Những năm qua, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được triển khai đã góp phần không nhỏ nâng cao nhận thức, khẳng định vị thế của phụ nữ ở khu vực miền núi; qua đó, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản của phụ nữ ngày càng được cải thiện, chất lượng cuộc sống được nâng cao rõ rệt.
Tảo hôn, hôn nhân cận huyết, sinh đẻ tại nhà,… là thực trạng vẫn đang tồn tại ở nhiều địa phương vùng cao, miền núi khiến cho đời sống của phụ nữ trở nên khó khăn, kéo theo nhiều hệ lụy về sức khỏe, tương lai. Ở những nơi tập trung nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống như: Tuyên Quang, Cao Bằng, Nghệ An, vùng Tây Nguyên…, tỷ lệ tảo hôn, hôn nhân cận huyết dù có giảm theo các năm, nhưng nhìn chung vẫn khá cao. Tại Nghệ An, nơi vừa xảy ra vụ việc hai nữ sinh lớp 8 bị “bắt vợ” theo hủ tục gây xôn xao dư luận, tình trạng tảo hôn vẫn khá quan ngại. Trong vòng 10 năm gần đây, tỉnh này đã ghi nhận hơn 2.000 vụ tảo hôn và hôn nhân cận huyết trong khu vực đồng bào dân tộc thiểu số.
Nhiều giải pháp thiết thực đã được các ngành, các cấp triển khai nhằm góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng sống của phụ nữ vùng cao. Trong đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 với Dự án 7 - Chăm sóc sức khỏe nhân dân, nâng cao thể trạng, tầm vóc người dân tộc thiểu số, phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em và Dự án 8 - Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em đã mang lại nhiều hiệu quả thiết thực. Cả hai dự án đều có nội dung hỗ trợ về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho bà mẹ, trẻ em.
Giai đoạn 1 triển khai các dự án này (2021-2025), nhiều địa phương đã ghi nhận sự chuyển biến tích cực trong nhận thức, đời sống của phụ nữ dân tộc thiểu số. Hệ thống y tế cơ sở được đầu tư, nâng cấp, giúp họ sớm tiếp cận y tế tiên tiến. Trong đó, đã có 183 trạm y tế xã được cải tạo, sửa chữa; 225 trạm y tế xã đạt chuẩn sau khi đầu tư trang thiết bị và nguồn nhân lực chất lượng; hơn 7.000 bà mẹ tại 10 tỉnh có tỷ lệ sinh con tại nhà cao được thụ hưởng chế độ từ 4 gói hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số sinh đẻ an toàn…
Sức khỏe sinh sản của phụ nữ dân tộc thiểu số ở nhiều địa phương hiện đã được nâng cao rõ rệt từ hiệu quả của Dự án 7 và Dự án 8. Cụ thể, tại Lào Cai, sau khi triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, tỷ lệ phụ nữ khám thai đủ bốn lần đạt 81,3%; tỷ lệ sinh con có cán bộ y tế đỡ đẻ đạt trên 90%... Theo bà Phạm Bích Vân, Phó Giám đốc Sở Y tế Lào Cai, thời gian qua, ngành y tế tỉnh rất chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ y tế thôn, bản. Đây là nguồn nhân lực y tế gần dân nhất, cán bộ y tế thường xuyên đến tận nhà dân tuyên truyền kiến thức về chăm sóc sức khoẻ sinh sản cho phụ nữ và trẻ em gái, vận động người dân từ bỏ tập tục lạc hậu, tiếp nhận kiến thức y tế tiên tiến. Việc sinh con tại nhà từ đó cũng giảm dần, thai phụ được khám thai định kỳ, phụ nữ được hỗ trợ thăm khám, điều trị phụ khoa.
Đắk Lắk là tỉnh có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, tình trạng tảo hôn, phụ nữ lấy chồng, sinh con sớm còn khá cao. Đáng chú ý, việc chăm sóc sức khỏe sinh sản cho phụ nữ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền miệng từ gia đình và cộng đồng. Trước đây, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số còn không biết đến các biện pháp phòng tránh thai an toàn, kế hoạch hóa gia đình; nhưng đến nay, nhận thức về các vấn đề này đã được thay đổi nhờ vào công tác tuyên truyền của đội ngũ y tế cơ sở.
Đáng chú ý, Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) đã phối hợp các đơn vị liên quan triển khai thí điểm thành công Hệ thống thông tin Sức khỏe sinh sản (eMCH) tại nhiều địa phương, cho phép liên thông dữ liệu khám, chữa bệnh cá nhân, tự động kết xuất báo cáo, góp phần giảm tải thủ tục hành chính cho nhân viên y tế.
Mặc dù có nhiều hiệu quả tích cực, nhưng thực tế cho thấy, vẫn còn không ít những hạn chế trong công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản phụ nữ dân tộc thiểu số, như: Thiếu nguồn nhân lực có chuyên môn về sản, nhi tại tuyến y tế cơ sở; trang thiết bị y tế còn hạn hẹp, nhiều địa phương còn lúng túng trong việc sử dụng kinh phí khi triển khai các dự án; khó thay đổi nhận thức của người dân bởi những tập tục lạc hậu đã phổ biến trong đời sống từ nhiều năm qua…
Theo Thứ trưởng Y tế Nguyễn Tri Thức, để nâng cao hiệu quả và tính bền vững, ngành y tế đề xuất nhiều giải pháp như: Tăng cường đào tạo, bổ sung nhân lực y tế cơ sở, ưu tiên tuyển dụng cán bộ là người dân tộc thiểu số; mở rộng mô hình y tế lưu động, tổ chức khám, tư vấn ngay tại thôn, bản; đồng thời, phối hợp chặt chẽ với cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ địa phương để nắm bắt tâm tư, tình cảm của phụ nữ dân tộc thiểu số, kịp thời hỗ trợ họ khi cần thiết.
