Để làm rõ hơn tầm nhìn này, Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Ưu tú (GS, TS, NGƯT) Phùng Hữu Phú, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Phóng viên: Thưa GS, TS, NGƯT Phùng Hữu Phú, là một người đã gắn bó và có nhiều đóng góp cho sự phát triển của Đại học Quốc gia Hà Nội, khi lắng nghe bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, đâu là thông điệp khiến ông tâm đắc nhất và ý nghĩa của thông điệp đó trong bối cảnh hiện nay là gì?
GS, TS, NGƯT Phùng Hữu Phú: Nói một cách khái quát nhất, đường lối phát triển giáo dục hiện nay là sự kế thừa và phát triển tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh những năm 1945. Trong bài phát biểu tại Lễ khai giảng đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam ngày 15/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh mong muốn đại học nước nhà phải góp phần trực tiếp, thiết thực vào quá trình xây dựng đất nước; đồng thời vươn tới trình độ quốc tế, để dân tộc ta “bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu”.
Ngày nay, khát vọng lớn lao ấy tiếp tục được Đảng ta cụ thể hóa bằng đào tạo giáo dục đại học chất lượng cao, vươn tầm quốc tế, đóng góp trực tiếp vào sự nghiệp phát triển đất nước. Đó là sự tiếp nối mạch nguồn tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh trong một giai đoạn mới, bối cảnh mới với những yêu cầu mới.
Trong bối cảnh đó, điều khiến tôi tâm đắc và ấn tượng sâu sắc nhất chính là bảy định hướng chiến lược mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã giao cho Đại học Quốc gia Hà Nội. Tựu trung lại, tinh thần bao trùm nhất là: Đã đến lúc phải hành động quyết liệt, với quyết tâm chính trị cao nhất và bằng những giải pháp thực chất nhất, nhằm đưa giáo dục đại học đóng góp xứng đáng vào công cuộc khai phóng, tạo bước phát triển bứt phá cho đất nước trong thời gian tới.
Phóng viên: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Đại học Quốc gia Hà Nội phải vươn lên thành một đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo và có năng lực dẫn dắt quốc gia. Ông đánh giá mô hình này đã và đang tạo ra những chuyển biến mang tính bước ngoặt nào cho hệ thống giáo dục đại học Việt Nam?
GS, TS, NGƯT Phùng Hữu Phú: Quyết sách thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội cách đây hơn 30 năm là một bước đi mang tầm tư duy chiến lược rất sâu sắc, tạo ra những lợi thế mới, sức mạnh mới cho giáo dục đại học Việt Nam. Sự chuyển biến quan trọng đó được thể hiện rõ qua ba khía cạnh: Trước hết, đây là một mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao; được tổ chức và vận hành theo mô hình quản trị liên kết, tiên tiến và tự chủ.
Thứ hai, mô hình này cho phép phát huy tổng lực nguồn trí tuệ của đội ngũ cán bộ khoa học. Nếu trước đây các trường hoạt động tương đối độc lập, thì nay trong một tổ hợp đại học thống nhất, các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau có điều kiện phối hợp, liên kết và bổ trợ cho nhau trong một môi trường thống nhất.
Thứ ba, mô hình này tạo ra vị thế quốc tế mới. Chính nhờ sức mạnh tổng hợp, tiếp cận mô hình quản trị tiên tiến và đội ngũ trí thức hùng hậu, Đại học Quốc gia Hà Nội nói riêng và giáo dục đại học Việt Nam nói chung có điều kiện nâng cao vị thế trong quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.
Đã đến lúc phải hành động quyết liệt, với quyết tâm chính trị cao nhất và bằng những giải pháp thực chất nhất, nhằm đưa giáo dục đại học đóng góp xứng đáng vào công cuộc khai phóng, tạo bước phát triển bứt phá cho đất nước trong thời gian tới.
GS, TS, NGƯT Phùng Hữu Phú, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Phóng viên: Thưa ông, trong chiến lược phát triển của Đại học Quốc gia Hà Nội cần chú trọng những định hướng nào trong việc đào tạo nguồn nhân lực để đóng góp trực tiếp cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới?
GS,TS, NGƯT Phùng Hữu Phú: Trong nhiều năm qua, Đại học Quốc gia Hà Nội đã chú trọng kết hợp giữa đào tạo đại trà nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao với đào tạo tài năng và nhân tài. Tuy nhiên, từ thực tiễn phát triển và yêu cầu mới của đất nước, chúng ta cần phải đặt trọng tâm nhiều hơn nữa vào đào tạo tinh hoa.
Tùy theo từng lĩnh vực cụ thể, cần xây dựng những chương trình chuyên biệt để đào tạo đội ngũ lãnh đạo, quản lý trong các ngành khoa học xã hội và nhân văn; các chuyên gia đầu ngành về công nghệ chiến lược, công nghệ lõi; các cán bộ có năng lực về pháp lý, kinh tế sáng tạo, đối ngoại, văn hóa và nghệ thuật.
Điều quan trọng mang tính quyết định là phải phát hiện, theo dõi và bồi dưỡng các nhân tố tài năng ngay từ sớm.
Đại học Quốc gia Hà Nội có lợi thế đặc biệt khi sở hữu hệ thống các trường trung học phổ thông chuyên – nơi đã và đang ươm mầm rất nhiều tài năng trẻ. Nếu các em được quan tâm hơn, được theo dõi sát sao hơn và có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng phù hợp hơn, tôi tin rằng trong tương lai, chúng ta sẽ có một đội ngũ lãnh đạo, quản lý, nhà khoa học, nhà công nghệ và nhà văn hóa tài năng đông đảo hơn, với chất lượng cao hơn, tiếp tục đóng góp to lớn cho sự phát triển của đất nước.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
