Những sản phẩm đầu tiên đã ghi dấu ấn, đồng thời đặt ra yêu cầu về chính sách, nguồn lực và chuẩn mực để hội nhập và phát triển bền vững.
Kênh quảng bá văn hóa hiệu quả
Cùng với điện ảnh, thời trang, kiến trúc, nghệ thuật biểu diễn… game được nhìn nhận như một trong những ngành công nghiệp văn hóa giàu tiềm năng kinh tế và sức lan tỏa mạnh mẽ. Việc khai thác, sáng tạo và ứng dụng giá trị văn hóa truyền thống vào game không chỉ tạo ra sản phẩm giải trí, mà còn giúp gìn giữ, quảng bá bản sắc dân tộc theo cách gần gũi, hấp dẫn hơn.
Theo thống kê năm 2024, doanh thu ngành game Việt Nam đạt 13.663 tỷ đồng (tương đương 525 triệu USD), tăng 8,8% so với năm trước, với tốc độ tăng trưởng gấp 2,5 lần trung bình thế giới. Sản phẩm game Việt thu hút 5,7 tỷ lượt tải từ nước ngoài, với doanh thu từ người dùng quốc tế đạt hơn 2.000 tỷ đồng. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia có doanh thu game cao nhất toàn cầu.
Bên cạnh sự tăng trưởng về quy mô, điểm đáng chú ý là xu hướng đưa yếu tố văn hóa Việt vào nội dung game. Những sản phẩm như Phục ma Ngự sử của Tập đoàn Lạc Bird, một trò chơi hành động lấy bối cảnh thời Lý trong đó kết hợp yếu tố huyền sử và nhân vật dân gian, cho thấy nỗ lực tìm kiếm bản sắc riêng của người làm game nội địa.
Giám đốc Mỹ thuật Lạc Bird Đặng Bảo Huế chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ tái hiện hình ảnh kiến trúc hay phong cảnh quen thuộc, mà còn muốn đào sâu vào đời sống tâm linh, tinh thần của người Việt để đưa đến cho người chơi cảm xúc gần gũi, tự hào”.
Theo thống kê năm 2024, doanh thu ngành game Việt Nam đạt 13.663 tỷ đồng (tương đương 525 triệu USD), tăng 8,8% so với năm trước, với tốc độ tăng trưởng gấp 2,5 lần trung bình thế giới. Sản phẩm game Việt thu hút 5,7 tỷ lượt tải từ nước ngoài, với doanh thu từ người dùng quốc tế đạt hơn 2.000 tỷ đồng. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia có doanh thu game cao nhất toàn cầu.
Theo Tổng Giám đốc Lạc Bird Hoàng Bảo Long, sau giai đoạn phát triển “nóng” tập trung vào kỹ thuật, ngành game Việt đang chuyển sang giai đoạn mới là gắn sản phẩm với giá trị văn hóa, lịch sử, bản sắc dân tộc. Chính điều đó khơi dậy sự hứng thú và trách nhiệm sáng tạo trong giới trẻ, những người đang góp phần định hình diện mạo mới cho ngành công nghiệp này.
Trước đó, game Chạy trốn phồn hoa do Trần Tuấn Hiệp (2001), Phạm Duy Phúc (1999) phát triển cũng là niềm tự hào của giới game Việt, mang đến hành trình khám phá địa danh và văn hóa Việt độc đáo, ấn tượng...
Anh Nguyễn Thiện Toàn, nhà sáng lập Ngũ Hành Games - đơn vị chuyên sáng tạo board game văn hóa Việt cho biết: “Các quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Philippines, Indonesia đã có những board game thể hiện đặc trưng văn hóa. Chúng tôi muốn thế giới biết đến một Việt Nam tươi đẹp, giàu bản sắc, cho nên đã chọn sáng tạo board game từ văn hóa dân gian và nghệ thuật truyền thống”.
Đến nay, đơn vị có 10 dòng sản phẩm, nổi bật có thể kể đến Hội Phố, Lên Mâm, Sáng Đèn, Thiên Mệnh…; được phát hành tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Hungary, Ba Lan, Italia và nhiều quốc gia khác. Nhiều chuyên gia nhận định, thị trường đang hội tụ đủ yếu tố để phát triển dòng game văn hóa. Theo giảng viên Phan Thanh Duy (ngành Thiết kế Game, RMIT Việt Nam), giới trẻ hiện nay không chỉ có nhu cầu giải trí mà còn muốn tìm hiểu sâu về lịch sử và văn hóa dân tộc, đây là cơ hội để hình thành thị trường ngách cho game giáo dục-văn hóa.
Hướng đi bền vững cho game thuần Việt
Theo Chiến lược Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, phần mềm và trò chơi giải trí được xác định là một trong những ngành kinh tế dịch vụ trọng điểm, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng văn hóa trong nước và xuất khẩu, tạo thêm việc làm và góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
“Sức hấp dẫn của game nằm ở khả năng lồng ghép yếu tố văn hóa một cách tự nhiên, từ trang phục dân tộc, phong tục, tập quán, cảnh đẹp quê hương cho đến kiến thức về lịch sử. Khi truyền thống và hiện đại được kết hợp hài hòa, game sẽ trở thành cầu nối hiệu quả giữa các thế hệ”.
Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn Nguyễn Xuân Bắc
Trong talkshow “Game Việt Nam-Từ bản sắc văn hóa đến khát vọng toàn cầu” diễn ra tại Hà Nội, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Lê Minh Tuấn nhận định: “Việc game được công nhận là một trong 12 ngành công nghiệp văn hóa cho thấy sự thay đổi rõ rệt về nhận thức xã hội”. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của bảo vệ bản quyền, bởi bảo vệ sự sáng tạo là động lực để các nhà phát triển Việt Nam tự tin sáng tạo sản phẩm mang chất riêng.
Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn Nguyễn Xuân Bắc cho rằng: “Sức hấp dẫn của game nằm ở khả năng lồng ghép yếu tố văn hóa một cách tự nhiên, từ trang phục dân tộc, phong tục, tập quán, cảnh đẹp quê hương cho đến kiến thức về lịch sử. Khi truyền thống và hiện đại được kết hợp hài hòa, game sẽ trở thành cầu nối hiệu quả giữa các thế hệ”.
Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử Lê Quang Tự Do cho biết: “Theo báo cáo của Statista, doanh thu thị trường game Việt có thể đạt 2,42 tỷ USD vào năm 2029, với mức tăng trưởng trung bình gần 10% mỗi năm. Ngành game Việt đã vượt lên vị thế chuyên gia công cho nước ngoài để phát triển sản phẩm nội, dư địa phát triển còn rất lớn”.
Hiện nay, Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử phối hợp Cục Bản quyền tác giả đang nghiên cứu đưa trò chơi điện tử trên mạng và các môn thể thao điện tử vào Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Lợi thế về nhân lực giá rẻ giúp Việt Nam thu hút nhiều dự án hợp tác, nhưng phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn hoạt động nhỏ lẻ, thiếu chính sách hỗ trợ, nhất là về thuế. Đa phần studio vừa và nhỏ chủ yếu sản xuất game giải trí đơn giản với chi phí thấp, dựa vào yếu tố may rủi.
Trong khi đó, những tựa game lấy cảm hứng lịch sử hoặc tái hiện bản sắc văn hóa đòi hỏi đầu tư lớn, quy trình nghiên cứu kỹ lưỡng, nhân sự trình độ cao… mới đạt được sự chính xác, chỉn chu. Việc đào tạo chuyên sâu về ngành game tại các cơ sở giáo dục cũng còn mới mẻ, hạn chế. Các chuyên gia cho rằng, để biến tiềm năng game bản sắc Việt thành lợi thế cạnh tranh lâu dài, cần chính sách nhận diện, hỗ trợ tài chính, nguồn dữ liệu chính thống và chương trình đào tạo chuyên sâu. Điều đó cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà quản lý, đơn vị sáng tạo và cộng đồng nghiên cứu văn hóa.
Các cơ quan văn hóa có thể đóng vai trò cung cấp tư liệu chính thống về lịch sử, phong tục, nghệ thuật, giúp nhà phát triển chuyển hóa chúng thành nội dung sinh động, hấp dẫn. Đồng thời không thể thiếu chính sách ưu đãi về thuế, truyền thông và quỹ đầu tư cho các dự án game văn hóa.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và bùng nổ giải trí đại chúng như lễ hội âm nhạc, chương trình thực tế, nền tảng công nghệ mới... việc gìn giữ và lan tỏa bản sắc Việt trong thế giới game không chỉ là một hướng đi sáng tạo mà còn là cách để khẳng định vị thế của văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên số. Khi được đầu tư bài bản, tôn trọng nguồn gốc và có chiến lược xuất khẩu, game Việt sẽ trở thành cầu nối đưa những giá trị như lịch sử, ngôn ngữ, văn hóa, nghệ thuật đến gần hơn với bạn bè quốc tế, đồng thời tạo nên những nghề nghiệp và giá trị kinh tế bền vững.
