Đẹp hình thể, mệt khoản vay
Những năm gần đây, cùng với sự bùng nổ của các phòng tập gym, yoga, fitness, thị trường dịch vụ chăm sóc sức khỏe cũng chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ về cách thu tiền. Thay vì đóng phí một lần, nhiều cơ sở đưa ra các gói hội viên dài hạn kèm lời chào mời quen thuộc: “Tập trước, trả sau”, “chia nhỏ chi phí”, “0% lãi suất”...
Ở bề mặt, đây là giải pháp tài chính giúp người tiêu dùng dễ tiếp cận dịch vụ. Nhưng ở tầng sâu hơn, không ít trường hợp cho thấy bản chất của “trả góp” không còn đơn thuần là thỏa thuận dân sự giữa khách hàng và phòng tập, mà đã trở thành một hợp đồng vay tín dụng tiêu dùng với bên thứ ba.
Chị Nguyễn Thanh Bình (30 tuổi, nhân viên văn phòng Hà Nội) cho biết, nhân viên chỗ tập thường xuyên mời đăng ký gói tập dài hạn, kèm thêm các chương trình khuyến mãi. Nếu chia ra một tháng chỉ vài trăm nghìn, nhưng rất rủi ro vì mình không biết phòng có mở được đến lúc đó không hay vài bữa là đóng, khi đó nợ mình vẫn còn mà chỗ tập lại chả còn. Tốt nhất cứ đóng 1-3 tháng cho an tâm.
Một câu chuyện khác của cô H. (60 tuổi, phường Giảng Võ, Hà Nội) cho thấy ở đây, sự thiếu minh bạch còn nằm ở cách thông tin được người bán dẫn dắt, khiến người tiêu dùng tin rằng họ đang ký một hợp đồng dịch vụ, trong khi thực chất lại bước vào quan hệ vay - trả mang tính pháp lý chặt chẽ hơn nhiều.
“Về hưu ở nhà cũng chán nên tôi đăng ký đi tập. Nhân viên tư vấn gói tập trả góp 12 tháng được tặng thêm 3 tháng, với mức phí 10 triệu đồng. Như vậy tính ra, mỗi tháng chỉ vài trăm nghìn. Lúc đó bên phòng giải thích khiến mình nghĩ chỉ đang làm thủ tục thanh toán trả góp cho phòng tập chứ không nói đó là hợp đồng vay tiền với ngân hàng”, cô H. cho biết.
Quy trình tư vấn thường được “đóng gói” rất khéo, nhấn mạnh lợi ích tập luyện, giảm nhẹ yếu tố tài chính, trong khi các điều khoản về khoản vay, lãi suất, phí phạt lại đề cập một cách mập mờ. Chỉ đến khi tài khoản ngân hàng bị trừ tiền định kỳ, kèm theo thông báo từ một công ty tài chính, cô H. mới biết mình đang là bên vay trong một khoản tín dụng tiêu dùng. Việc chấm dứt tập luyện giữa chừng không đồng nghĩa với việc dừng nghĩa vụ trả tiền.
Khoảng trống nhận thức và rủi ro pháp lý
Dưới góc nhìn pháp lý, vấn đề còn liên quan đến trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ của bên kinh doanh. Luật sư Nguyễn Huy Thắng (Văn phòng luật sư Huy Thắng) cho rằng: “Trong các giao dịch tiêu dùng hiện nay, đặc biệt là những giao dịch có yếu tố tín dụng, nghĩa vụ minh bạch thông tin không thể được xem nhẹ. Nếu người tiêu dùng không được thông báo rõ ràng về việc ký kết hợp đồng vay vốn cùng các quyền và nghĩa vụ phát sinh, thì có cơ sở để xem xét dấu hiệu xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng”.
Đáng lo ngại hơn, hậu quả của những hợp đồng như vậy không chỉ là áp lực tài chính trước mắt. Đi kèm với khoản vay là lịch sử tín dụng, là các chế tài nếu chậm trả, là nguy cơ bị đòi nợ theo quy trình của các tổ chức tài chính. Ở góc độ xã hội, hiện tượng này phản ánh một khoảng trống đáng kể về nhận thức tài chính của người tiêu dùng, đồng thời đặt ra câu hỏi về trách nhiệm giám sát đối với các mô hình kinh doanh dịch vụ có gắn với tín dụng.
Các chuyên gia cho rằng, cùng với việc người tiêu dùng chủ động tự bảo vệ mình, cơ quan quản lý cần siết chặt kiểm soát hoạt động liên kết giữa phòng tập và các đơn vị tài chính. Đây là điều kiện then chốt để hình thành môi trường kinh doanh minh bạch, bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng không bị che khuất sau những lời quảng cáo hấp dẫn.
“Vấn đề nằm ở chỗ, nhiều người không hề có ý định vay tiền. Họ chỉ muốn mua dịch vụ. Khi ranh giới này bị làm mờ đi bằng cách tư vấn thiếu rõ ràng, rủi ro gần như được đẩy hoàn toàn về phía khách hàng”, luật sư Huy Thắng phân tích.
