Theo IDMC, tính đến cuối năm 2023, khoảng 35 triệu người ở châu Phi phải rời bỏ nhà cửa đến nơi khác trong chính các quốc gia của họ. Con số này chiếm tới gần một nửa làn sóng di cư trong nước trên toàn thế giới.
Giám đốc IDMC Alexandra Bilak cho biết, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng này là do xung đột và bạo lực, song thiên tai cũng đang nổi lên là một trong những lý do chính của làn sóng di cư. Cụ thể, 32,5 triệu người châu Phi phải di cư do xung đột và bạo lực gia tăng, trong đó 80% tập trung ở các quốc gia CHDC Congo, Ethiopia, Nigeria, Somalia và Sudan. Trong khi đó, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, số lần người dân phải sơ tán do thiên tai tăng gấp gần sáu lần trong giai đoạn 2009 - 2023, từ 1,1 triệu người lên 6,3 triệu người. IDMC nhấn mạnh rằng, xung đột, bạo lực và thiên tai thường chồng chéo lên nhau, dẫn đến các cuộc khủng hoảng phức tạp, khiến nhiều người phải di dời nhiều lần hoặc di dời trong thời gian dài.
Theo các nhà quan sát, mặc dù những người di cư trong nước thường ít được chú ý hơn những người tị nạn chạy sang các nước khác, nhưng số lượng lại đông hơn nhiều và cuộc sống của họ cũng bị đảo lộn không kém. IDMC chỉ ra rằng, việc liên tục phải di cư và sơ tán làm gián đoạn sinh kế, bản sắc văn hóa và mối quan hệ xã hội của toàn bộ cộng đồng, khiến họ dễ bị tổn thương hơn. IDMC cũng cảnh báo tình trạng di cư ồ ạt có thể kìm hãm tiến trình phát triển của một quốc gia khi những người phải di cư bị mất nhà cửa, công việc và giảm khả năng duy trì cuộc sống.
Các quốc gia cũng phải cung cấp thêm nhà ở, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và bảo vệ cho những người phải di cư, điều này đòi hỏi các nguồn lực tài chính và xã hội lớn. IDMC chỉ rõ xây dựng hòa bình, thúc đẩy ngoại giao và giải quyết gốc rễ nguyên nhân của xung đột là đáp án cho bài toán di cư.
