Trong những năm tháng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, vùng đất Lam Hạ có vị trí đặc biệt quan trọng của tuyến giao thông bắc-nam, nơi có nhiều mục tiêu giao thông, vận tải chiến lược. Vì vậy, nơi đây trở thành một trong những trọng điểm bị không quân Mỹ đánh phá rất ác liệt.
Trong thế trận phòng không nhân dân rộng khắp ấy, Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ được thành lập từ tháng 8/1965 với 87 cán bộ, chiến sĩ; trong đó Trung đội nữ có 24 cán bộ, chiến sĩ. Các chị phần lớn tuổi đời còn rất trẻ, vừa lao động, sản xuất, vừa huấn luyện, trực chiến, phối hợp cùng bộ đội và các lực lượng bảo vệ các mục tiêu trọng yếu.
Trong các trận chiến đấu ngày 1/10/1966, ngày 9/10/1966 và ngày 7/7/1967, 10 nữ dân quân Lam Hạ đã lần lượt anh dũng hy sinh trên các trận địa phòng không.
Các chị ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng sau 60 năm, điều còn lại không chỉ là những con số, những ngày tháng hay những trận đánh. Điều còn lại sâu sắc hơn là hình ảnh của một thế hệ thanh niên Việt Nam khi Tổ quốc cần đã sẵn sàng đặt lợi ích của đất nước, của nhân dân lên trên lợi ích và sự sống của chính mình; là phẩm chất kiên cường, bất khuất của người phụ nữ Việt Nam; là sức mạnh của chiến tranh nhân dân, của thế trận lòng dân và của tình đoàn kết quân-dân trong những thời khắc cam go nhất của đất nước.
Đảng, Nhà nước và nhân dân đã có nhiều hình thức ghi nhận, tôn vinh những chiến công, sự hy sinh của Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ và 10 nữ liệt sĩ đã được phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; Trận địa pháo phòng không Lam Hạ đã được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia.
Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, đồng chí Trần Đăng Quỳnh, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy nhấn mạnh, hội thảo trước hết là hoạt động tri ân, thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc ta. Nhưng hơn thế, đây còn là dịp để chúng ta tiếp tục làm rõ hơn những giá trị lịch sử, quân sự, văn hóa, nhân văn của Lam Hạ; làm thế nào để những giá trị ấy tiếp tục sống, tiếp tục lan tỏa và trở thành nguồn sức mạnh tinh thần trong công cuộc xây dựng, phát triển quê hương, đất nước hôm nay.
Hội thảo đã nhận được nhiều tham luận có giá trị khoa học và thực tiễn cao của các nhân chứng, các nhà khoa học. Trong đó, các ý kiến được lựa chọn trình bày tại hội thảo đã tiếp cận sự kiện dưới nhiều góc độ: lịch sử Đảng, lịch sử quân sự, lịch sử địa phương, quản lý văn hóa, công tác tuyên truyền và giáo dục truyền thống. Sự đa dạng trong cách tiếp cận đã góp phần tạo nên bức tranh toàn diện, khách quan và sâu sắc hơn về sự kiện chiến đấu, hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.
Các ý kiến phát biểu tại hội thảo, tiếp tục khẳng định vị trí, ý nghĩa và tầm vóc lịch sử của những chiến công và sự hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Các tham luận đều thống nhất nhận định rằng, sự hy sinh anh dũng của 10 nữ dân quân Lam Hạ không chỉ là biểu tượng tiêu biểu của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam mà còn phản ánh sinh động sức mạnh của chiến tranh nhân dân, của nền quốc phòng toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Sự kiện Lam Hạ là minh chứng rõ nét cho tinh thần yêu nước, ý chí quật cường, lòng dũng cảm và sự cống hiến vô điều kiện của thế hệ thanh niên Việt Nam trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc; đồng thời góp phần làm phong phú thêm kho tàng lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc và truyền thống cách mạng của quê hương Ninh Bình.
Nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục đẩy mạnh công tác sưu tầm, số hóa và hệ thống hóa tư liệu lịch sử; nghiên cứu hoàn thiện hồ sơ khoa học về di tích; đổi mới phương thức giáo dục truyền thống; xây dựng các sản phẩm văn hóa, du lịch gắn với Di tích lịch sử Trận địa pháo phòng không Lam Hạ; đồng thời tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong bảo tồn và quảng bá giá trị di tích.
Đặc biệt trên cơ sở các ý kiến tham luận, thảo luận, hội thảo đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học quan trọng phục vụ việc nghiên cứu, tham mưu với cấp có thẩm quyền về việc xác định Ngày kỷ niệm chính thức sự kiện hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ vào ngày 1/10 hằng năm và định hướng tổ chức các hoạt động tri ân, giáo dục truyền thống trong thời gian tới.
