Bộc lộ nhiều bất cập
Theo Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, hiện mỗi ngày thành phố phát sinh bình quân khoảng 9.700 tấn rác sinh hoạt, tỷ lệ tăng khối lượng hằng năm khoảng 6-10%, chưa kể lượng lớn rác “xả chui” ra môi trường dưới nhiều hình thức. Trong khi, việc phải thu gom khối lượng rác thải lớn, kèm theo lượng rác gia tăng thường xuyên khiến công tác xử lý rác thải trên địa bàn gặp nhiều khó khăn. Bởi khối lượng rác thải sinh hoạt đa phần được xử lý bằng công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh (chiếm 60%), phần còn lại được xử lý bằng phương pháp đốt (không thu hồi năng lượng), sản xuất phân bón và tái chế.
Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Toàn Thắng cho biết, mặc dù các bãi chôn lấp tại thành phố sử dụng công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh, luôn đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, tuy nhiên, công nghệ chôn lấp chỉ phù hợp điều kiện kinh tế của thành phố ở giai đoạn trước đây, trong đó hạn chế lớn nhất là tồn tại mùi hôi trong một số thời điểm.
Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ GRAC Nguyễn Trọng Minh (đơn vị hỗ trợ TP Hồ Chí Minh phát triển phần mềm GRAC thực hiện chuyển đổi số trong quản lý rác thải) cho rằng, việc kiểm soát, quản lý chất thải sinh hoạt theo cách truyền thống còn nhiều hạn chế. Đơn vị thu gom rác thải chủ yếu vẫn quản lý số liệu, danh sách các hộ dân bằng sổ sách giấy tờ, file excel, ghi nhớ..., có thể dẫn đến mất số liệu và khó khôi phục lại. Việc báo cáo số liệu thụ động khiến nhân viên mất thời gian làm báo cáo và khó chuyển giao, phân quyền công việc giữa nhân viên; không kiểm soát hết hiệu quả hoạt động của công nhân vệ sinh cũng như đánh giá, mức độ hài lòng của người dân.
Mặt khác, việc thu tiền rác chủ yếu theo cách thức truyền thống là đến thu tận nhà, đòi hỏi tốn nhiều nhân sự, thời gian, tính minh bạch chưa cao... Về nguyên tắc, việc thu gom, xử lý rác đòi hỏi sự tham gia của ba bên là hộ gia đình, đơn vị thu gom và cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, người dân chưa có kênh thông tin thuận tiện để kết nối với chính quyền, cơ quan chức năng về vấn đề rác sinh hoạt.
Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ…
Trước thực trạng trên, PGS, TS Phùng Chí Sỹ, nguyên Phó Viện trưởng Kỹ thuật nhiệt đới và bảo vệ môi trường cho rằng, TP Hồ Chí Minh một mặt cần đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số bằng việc áp dụng phần mềm quản lý rác thải và số hóa dữ liệu, mặt khác, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong xử lý rác thải. Khi ứng dụng công nghệ trong quá trình quản lý chất thải rắn sẽ mang lại rất nhiều tiện ích. Cụ thể, khi áp dụng công nghệ ở trong các bãi chôn lấp, hay lò đốt rác cũng sẽ cung cấp cho người dân chi tiết hơn về nồng độ các chất, khí… khi thải ra môi trường, góp phần bảo vệ môi trường.
Cũng theo quan điểm của ông Nguyễn Trọng Minh, TP Hồ Chí Minh cần đẩy mạnh việc áp dụng phần mềm quản lý rác thải và số hóa dữ liệu. Đây là phương án khả thi giúp cán bộ cấp phường, xã quản lý rác thải trên địa bàn hiệu quả, dễ dàng hơn. Phần mềm GRAC hỗ trợ chuyển đổi số trong quản lý rác thải do Công ty cổ phần Công nghệ GRAC phát triển trên hai nền tảng.
Cụ thể, web dành cho cơ quan quản lý và di động cho người dân. Trên nền tảng web, GRAC cung cấp công cụ quản lý như hợp đồng thu gom, nhân viên, lịch sử thanh toán, thông báo, phản ánh của hộ dân... một cách hiệu quả nhất cho đơn vị thu gom rác thải và chính quyền địa phương. Bên cạnh đó, phần mềm còn hỗ trợ quản lý phương tiện thu gom rác của từng đơn vị thu gom trên địa bàn, kịp thời xử lý tình trạng đi sai tuyến thu gom, bỏ điểm thu, tranh chấp; hỗ trợ đánh dấu và thống kê danh sách địa chỉ phân loại rác tại nguồn, có thể xuất/nhập danh sách theo từng địa bàn quản lý...
Trên nền tảng di động, ứng dụng GRAC có tên gọi “GRAC tặng đồ và phân loại rác” với chức năng chính như quản lý hộ dân/quản lý xe rác; tra cứu tiền rác hằng tháng; thanh lý phế liệu (ve chai); hướng dẫn phân loại rác... Ngoài ra, ứng dụng còn có cổng thanh toán điện tử để hỗ trợ thanh toán tiền rác không dùng tiền mặt.
GRAC kết nối hộ dân và người thu gom rác, cho phép người dân theo dõi vị trí xe rác, lịch trình thu gom để bỏ rác đúng cách; cung cấp thông tin về môi trường như chỉ số chất lượng không khí, chất lượng nước... Người dân có thể thông qua ứng dụng gửi phản ánh, khiếu nại liên quan tới dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt trực tiếp đến UBND phường và đơn vị thu gom rác thải.
