Trước tình hình đó, Việt Nam đang thể hiện sự chủ động chiến lược, triển khai đồng bộ nhiều biện pháp để bảo vệ nguồn cung xăng dầu, ổn định thị trường nội địa và duy trì an ninh năng lượng - yếu tố được ví như “mạch máu” của nền kinh tế, đặc biệt là khi mục tiêu tăng trưởng 10% đòi hỏi sự ổn định vĩ mô vững chắc.
Theo thông tin mới nhất từ Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng ngày 8/3/2026, dù thị trường thế giới biến động dữ dội, nguồn cung xăng dầu trong nước vẫn cơ bản ổn định nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, doanh nghiệp và chính sách điều hành linh hoạt. Đây không chỉ là phản ứng ngắn hạn mà còn phản ánh chiến lược dài hơi nhằm giảm thiểu rủi ro từ địa chính trị, góp phần hỗ trợ phục hồi kinh tế hậu đại dịch và chuyển dịch năng lượng xanh.
Giá năng lượng toàn cầu tăng vọt
Thị trường dầu mỏ thế giới chứng kiến đợt tăng giá mạnh mẽ nhất kể từ năm 1983, khi xung đột quân sự tại Trung Đông leo thang, khơi dậy lo ngại về gián đoạn nguồn cung và an toàn vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch cho 20% dầu mỏ toàn cầu. Chốt phiên giao dịch ngày 6/3/2026, giá dầu thô WTI vọt lên 90,90 USD/thùng, tăng 12,2% so ngày trước; dầu Brent đạt 92,69 USD/thùng, tăng 8,5%. Giá thành phẩm xăng dầu cũng theo đà tăng chóng mặt: bình quân hai ngày 5-6/3, xăng RON92 (dùng pha chế E5RON92) chạm 109,73 USD/thùng, tăng hơn 23%; RON95 tăng trên 26%; dầu diesel và dầu hỏa đều tăng gần 36%.
Sóng tăng giá lan rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều quốc gia. Tại Mỹ, giá xăng tăng khoảng 0,88-1 USD/lít (tương đương 11%), dầu diesel tăng 15%. Ở Đông Nam Á, Lào ghi nhận xăng tăng 11-15%, dầu diesel lên tới 33%; Thái Lan điều chỉnh xăng tăng 4-8%, dầu diesel 14%; Philippines dự kiến tăng 15-30% tùy loại. châu Âu như Pháp tăng 8-15%, trong khi Trung Quốc cũng điều chỉnh theo xu hướng quốc tế.
Những biến động này không chỉ đẩy chi phí vận tải và logistics lên cao mà còn nuôi dưỡng áp lực lạm phát, đe dọa đà phục hồi kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh lạm phát vẫn âm ỉ sau các cuộc khủng hoảng trước đó, việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu trở thành nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự can thiệp kịp thời từ chính phủ các nước, trong đó Việt Nam đang nổi bật với cách tiếp cận chủ động và đa chiều.
Chủ động nguồn cung nội địa, điều hành giá linh hoạt, bám sát thị trường
Việt Nam hiện phụ thuộc vào hai nhà máy lọc hóa dầu lớn: Dung Quất và Nghi Sơn, đáp ứng khoảng 70% nhu cầu xăng dầu nội địa. Nhà máy Dung Quất duy trì nguồn dầu thô ổn định, không chịu ảnh hưởng trực tiếp từ điểm nóng Trung Đông, với nguyên liệu đủ cho sản xuất ít nhất đến hết tháng 4/2026. Còn Nghi Sơn, dù phụ thuộc một phần vào dầu thô Kuwait, vẫn bảo đảm hoạt động nhờ tồn kho và các lô hàng đang vận chuyển, đồng thời tích cực đa dạng hóa nguồn cung để tránh gián đoạn.
Phần còn lại (khoảng 30%) đến từ nhập khẩu. Các thương nhân đầu mối khẳng định kế hoạch 3/2026 vẫn được bảo đảm, nhưng tháng 4 có thể gặp thách thức do giá thế giới cao và một số nước hạn chế xuất khẩu để bảo vệ an ninh năng lượng nội địa. Trước rủi ro này, Bộ Công thương đã chỉ đạo doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập từ Đông Nam Á, Australia và Mỹ, đồng thời duy trì dự trữ lưu thông theo quy định, nhằm tránh đứt gãy chuỗi cung ứng - một bài học từ các cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu trước đây.
Với giá thế giới tăng vọt, Liên Bộ Công thương-Tài chính đã điều hành giá nội địa theo Nghị quyết 36/NQ-CP của Chính phủ tại phiên họp thường kỳ 2/2026. Kỳ điều hành ngày 7/3/2026 chứng kiến xăng RON95-III tăng lên 27.047 đồng/lít (tăng 4.707 đồng, hơn 21%); dầu diesel 0,05S lên 30.239 đồng/lít (tăng 7.202 đồng, hơn 31%).
Bộ Công thương nhấn mạnh, việc điều chỉnh bám sát thị trường nhằm khuyến khích doanh nghiệp nhập khẩu, tránh găm hàng, đồng thời cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Cơ chế thị trường có quản lý này không chỉ hạn chế lạm phát lan tỏa mà còn thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, góp phần xây dựng nền kinh tế năng lượng bền vững hơn.
Giữ vững tâm lý thị trường
Những ngày qua, tâm lý lo ngại thiếu hụt đã đẩy nhu cầu xăng dầu tăng đột biến tại một số địa phương phía bắc. Tại Hà Nội, lượng bán từ 4-8/3 tăng 50% so với tháng 1; Thanh Hóa tăng 80-100%, với Petrolimex ghi nhận hơn 100%. Một số tỉnh như Bắc Ninh, Thái Nguyên, Phú Thọ, Gia Lai xuất hiện tình trạng xe tải lớn xếp hàng mua dầu rồi bán lại, hoặc người dân tích trữ bằng can, chai lọ - phản ánh nỗi lo tâm lý hơn là thiếu hụt thực tế.
Tuy nhiên, sau điều chỉnh giá ngày 7/3, hiện tượng này đã giảm rõ rệt từ ngày 8/3, chứng tỏ sự can thiệp kịp thời của chính sách đã giúp ổn định tâm lý thị trường.
Nhìn chung, thị trường xăng dầu vẫn hoạt động bình thường. Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Huế, Cần Thơ không ghi nhận gián đoạn; Hải Phòng với 10 kho chứa gần 468.000m³ và gần 500 cửa hàng bán lẻ duy trì nguồn cung ổn định. Nghệ An và các tỉnh khác cũng bảo đảm cung ứng đầy đủ.
Dù vậy, tại biên giới như Tây Ninh, Gia Lai, Nghệ An, người dân nước ngoài sang mua do giá Việt Nam thấp hơn (RON95 tại Campuchia khoảng 31.000 đồng/lít, Lào 39.000 đồng/lít so với 27.047 đồng/lít nội địa). Điều này nhấn mạnh lợi thế giá cả của Việt Nam nhưng cũng đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ để tránh thất thoát.
Thứ trưởng Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định: “Bảo đảm an ninh năng lượng là nhiệm vụ trọng tâm năm 2026. Ngay sau các nghị quyết Chính phủ, chúng tôi đã xây dựng kế hoạch triển khai, vừa thúc đẩy tăng trưởng vừa ổn định thị trường trước rủi ro toàn cầu. Xăng dầu là “mạch máu” kinh tế, nên chúng tôi thúc đẩy đa dạng hóa nguồn nhập, tránh phụ thuộc một khu vực, đồng thời khuyến khích hợp đồng dài hạn với Đông Nam Á, Australia và Mỹ để ứng phó gián đoạn vận tải qua Trung Đông”.
Bên cạnh điều hành giá, các cơ quan chức năng đẩy mạnh kiểm tra, phối hợp Công an, Quản lý thị trường và Biên phòng để ngăn đầu cơ, găm hàng, buôn lậu - đặc biệt tại biên giới. Doanh nghiệp phải tuân thủ dự trữ tối thiểu.
Về dài hạn, Chính phủ xây dựng kịch bản đa dạng hóa dầu thô, tăng khai thác nội địa, thúc đẩy nhiên liệu sinh học và ethanol. Bổ sung dự trữ quốc gia, cơ chế phối hợp Nhà nước-doanh nghiệp, cùng chính sách tài chính như ưu tiên ngoại tệ và lãi suất thấp, sẽ nâng cao khả năng chống chịu. Đồng thời, khuyến khích chuyển dịch xanh: sử dụng giao thông công cộng, xe điện, giảm phụ thuộc xăng dầu truyền thống.
Các chuyên gia nhấn mạnh, bên cạnh giải pháp kỹ thuật, ổn định tâm lý là chìa khóa. Bộ Công thương kêu gọi người dân bình tĩnh, tránh tích trữ không cần thiết, vì nguồn cung đang được bảo đảm. Trong thế giới đầy biến động, sự chủ động này không chỉ bảo vệ kinh tế 2026 mà còn đặt nền tảng cho an ninh năng lượng bền vững, hỗ trợ Việt Nam hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
