Bộ Y tế đã liên tiếp ban hành các văn bản chỉ đạo hỏa tốc, yêu cầu các địa phương, đơn vị y tế chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp giám sát, phòng, chống dịch ngay từ cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập và lây lan.
Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc, nhưng nguy cơ xâm nhập hiện hữu
Bộ Y tế thông báo, theo thông tin từ Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ ngày 27/12/2025 đến 27/1/2026, Ấn Độ đã ghi nhận 5 trường hợp nghi mắc bệnh do virus Nipah, trong đó 2 trường hợp có xét nghiệm khẳng định, tại một bệnh viện thuộc bang Tây Bengal. Đây là khu vực từng nhiều lần ghi nhận ca bệnh Nipah trong các năm trước.Virus Nipah được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia, sau đó bệnh do virus này được ghi nhận trên người tại Bangladesh (năm 2001) và tiếp tục xuất hiện rải rác tại Ấn Độ cùng một số quốc gia Nam Á và Đông Nam Á. Theo đánh giá của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh do virus Nipah hiện mới ghi nhận các ổ dịch nhỏ, chưa bùng phát trên diện rộng, song có mức độ nguy hiểm cao do tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện dao động từ 40-75%, hiện chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật.
Virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, lây truyền chủ yếu từ động vật sang người, đặc biệt là dơi ăn quả - ổ chứa tự nhiên của virus. Bệnh có thể lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của người bệnh, nhất là trong môi trường chăm sóc, điều trị y tế nếu không bảo đảm kiểm soát nhiễm khuẩn.
Sáng 27/1, Bộ Y tế cho biết, đến ngày 26/1, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Tuy nhiên, trước diễn biến dịch bệnh tại một số quốc gia và nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài, Bộ Y tế khẳng định không chủ quan, lơ là, đồng thời triển khai các biện pháp phòng, chống dịch ở mức cao nhất.
Nguy cơ virus Nipah xâm nhập Việt Nam có thể đến từ người nhập cảnh trở về từ vùng đang có dịch, cũng như yếu tố dịch tễ học khi Việt Nam nằm trong khu vực có sự phân bố của các loài dơi ăn quả - vật chủ tự nhiên của virus. Do đó, việc tăng cường giám sát, phát hiện sớm và đáp ứng kịp thời được xác định là yêu cầu then chốt.
Chỉ đạo khẩn về phòng, chống dịch Nipah
Tối 27/1, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã ban hành văn bản khẩn gửi Sở Y tế 31 tỉnh, thành phố, 5 Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế (Hải Phòng, Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh, Khánh Hòa) và 26 Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) các địa phương, yêu cầu tăng cường giám sát và phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah.
Theo đó, Bộ Y tế đề nghị các địa phương tăng cường công tác phòng, chống dịch ngay tại cửa khẩu, giám sát chặt chẽ người nhập cảnh, đặc biệt là những trường hợp đến hoặc trở về từ các quốc gia đã và đang ghi nhận ca mắc trong vòng 14 ngày, nhằm phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ và xử lý kịp thời ngay tại cửa khẩu.
Các cơ sở y tế được yêu cầu thực hiện nghiêm biện pháp phòng hộ cá nhân đối với nhân viên y tế và người tiếp xúc gần với ca nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh; tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn, chuẩn bị sẵn sàng khu vực cách ly, phương án thu dung, điều trị khi có tình huống xảy ra.
Bộ Y tế cũng yêu cầu xây dựng kế hoạch phòng, chống dịch Nipah tại các cửa khẩu, tổ chức tập huấn cho cán bộ y tế các tuyến về giám sát, phát hiện ca bệnh, công tác phòng hộ và kiểm soát nhiễm khuẩn. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông nguy cơ, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác để người dân không hoang mang, lo lắng, nhưng nâng cao ý thức phòng bệnh.
Đối với các Viện Vệ sinh dịch tễ và Viện Pasteur, Bộ Y tế yêu cầu hướng dẫn, hỗ trợ kỹ thuật cho địa phương trong công tác giám sát, lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển và tiếp nhận mẫu bệnh phẩm, đồng thời rà soát, củng cố đội phản ứng nhanh, sẵn sàng đáp ứng khi ghi nhận ca nghi ngờ.
Cùng ngày, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh cũng có văn bản hỏa tốc gửi các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế, y tế các bộ, ngành và Sở Y tế các tỉnh, thành phố, yêu cầu cách ly nghiêm ngặt tất cả các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc virus Nipah; tăng cường kiểm tra, giám sát thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở khám, chữa bệnh.
Tại Hà Nội, sáng 28/1, Phó Giám đốc Sở Y tế thành phố Vũ Cao Cương ký ban hành văn bản khẩn gửi UBND các xã, phường; các cơ sở khám, chữa bệnh công lập và ngoài công lập; Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội về việc chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh do virus Nipah.
Để chủ động phòng, chống dịch trên địa bàn, Sở Y tế Hà Nội đề nghị UBND các xã, phường chỉ đạo chuẩn bị sẵn sàng hóa chất khử khuẩn, trang bị phòng hộ cá nhân cho lực lượng y tế tham gia phòng chống dịch bệnh nhóm A, cùng các vật tư, trang thiết bị cần thiết khác.
Các trạm y tế được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với cơ sở y tế trong và ngoài công lập giám sát tình hình dịch bệnh truyền nhiễm, đặc biệt lưu ý các trường hợp có biểu hiện viêm não, suy hô hấp cấp tính kèm yếu tố dịch tễ liên quan đến virus Nipah như đi, đến hoặc trở về từ vùng có dịch, tiếp xúc với người nghi mắc hoặc mắc bệnh.
Ngoài ra, Sở Y tế yêu cầu 100% số cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn thực hiện điều tra, khai thác tiền sử dịch tễ đối với các trường hợp có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah.
CDC Hà Nội được giao tăng cường giám sát người nhập cảnh tại Sân bay quốc tế Nội Bài, đặc biệt là những người đến, đi, về từ vùng có dịch như Ấn Độ (nhất là bang Tây Bengal), thông qua đo thân nhiệt tự động và các biện pháp chuyên môn nhằm phát hiện sớm, cách ly, điều tra dịch tễ và xử lý kịp thời, không để dịch lây lan trong cộng đồng…
Không chủ quan nhưng cũng không hoang mang
Trao đổi ý kiến về nguy cơ và biện pháp phòng ngừa dịch bệnh do virus Nipah, ông Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Y tế dự phòng nhấn mạnh: Virus Nipah là tác nhân truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao, cần được giám sát chặt chẽ.
Theo ông, điểm đáng lo ngại trong đợt ghi nhận ca bệnh tại Ấn Độ lần này là lây nhiễm trong cơ sở y tế, khi có nhân viên y tế mắc bệnh trong quá trình chăm sóc bệnh nhân. Điều này cho thấy, nếu không kiểm soát tốt nhiễm khuẩn, nguy cơ lây lan trong môi trường bệnh viện là hoàn toàn có thể xảy ra.
Về nguy cơ tại Việt Nam, chuyên gia cho rằng cần đặc biệt lưu ý hai yếu tố: Nguy cơ xâm nhập từ người đi về từ vùng có dịch và nguy cơ dịch tễ học do sự tồn tại của các loài dơi ăn quả trong khu vực. Tuy nhiên, nếu thực hiện tốt các biện pháp giám sát, phát hiện sớm và kiểm soát, bệnh do virus Nipah sẽ khó có khả năng bùng phát thành dịch lớn tại Việt Nam.
KHUYẾN CÁO CỦA BỘ Y TẾ:
Hạn chế đến khu vực đang có dịch do virus Nipah nếu không thật sự cần thiết.
Tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày kể từ khi trở về từ vùng dịch; khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật… cần đến ngay cơ sở y tế, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo rõ tiền sử dịch tễ.
Bảo đảm an toàn thực phẩm: thực hiện “ăn chín, uống sôi”; rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng thực phẩm, trái cây có dấu hiệu bị động vật như dơi, chim cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây chưa qua chế biến.
Không tiếp xúc gần với động vật có nguy cơ cao, đặc biệt là dơi ăn quả; rửa tay thường xuyên bằng xà-phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc, giết mổ động vật.
Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm nghi nhiễm, sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc người nghi ngờ hoặc mắc bệnh, sau đó rửa tay đúng cách.
