói chung.

Thêm vào đó, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 197 có những cơ chế ưu đãi cho việc xây dựng pháp luật, nhưng cơ chế kiểm soát trong nghị quyết chưa thực sự rõ ràng. Bà Thủy cho rằng, cần phải kiểm soát, tránh việc “lạm phát” văn bản trong thời gian sắp tới.

Lý do theo đại biểu có những cơ chế thuận lợi và ưu đãi như vậy sẽ dẫn đến xu hướng các cơ quan sẽ muốn ban hành nhiều văn bản hơn, thay vì việc làm tốt một văn bản có thể lại có vài văn bản cùng quy định về một lĩnh vực, một công việc.

“Do đó, tôi cho rằng đã đến lúc cần thực hiện cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn hệ thống pháp luật. Tôi đề nghị Chính phủ, các bộ, ngành, trực tiếp là Bộ Tư pháp cần nghiêm túc nghiên cứu để xác định lại mô hình, cấu trúc của hệ thống pháp luật, có cơ chế quản lý tập trung các văn bản pháp luật còn đang có hiệu lực để bảo đảm tính công khai, minh bạch, tiếp cận công bằng và dễ thực hiện”, đại biểu nêu quan điểm.

Giải trình thêm về ý kiến của đại biểu Nguyễn Phương Thủy về kiểm soát ban hành văn bản, tái cấu trúc lại hệ thống pháp luật, Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết, đây là vấn đề lớn và khó trong bối cảnh hiện nay phải thay đổi và sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật để đáp ứng chủ trương tinh gọn bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và đáp ứng nhiều sự thay đổi trong thực tiễn cuộc sống.

Về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Bộ trưởng cho biết, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi lần này có liên hệ chặt chẽ với Luật Tổ chức chính quyền địa phương sắp tới sẽ được thông qua vào ngày 16/6.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu, Bộ trưởng Tư pháp cho rằng, cần phải mở rộng thẩm quyền của Hội đồng nhân dân cấp xã để bảo đảm vai trò, trách nhiệm mới của cấp xã trong giai đoạn tới đây.

Về nội dung liên quan điều khoản chuyển tiếp, Bộ Tư pháp xin tiếp thu ý kiến các đại biểu để tiếp tục có điều chỉnh phù hợp hơn.

Bộ trưởng cũng nêu rõ, đối với văn bản cấp huyện sẽ được xử lý theo hướng văn bản quy phạm pháp luật cấp huyện tiếp tục có hiệu lực trong phạm vi địa giới hành chính của cấp huyện trước khi được sắp xếp cho đến hết ngày 28/2/2027, trừ trường hợp Hội đồng nhân dân, Ủy ban dân cấp xã ban hành văn bản hoặc văn bản của người có thẩm quyền, cơ quan nhà nước cấp trên có quy định khác, tức là cấp tỉnh.

Lý giải vì sao phải có một khoảng thời gian như vậy, theo ông Ninh, qua thống kê cho thấy cả nước có khoảng 18.000 văn bản quy phạm pháp luật của cấp huyện - một con số rất lớn. Trong quá trình sắp xếp, bên cạnh việc rà soát văn bản, còn rất nhiều những công việc khác.

Vì vậy, cần có một khoảng thời gian nhất định để chính quyền mới, chính quyền cấp tỉnh, chính quyền cấp xã mới có thể chủ động trong việc tiếp tục giữ hiệu lực và nội dung của văn bản cấp huyện đến khi ban hành, thay thế hoặc bãi bỏ bởi văn bản có hiệu lực của chính quyền cấp tỉnh, cấp xã mới.