Triệu chứng dễ bị bỏ qua
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh, não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, biểu hiện dưới nhiều thể bệnh khác nhau, từ viêm màng não mủ đến nhiễm trùng huyết tối cấp. Bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.
Một trường hợp điển hình được ghi nhận tại Bệnh viện Đại học Y Dược thành phố là bé trai 4 tuổi được đưa đến cấp cứu trong tình trạng sốt cao, mệt mỏi và quấy khóc liên tục. Trước đó, gia đình nghĩ trẻ bị cảm thông thường nên để theo dõi tại nhà, tuy nhiên, chỉ trong vài giờ sau đó trẻ xuất hiện các dấu hiệu nặng như lơ mơ, ban xuất huyết trên da. Nhờ được đưa đến bệnh viện kịp thời, trẻ được can thiệp tích cực và vượt qua giai đoạn nguy kịch.
Nhiều người vẫn cho rằng não mô cầu là một căn bệnh hiếm gặp, chỉ xuất hiện rải rác. Thế nhưng, các chuyên gia y tế chỉ rõ đây là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể tiến triển rất nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời. Đáng lo ngại hơn, các triệu chứng ban đầu của bệnh thường khá mờ nhạt, dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường, khiến người bệnh chủ quan và bỏ lỡ “thời điểm vàng” trong điều trị.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Huy Luân, Trưởng Đơn nguyên tiêm chủng, Bệnh viện Đại học Y Dược thành phố: Vi khuẩn não mô cầu có đặc điểm nguy hiểm khi có thể tồn tại ở vùng hầu họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Nhiều nghiên cứu cho thấy, có khoảng 10-20% số người trong cộng đồng là người lành mang vi khuẩn.
Khi gặp các điều kiện thuận lợi như suy giảm miễn dịch, nhiễm trùng đường hô hấp, căng thẳng kéo dài hoặc môi trường sinh hoạt đông đúc, vi khuẩn có thể nhanh chóng xâm nhập vào máu và gây bệnh. Một khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn não mô cầu có thể gây nhiễm trùng huyết, rối loạn đông máu, tổn thương đa cơ quan.
Bác sĩ Luân nhấn mạnh: “Nguy hiểm nhất là bệnh tiến triển rất nhanh, có những trường hợp chỉ trong vài giờ đã rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng, tụt huyết áp, đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được xử trí kịp thời”.
Một đặc điểm khác của bệnh não mô cầu là chủ yếu lây truyền qua đường hô hấp thông qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân. Chính những môi trường sinh hoạt tập thể như trường học, ký túc xá, doanh trại, nhà trọ hoặc gia đình đông người là nơi có nguy cơ cao lây nhiễm bệnh.
Thạc sĩ, bác sĩ Lê Thị Mỹ Duyên, Bệnh viện Đại học Y Dược thành phố cho biết, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch là những nhóm đối tượng dễ mắc bệnh nhất. Đáng lưu ý, có nhiều trường hợp thanh thiếu niên là người lành mang vi khuẩn không có biểu hiện bệnh nhưng vô tình trở thành nguồn lây trong cộng đồng nếu không có biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Cần dự phòng chủ động
Để tăng cường hiệu quả phòng, chống bệnh não mô cầu tại Thành phố Hồ Chí Minh, các chuyên gia và cơ quan y tế cho rằng cần triển khai đồng bộ một số giải pháp; trong đó, nâng cao năng lực giám sát, phát hiện sớm ca bệnh tại cộng đồng và các cơ sở y tế là yếu tố then chốt.
Ngành Y tế thành phố tiếp tục chỉ đạo hệ thống y tế cơ sở tăng cường theo dõi những trường hợp sốt chưa rõ nguyên nhân, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và người sống trong môi trường tập thể.
Ngoài ra, cập nhật phác đồ chẩn đoán, tập huấn nhận diện sớm các dấu hiệu nghi ngờ bệnh não mô cầu cho nhân viên y tế để giúp rút ngắn “thời gian vàng” trong xử trí, hạn chế tử vong hay xảy ra biến chứng nặng.
Thay vì những khuyến cáo chung chung, thông tin về não mô cầu cần được đưa đến đúng nơi, đúng lúc, đơn cử như tại các trường học, ký túc xá, khu công nghiệp, khu nhà trọ. Nơi có không gian sinh hoạt đông người cần được ưu tiên truyền thông trực tiếp, dễ hiểu.
Bên cạnh đó, các nền tảng số, mạng xã hội cũng cần được khai thác hiệu quả để lan tỏa thông tin chính thống, giúp người dân phân biệt rõ dấu hiệu nguy hiểm để có biện pháp xử lý an toàn, kịp thời.
Hơn hết, tiêm ngừa được các chuyên gia nhìn nhận là “lá chắn” quan trọng nhất để phòng bệnh não mô cầu. Hiện nay nhiều loại vắc-xin phòng các nhóm huyết thanh phổ biến đã có mặt tại Thành phố Hồ Chí Minh nhưng tỷ lệ tiếp cận chưa đồng đều. Vì thế, việc tư vấn cho người dân hiểu rõ ràng về lợi ích, đối tượng cần tiêm, lịch tiêm phù hợp là cần thiết.
Một khâu quan trọng khác được Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố khuyến cáo là việc kiểm soát nguy cơ lây nhiễm trong môi trường đô thị bằng những thói quen phòng bệnh đơn giản nhưng hiệu quả. Thí dụ như rửa tay thường xuyên; che miệng khi ho, hắt hơi; đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc cơ sở y tế; giữ không gian sống thoáng đãng...
Trong môi trường đô thị, nơi nguy cơ lây nhiễm qua đường hô hấp luôn hiện hữu thì những hành động nhỏ này đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền bệnh.
Bệnh não mô cầu nguy hiểm ở giai đoạn cấp tính và để lại những hậu quả nặng nề cho người bệnh ngay cả khi đã qua cơn nguy kịch. Không ít trường hợp người bệnh sống sót sau bệnh não mô cầu xâm lấn có nguy cơ cao phải đối mặt với các di chứng vĩnh viễn như tổn thương não và thần kinh, suy giảm khả năng nhận thức, rối loạn hành vi, động kinh hoặc mất thính lực. Đối với những ca nhiễm trùng huyết nặng, vi khuẩn có thể gây hoại tử mô, buộc phải cắt bỏ chi để bảo toàn tính mạng. Những di chứng này làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và tạo ra gánh nặng lớn cho gia đình và xã hội.
