Chẩn đoán ung thư phổi sớm: Cảnh giác với 'nốt mờ' dưới 1cm trong phổi

Ung thư phổi không còn xa lạ tại Việt Nam nhưng vẫn được ví như “sát thủ thầm lặng” khi âm thầm tiến triển và chỉ bộc lộ rõ ở giai đoạn muộn. Điều đáng lo ngại là ngay cả những tổn thương rất nhỏ, chỉ dưới 1cm, cũng có nguy cơ ác tính cao.

Thứ Bảy, ngày 21/03/2026 - 14:29

Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Gia Khánh thăm khám cho người bệnh đang điều trị tại Khoa Phẫu thuật lồng ngực và mạch máu.

Cảnh giác với "nốt mờ" trong phổi

Ung thư phổi hiện đứng thứ 3 về tỷ lệ mắc và thứ 2 về tỷ lệ tử vong tại Việt Nam. Trong đó, ung thư phổi không tế bào nhỏ chiếm khoảng 80-85%.

Trong thực tế, không ít người vẫn cho rằng khi chưa có biểu hiện như đau ngực, ho kéo dài hay ho ra máu thì phổi vẫn bình thường. Tuy nhiên theo các bác sĩ, nhiều trường hợp ung thư phổi lại được phát hiện rất tình cờ, khi người bệnh đi khám các chuyên khoa khác như tim mạch, thần kinh hay chuyển hóa.

Đáng chú ý, các “nốt mờ” kích thước rất nhỏ lại tiềm ẩn nguy cơ cao như nốt phổi dưới 3cm gần 70% là ung thư; nốt dưới 1cm có tỷ lệ ác tính lên tới 64,3%.

Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Gia Khánh, Trưởng khoa Phẫu thuật lồng ngực, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết, mỗi ngày Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận 8.000-10.000 lượt khám và đang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để sàng lọc khoảng 4.000 phim X-quang, giúp phát hiện sớm các nốt phổi rất nhỏ.

Thực tế cho thấy, gần 70% các nốt phổi dưới 3cm là ác tính; ngay cả các nốt nhỏ dưới 1cm, tỷ lệ ung thư cũng lên tới 64,3%.

Theo bác sĩ Khánh, quan điểm "đợi u lớn mới mổ" nay không còn phù hợp. Với những tổn thương được phát hiện ở giai đoạn sớm, việc can thiệp kịp thời có thể giúp điều trị triệt căn, nhiều bệnh nhân thậm chí không cần hóa trị bổ trợ. Bởi vì đây là thời điểm vàng để can thiệp. Nếu phát hiện muộn, hành trình điều trị sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, theo thống kê, tỷ lệ ung thư biểu mô tuyến tại Việt Nam lên tới 80% trong nhóm này, cao hơn so với nhiều nước châu Âu. Đặc biệt, phụ nữ châu Á không hút thuốc có tỷ lệ đột biến gene EGFR khoảng 40%, gần gấp đôi so với phương Tây.

Ai có nguy cơ mắc ung thư phổi?

Ung thư phổi thường tiến triển âm thầm, vì vậy việc chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội điều trị tốt nhất.

Theo bác sĩ Khánh những người trong độ tuổi từ 50-80, có tiền sử hút thuốc lá lâu năm hoặc đã bỏ thuốc chưa quá 15 năm là nhóm nguy cơ cao cần được tầm soát định kỳ. Bên cạnh đó, những người thường xuyên tiếp xúc với các chất độc hại như amiăng, khí thải, hoặc từng xạ trị vùng ngực cũng cần được theo dõi.

Không chỉ vậy, người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi, người mắc bệnh phổi mạn tính như COPD, xơ phổi hay từng bị lao phổi cũng thuộc nhóm nguy cơ.

Đặc biệt, phụ nữ không hút thuốc nhưng thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động hoặc môi trường ô nhiễm cũng không nên chủ quan. Khi có các dấu hiệu như ho kéo dài, khó thở, đau ngực, sụt cân không rõ nguyên nhân… cần đi khám sớm.

Một "nốt mờ" nhỏ nếu được phát hiện sớm hoàn toàn có thể được điều trị dứt điểm. Ngược lại, sự chậm trễ hoặc chủ quan có thể khiến bệnh tiến triển nhanh, phức tạp và tốn kém hơn nhiều trong điều trị.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Cẩm Phương - Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, bệnh viện đang triển khai mô hình kết hợp giữa AI, chuyên gia đầu ngành và hội chẩn đa chuyên khoa (MDT).

“Chúng tôi không chỉ dừng lại ở phát hiện bệnh mà hướng tới điều trị cá thể hóa ngay từ đầu, dựa trên đặc điểm di truyền của từng bệnh nhân”, Phó Giáo sư Phạm Cẩm Phương nói.

Hệ sinh thái điều trị tại Bạch Mai gồm Trung tâm Giải phẫu bệnh hiện đại, Khoa Phẫu thuật lồng ngực và Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu - nơi cập nhật các phác đồ quốc tế mới như FLAURA2 đang tạo nên chuỗi chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân ung thư phổi.

Kết quả từ nghiên cứu FLAURA2 đã mở ra hướng tiếp cận mới: Phối hợp thuốc ức chế tyrosine kinase thế hệ 3 (Osimertinib) với hóa chất ngay từ bước điều trị đầu tiên, giúp cải thiện rõ rệt hiệu quả điều trị ở bệnh nhân giai đoạn tiến xa.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, một bệnh nhân nữ 83 tuổi, có di căn não và màng phổi được điều trị theo phác đồ FLAURA cho thấy đáp ứng tốt với liệu pháp nhắm trúng đích, các chỉ số ung thư trở về mức bình thường.

Các chuyên gia khuyến cáo, ung thư phổi không còn là “án tử” nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng. Mỗi bệnh nhân đều được đánh giá dựa trên đặc điểm di truyền, từ đó lựa chọn phác đồ phù hợp ngay từ đầu. Các trung tâm như giải phẫu bệnh, phẫu thuật lồng ngực và ung bướu được kết nối chặt chẽ, tạo thành chuỗi chăm sóc liên tục.

Đặc biệt, những tiến bộ quốc tế cũng đang được cập nhật, giúp nâng cao hiệu quả điều trị, kéo dài chất lượng sống cho bệnh nhân.

THIÊN LAM