Tại Hội nghị triển khai Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết hành lang pháp lý phục vụ phát triển công nghệ chiến lược đã cơ bản hình thành.
Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp nhận đề xuất nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình đến trước ngày 30/9.
Theo Thứ trưởng, trọng tâm hiện nay không còn nằm ở việc tiếp tục hoàn thiện khung chính sách, mà là tổ chức thực hiện có chất lượng, tạo ra sản phẩm cụ thể và huy động sự tham gia thực chất của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và địa phương.
Nhà nước chia sẻ rủi ro, không làm thay thị trường
Với những nhiệm vụ cần nguồn vốn lớn, thời gian dài, rủi ro cao nhưng có khả năng tạo tác động lan tỏa, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng Nhà nước cần xác định bài toán, chia sẻ rủi ro và tạo điều kiện hình thành thị trường ban đầu.
Tuy nhiên, Nhà nước đặt hàng không có nghĩa là làm thay thị trường. Việc đặt hàng phải xuất phát từ nhu cầu sử dụng thực tế, xác định rõ yêu cầu kỹ thuật, các mốc kết quả, địa chỉ tiếp nhận và trách nhiệm của từng bên.
Cơ quan quản lý có trách nhiệm xác định bài toán và mục tiêu. Doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học cùng đơn vị sử dụng phải tham gia ngay từ giai đoạn xây dựng nhiệm vụ để xác định sản phẩm, phương án công nghệ và lộ trình triển khai khả thi.
Với công nghệ đã có khả năng phát triển thành sản phẩm, doanh nghiệp cần đóng vai trò chính trong hoàn thiện, sản xuất và thương mại hóa. Với công nghệ còn ở giai đoạn nghiên cứu, viện nghiên cứu và trường đại học giữ vai trò chủ đạo, cùng sự hỗ trợ của các cơ sở nghiên cứu công lập.
Theo Thứ trưởng, Chương trình không áp dụng một mô hình duy nhất cho mọi nhiệm vụ, mà phải căn cứ mức độ phát triển của công nghệ, khả năng hình thành sản phẩm và nhu cầu của thị trường.
Không đánh giá bằng số lượng đề tài hay kinh phí phân bổ
Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết một số nhiệm vụ công nghệ chiến lược đã được đề xuất, thẩm định và phê duyệt. Tuy nhiên, mức độ tham gia của doanh nghiệp và nguồn lực ngoài ngân sách vẫn chưa tương xứng với mục tiêu của Chương trình.
Do đó, cần chuyển rõ từ tư duy “đề xuất đề tài” sang “đề xuất sản phẩm”, gắn với cam kết nguồn lực và khả năng giải quyết một bài toán cụ thể.
Hiệu quả của nhiệm vụ công nghệ chiến lược không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng đề tài hay số kinh phí được phân bổ. Điều quan trọng là công nghệ lõi nào được làm chủ, sản phẩm nào được tạo ra, nguồn lực xã hội được huy động ra sao và kết quả nghiên cứu có được ứng dụng, thương mại hóa hay không.
“Phải có sản phẩm cụ thể, đầu ra rõ ràng”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Địa phương cần trở thành nơi thử nghiệm sản phẩm mới.
Thứ trưởng Lê Xuân Định nêu 3 yêu cầu đối với quá trình triển khai Chương trình.
Trước hết, phải xác định rõ vai trò của từng chủ thể. Các bộ, ngành có trách nhiệm tổ chức kêu gọi đề xuất công khai, lựa chọn đúng bài toán có ý nghĩa và bảo đảm tiến độ.
Các địa phương cần chủ động xác định nhu cầu thực tế, lựa chọn những bài toán phù hợp, đồng thời phát huy vai trò là nơi thử nghiệm, sử dụng và hình thành thị trường ban đầu cho sản phẩm công nghệ mới.
Doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học phải tham gia từ sớm, làm rõ sản phẩm đầu ra, công nghệ lõi cần làm chủ, nguồn lực tham gia và địa chỉ ứng dụng.
Yêu cầu thứ hai là tập trung tháo gỡ các vướng mắc ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành và triển khai nhiệm vụ, gồm quy trình, hồ sơ, cơ chế tài chính, sở hữu trí tuệ, nguồn lực đối ứng, thử nghiệm và tiếp nhận sản phẩm.
Những vấn đề chưa được giải đáp đầy đủ tại hội nghị sẽ được các đơn vị chuyên môn của Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, hướng dẫn bằng văn bản.
Cuối cùng, toàn bộ quá trình từ kêu gọi đề xuất, phê duyệt nhiệm vụ đến lựa chọn tổ chức chủ trì phải bảo đảm công khai, minh bạch và chất lượng.
Việc lựa chọn phải dựa trên năng lực thực tế, không chạy theo số lượng. Mỗi nhiệm vụ phải đáp ứng yêu cầu về ý nghĩa chiến lược, tính khả thi, năng lực công nghệ, nguồn lực thực hiện, khả năng tạo ra sản phẩm và có địa chỉ ứng dụng rõ ràng.
Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị khẩn trương triển khai phần việc thuộc trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ, đưa Chương trình từ khung chính sách sang tổ chức thực hiện, từ kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có khả năng đi vào thực tiễn và thị trường.
