Tại xã Keng Đu, nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Khơ Mú và Thái, địa hình đồi núi dốc, hiện có ba bản nằm trong vùng nguy cơ sạt lở cao. Cụ thể, ở bản Huồi Cáng có 32 hộ với 174 nhân khẩu, nằm giữa ngã ba khe Huồi Sốc và khe Huồi Phuôn. Khu vực đầu bản Huồi Lê xuất hiện các vết nứt, sạt trượt đất, nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở. Tại bản Keng Đu, bản nằm sát sông Nậm Nơn, hoàn lưu bão số 3 vừa qua đã làm nhiều nhà cửa bị cuốn trôi, hư hỏng nặng.
Sau khi lũ rút, tình trạng sạt lở đất ở thôn Thủy Khê, xã Con Cuông càng trở nên nghiêm trọng. Chiều ngày 2/9, sạt lở đất đã kéo một phần nhà ở, cũng là nơi kinh doanh của gia đình anh Trần Văn Hải ở thôn Thủy Khê xuống sông. Sạt lở đất cũng làm hư hại trạm sạc pin xe điện ở bên cạnh và đe dọa trạm xăng dầu cạnh nhà. Theo anh Hải, tình trạng sạt lở đã diễn ra 7-8 năm nay. Mỗi năm lại sạt lở một ít. Riêng năm nay là sạt lở mạnh nhất, sông Lam đã “ăn” vào tận nhà. Không chỉ thôn Thủy Khê, tình trạng sạt lở ở thôn Vĩnh Hoàn cũng không kém phần nghiêm trọng. Có 5/15 hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi sạt lở phải tạm thời di chuyển đến nơi ở khác để tránh nguy hiểm.
Hai trận lũ quét trong vòng một tuần hồi tháng 7 vừa qua khiến chín ngôi nhà ở bản Ta Đo, xã Mường Típ bị thiệt hại hoàn toàn, hai nhà bị hư hỏng nặng và tám hộ có nguy cơ bị sạt lở phải sơ tán. Cụm bản Xốp Típ, bản Xốp Phong, do vị trí xen kẹt giữa hai nguồn nước lớn sông Nậm Mộ và khe Nậm Típ, không bảo đảm an toàn lâu dài, nhất là an toàn cho các em học sinh phải vượt khe đi học.
Ở xã Nhôn Mai, sạt lở đất xảy ra ngày 22/7 đã vùi lấp lán, đè chết bà Vừ Y Xìa (sinh năm 1947), trú ở bản Huồi Cọ. Đợt mưa lũ hồi tháng bảy gây thiệt hại nặng về nhà ở của 36 hộ dân. Trong thời gian chờ để được bố trí tái định cư, chính quyền xã Nhôn Mai cùng lực lượng vũ trang trên địa bàn đang phải dựng những căn nhà bạt ở khu vực bằng phẳng xen dưới tán cây rừng ở bản Na Hỷ, gần trung tâm xã để người dân ở tạm. Trên địa bàn xã có 227 hộ với 1.207 nhân khẩu nằm trong vùng nguy cơ sạt lở; 142 hộ thuộc vùng nguy cơ lũ quét và 4 hộ có nguy cơ ngập lụt cần được di dời khẩn cấp. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nhôn Mai Lê Hồng Thái, tại nhiều khu vực dân cư, nhất là các bản nằm dưới triền núi, nguy cơ đá lăn, đất đá sạt trượt rất lớn. Một số khu vực đã xuất hiện các vết nứt lớn, nền đất yếu, có thể tiếp tục sạt lở bất cứ lúc nào nếu có mưa lớn kéo dài.
Bởi vậy, việc triển khai di dời khẩn cấp các hộ dân đang sinh sống tại vùng có nguy cơ cao về thiên tai đến các khu vực tái định cư mới an toàn, có điều kiện hạ tầng cơ bản và có quỹ đất sản xuất là yêu cầu cấp bách và cần thiết. Dự án không chỉ nhằm mục tiêu bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của người dân, mà còn góp phần thực hiện có hiệu quả các chính sách an sinh xã hội, ổn định dân cư, bảo đảm quốc phòng-an ninh và phát triển kinh tế-xã hội bền vững tại địa phương.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Võ Thị Nhung thông tin, thực hiện nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân tỉnh giao, Sở đã có công văn đề nghị các xã rà soát, tổng hợp nhu cầu bố trí ổn định dân cư và báo cáo đề xuất xây dựng dự án tái định cư tập trung, cũng như xây dựng phương án bố trí dân cư xen ghép để di dời các hộ dân ra khỏi vùng thiên tai.
Trong đó, Ủy ban nhân dân các xã phải tiến hành rà soát các hộ dân hiện chưa có nhà ở và các hộ có nguy cơ cao bắt buộc phải di dời. Tổ chức họp dân để phổ biến chủ trương và triển khai để các hộ đăng ký nguyện vọng di dời đến vùng dự án dự kiến triển khai và tự nguyện bàn giao đất nơi đi (nếu có) để Nhà nước thu hồi. Xác định vùng dự kiến tái định cư bảo đảm chuyển đổi được mục đích sử dụng đất, bảo đảm quy hoạch... Tổng hợp của Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Nghệ An cho thấy, đến nay có 14 xã đề xuất 20 dự án tái định cư tập trung, tổng kinh phí đề nghị hỗ trợ hơn 637 tỷ đồng, di dời 938 hộ dân.
Cụ thể, xã Mỹ Lý đề xuất bốn dự án, di dời 240 hộ dân; Nhôn Mai một dự án, di dời 36 hộ dân; Mường Xén một dự án, di dời 65 hộ dân; Chiêu Lưu một dự án, di dời 128 hộ dân; Mường Típ hai dự án với 45 hộ dân; Keng Đu hai dự án, di dời 69 hộ dân…
Ngoài ra, đã có 13 xã đề xuất phương án bố trí ổn định dân cư xen ghép, bố trí 559 hộ dân. Cụ thể, xã Nhôn Mai đề xuất phương án xen ghép 147 hộ dân; Mỹ Lý 110 hộ dân,… Bà Nhung cho biết, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An đang gấp rút hoàn thiện một số nội dung liên quan để báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét, quyết định các dự án tái định cư để di chuyển nhân dân đến nơi ở mới an toàn hơn nhằm ổn định đời sống, sản xuất lâu dài.
