Trong quá trình soạn thảo văn bản mới hoặc rà soát văn bản đã ban hành, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành. Công việc này đòi hỏi người thực hiện phải đối chiếu nhiều văn bản ở các cấp độ khác nhau, kiểm tra mối liên hệ giữa văn bản gốc với văn bản sửa đổi, bổ sung, đồng thời đánh giá sự phù hợp của từng nội dung cụ thể. Trong khi đó, hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam ngày càng gia tăng số lượng, thường xuyên được sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ.
Nếu thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, quá trình rà soát thường mất nhiều thời gian, công sức và tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót căn cứ pháp lý quan trọng. Từ thực tiễn đó, ứng dụng AI trong công tác rà soát văn bản pháp luật trở thành yêu cầu cần thiết.
Thay vì chỉ dựa vào thao tác tra cứu, đọc, so sánh thủ công, công cụ AI có thể hỗ trợ nhận diện nhanh các văn bản pháp luật liên quan, phát hiện những nội dung có dấu hiệu mâu thuẫn, chồng chéo, không còn phù hợp hoặc chưa bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Tại Công điện số 32/CĐ-TTg về việc tổ chức thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ban hành ngày 19/4/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ số, AI hỗ trợ thực hiện việc rà soát văn bản quy phạm pháp luật. Hiện nay đã có một số doanh nghiệp tiên phong cung cấp dịch vụ rà soát văn bản bằng AI qua các giải pháp công nghệ chuyên sâu như của Viettel, Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam, Công ty cổ phần tập đoàn công nghệ CMC…
Ông Trần Văn Trí, Giám đốc Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam cho biết, công ty đã phát triển AI Luật-Trợ lý luật Việt Nam, trong đó có tính năng rà soát văn bản. Đây là công cụ ứng dụng AI nhằm hỗ trợ người dùng kiểm tra, đối chiếu dự thảo hoặc văn bản đã ban hành với hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, qua đó phát hiện các nội dung có dấu hiệu mâu thuẫn, chồng chéo hoặc không còn phù hợp. Công cụ này còn dẫn chiếu trực tiếp đến các căn cứ pháp lý liên quan để người dùng đối chiếu, đồng thời gợi ý hướng xử lý để người dùng tiếp tục đánh giá, hoàn thiện văn bản. Giải pháp được xây dựng trên nền tảng dữ liệu pháp luật đã được số hóa, phân loại và cập nhật thường xuyên.
Ông Trí cũng cho biết, khoảng 300 người đang dùng dịch vụ này, chủ yếu là bộ phận soạn thảo, thẩm định và góp ý dự thảo văn bản pháp luật, bộ phận phụ trách tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước và các doanh nghiệp, tập đoàn, tổng công ty có hoạt động ban hành văn bản nội bộ thường xuyên.
Luật sư Trần Thị Nguyệt Minh, Công ty Luật Trách nhiệm hữu hạn Dentons cho rằng, ngày càng nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, sử dụng AI để hỗ trợ việc bảo đảm tuân thủ pháp luật như các công việc tra cứu văn bản, tìm kiếm thông tin, nghiên cứu hồ sơ, soạn thư điện tử hoặc đưa ra phương án tư vấn bước đầu.
AI hiện chủ yếu thay thế các công việc mang tính lặp lại và sơ cấp. Sau khi AI đưa ra phương án ban đầu, doanh nghiệp vẫn thuê các luật sư hoặc chuyên gia nhiều kinh nghiệm rà soát, đánh giá và hoàn thiện trước khi sử dụng. Doanh nghiệp đã giảm sự phụ thuộc vào dịch vụ tư vấn bên ngoài đối với những công việc pháp lý thông thường, đồng thời đưa nhiều hoạt động liên quan pháp lý về thực hiện trong nội bộ doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhân sự trong doanh nghiệp lại đang mất việc ở khâu này.
Theo các chuyên gia, AI cần được nhìn nhận đúng vai trò. Đây là công cụ hỗ trợ chuyên môn, không thay thế kết luận của cơ quan có thẩm quyền, ý kiến thẩm định của chuyên gia pháp lý hoặc trách nhiệm của người soạn thảo, người ký ban hành văn bản. Bên cạnh đó, người sử dụng cần kiểm tra lại nội dung trước khi sử dụng. Doanh nghiệp cũng nên ưu tiên các nền tảng AI được xây dựng trên cơ sở dữ liệu pháp luật chính thống, được cập nhật thường xuyên và bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin.
