Bổ sung quy định cụ thể về giám sát, bảo đảm quyền con người trong thi hành biện pháp ngăn chặn
Thảo luận tại tổ về dự án Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú (sửa đổi), đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật để bổ sung nội dung thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú là hoàn toàn xác đáng, góp phần đồng bộ hóa hệ thống pháp luật và khắc phục khoảng trống pháp lý hiện nay.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp giữa cơ quan tiến hành tố tụng và chính quyền địa phương trong việc giám sát người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; quy định cụ thể trách nhiệm của Ủy ban nhân dân và Công an cấp xã trong theo dõi, xác nhận việc chấp hành, đồng thời bổ sung cơ chế kiểm tra, báo cáo định kỳ và xử lý vi phạm nghĩa vụ.
Đại biểu nhấn mạnh cần nghiên cứu ứng dụng công nghệ số trong giám sát, như sử dụng dữ liệu dân cư, thiết bị định vị hoặc hệ thống cảnh báo tự động, song phải bảo đảm quyền riêng tư và tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025.
Về bảo đảm quyền của người bị tạm giữ, tạm giam, đại biểu Dương Khắc Mai đánh giá cao việc dự thảo thể chế hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013 về bảo vệ quyền con người, song cho rằng một số quyền quan trọng cần được quy định ngay trong luật, không nên giao quá nhiều cho văn bản dưới luật.
Cụ thể, về dữ liệu sinh trắc học (Điều 15, 16), dự thảo quy định thu thập mống mắt, ADN, giọng nói của người bị tạm giữ, tạm giam. Đây là điểm mới, thể hiện bước tiến trong ứng dụng công nghệ quản lý.
Tuy nhiên, để tránh xâm phạm quyền riêng tư, đại biểu cho rằng cần bổ sung nguyên tắc rõ ràng: “Việc thu thập, lưu trữ, xử lý thông tin sinh trắc học phải tuân thủ quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và chỉ sử dụng cho mục đích tố tụng, quản lý giam giữ”.
Liên quan quyền được nhận quà và đồ vật thiết yếu (Điều 28), đại biểu đề nghị giữ nguyên quy định hiện hành cho phép nhận quà bằng hiện vật từ thân nhân, thay vì chỉ nhận tiền hoặc đồ thiết yếu như dự thảo, bởi việc này có ý nghĩa tâm lý đối với người bị tạm giữ, đặc biệt là người chưa thành niên, người nghèo hoặc ở xa. Đồng thời, cần quy định cụ thể quy trình kiểm tra quà gửi để bảo đảm an toàn và tránh lạm dụng.
Đại biểu cũng cho rằng, dự thảo luật đã có điểm mới khi quy định bố trí giam giữ riêng đối với người đồng tính, chuyển giới, thể hiện tinh thần nhân đạo và tiến bộ, nhưng cần hướng dẫn chi tiết về điều kiện cơ sở vật chất và bảo đảm an toàn cho nhóm đối tượng đặc thù này.
Cùng quan điểm, đại biểu Trần Đức Thuận (Nghệ An) cho rằng, việc bổ sung biện pháp “cấm rời khỏi nơi cư trú” là biện pháp ngăn chặn cần thiết trong tố tụng hình sự, song cần rà soát kỹ các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự để bảo đảm sự thống nhất, rõ ràng về căn cứ áp dụng.
Theo đại biểu, các biện pháp như tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú đều hạn chế một phần quyền con người, do đó cần quy định thật chặt chẽ, tránh lạm dụng, để vừa bảo đảm tính răn đe, vừa bảo vệ tối đa quyền con người trong thực tiễn thi hành.
Đề nghị bổ sung quy định buồng tạm giữ tại địa bàn đặc thù
Từ thực tế thi hành, đại biểu Trần Đức Thuận nêu rõ, lực lượng Bộ đội Biên phòng hiện gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.
Hiện nay, trong tổng số 427 đồn biên phòng và 7 ban chỉ huy biên phòng cửa khẩu cảng, mới chỉ có 240 đơn vị được tổ chức buồng tạm giữ. Do điều kiện cơ sở vật chất hạn chế và khoảng cách xa các cơ sở tạm giữ của Công an, đại biểu đề nghị bổ sung quy định cho phép các đồn biên phòng vùng sâu, vùng xa, hải đảo được tổ chức buồng tạm giữ tại chỗ, đồng thời quy định rõ thẩm quyền của Bộ đội Biên phòng trong thực hiện một số hoạt động điều tra ban đầu theo Bộ luật Tố tụng hình sự.
Đại biểu Lê Nhật Thành (Hà Nội) cũng đề nghị bổ sung quy định buồng tạm giữ của Công an đặc khu vào dự thảo luật. Theo đại biểu, việc sắp xếp tổ chức bộ máy Công an không còn cấp huyện khiến các đặc khu và đảo không có nhà tạm giữ, trong khi Công an đặc khu có thẩm quyền tạm giữ, tạm giam theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Đại biểu phân tích, do điều kiện địa lý cách xa đất liền, việc chuyển người bị tạm giữ từ đảo về cơ sở giam giữ trên đất liền gặp nhiều khó khăn, dễ vi phạm thời hạn tố tụng, đặc biệt trong điều kiện biển động hoặc thời tiết xấu. Vì vậy, cần bổ sung quy định về buồng tạm giữ Công an đặc khu, tương tự như buồng tạm giữ của đồn Biên phòng, Cảnh sát biển để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Đại biểu nhấn mạnh, quy định này sẽ giúp tháo gỡ vướng mắc trong công tác tạm giữ, tạm giam của lực lượng Công an tại các đặc khu, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt, chủ động trong công tác thi hành pháp luật ở địa bàn đặc thù.
