Nhạc mới thăng hoa từ chất liệu cổ truyền

Về dân gian tìm lối đi mới mẻ

Khán giả Bắc Ninh cũng như cả nước suốt nửa đầu tháng 3 này bị cuốn vào “cơn lốc” của những giai điệu tươi vui, dí dỏm, hài hước trong “Bắc Bling”, một sản phẩm mới của nữ ca sĩ Hòa Minzy kết hợp với “vua hài đất Bắc” - NSƯT Xuân Hinh, cùng gương mặt trẻ Tuấn Cry (tác giả ca khúc, kiêm ca sĩ cùng thể hiện). “Cơn lốc Bắc Bling” cho tới thời điểm này vẫn “còn nhiệt”.

“Bắc Bling” là ca khúc lan tỏa những nét đẹp văn hóa truyền thống của vùng quê Kinh Bắc - Bắc Ninh, một trong những cái nôi của văn hóa dân tộc. Về âm nhạc, “Bắc Bling” khai thác đậm đặc chất liệu âm nhạc dân gian miền bắc như hát văn, dân ca đồng bằng Bắc Bộ, trong khi về ca từ có khai thác phần lời ca của một số lời ca quan họ và “Mời trầu” của đồng bằng Bắc Bộ. Trong ca từ có nhắc tới nhiều địa danh lịch sử, văn hóa của Bắc Ninh như chùa Dâu, đền Bà Chúa Kho, làng tranh Đông Hồ, làng gốm Phù Lãng…

Cũng Hòa Minzy và cách làm sản phẩm âm nhạc khai thác chất liệu dân tộc, năm 2024 đã ra mắt MV “Thị Mầu”. Thị Mầu trong chèo bao đời nay đã đi vào đời sống. Nhân vật Thị Mầu cũng được khai thác nhiều trong khí nhạc, ca khúc. Nhạc sĩ Nguyễn Cường từng sáng tác tới 4 bài về nhân vật Thị Mầu. Ca khúc “Thị Mầu” (tác giả Nguyễn Hoàng Phong) khai thác đậm màu sắc dân gian, nhiều ca từ trong bài cũng được khai thác từ những câu nói gắn liền với nhân vật Thị Mầu trong vở chèo cổ “Quan Âm thị Kính”.

Việc khai thác chất liệu dân tộc vào ca khúc mới đang ngày càng quen thuộc trong hoạt động sáng tạo âm nhạc của giới trẻ cả nước. Gần đây, chúng tôi khá chú ý đến một cái tên còn khá trẻ - Hồ Phi Nal, sinh năm 1997, quê Đồng Tháp, sở hữu nhiều ca khúc được giới trẻ yêu thích như “Rồi tới luôn”, “Rồi nâng cái ly”, “Y chang xuân sang”… Cách đây chừng một năm, Hồ Phi Nal đã kết hợp với NSND Bạch Tuyết ra mắt MV “Cô Ba ca cổ”, có tiết tấu như kiểu cha cha cha trong đám cưới làng quê, mang tinh thần tươi vui và khiến cho người nghe có thể nhún nhảy theo điệu nhạc. Nét Nam Bộ hiện hữu rất rõ trong giai điệu và ca từ; cộng thêm phần ca cổ xuất hiện ở giữa bài càng làm cho sản phẩm đậm chất Nam Bộ hơn. MV được giới thiệu trên kênh YouTube cá nhân của Hồ Phi Nal với 1,58 triệu người đăng ký, chỉ gần 3 tháng đã thu hút hơn 1,8 triệu lượt xem.

Trước đó, cuối tháng 8/2023 Hồ Phi Nal ra mắt MV “Sao trời làm gió” và chỉ sau 5 ngày phát hành đã đạt hơn 3,6 triệu lượt xem và giữ vị trí số 1 trên Trending for music. Tác phẩm này cũng đậm chất miền tây từ giai điệu âm nhạc, lời ca cho đến cách làm nhạc và các nhạc cụ được khai thác với đàn kìm (đàn nguyệt) và song loan… cùng việc khai thác điệu hò sông nước Đồng Tháp Mười, tiếng hát với màu sắc và cách nhả chữ đậm chất thôn quê Nam Bộ.

Là một rapper, tham gia cuộc thi Rap Việt mùa 3 năm 2023, Double2T - chàng trai Tày đến từ Tây Bắc đã khai thác triệt để yếu tố miền núi vào từng bài rap và nhanh chóng nhận được tình cảm của khán giả. Với các tiết mục “Thanh âm miền núi” sử dụng chất liệu của ca khúc “Chiếc khăn piêu” (Doãn Nho), bài dân ca Thái “Inh lả ơi”, bài “Người miền núi chất”, “Kéo em về làm vợ” - lấy cảm hứng từ truyện “Vợ chồng A Phủ” của nhà văn Tô Hoài, rồi đến sản phẩm hợp tác với nhà sản xuất âm nhạc Masew - MV “À lôi” (câu cảm thán của người Tày)…, Double2T đã khai thác chất liệu âm nhạc dân gian, văn hóa tộc người, văn học nói về vùng đất này để đến với đông đảo khán giả.

NSƯT Xuân Hinh kết hợp với Hòa Minzy và Tuấn Cry trong MV “Bắc Bling”. Ảnh tư liệu

Gần hơn giấc mơ quốc tế hóa

Còn nhiều nữa các sản phẩm âm nhạc giải trí của giới trẻ khai thác chất liệu dân tộc, mang lại nhiều tín hiệu tích cực cho nghệ thuật đại chúng. Sau nhiều năm chịu những ảnh hưởng từ âm nhạc giải trí của Hàn Quốc, Trung Quốc, Thailand…, việc các nghệ sĩ trẻ Việt Nam khai thác và ra mắt những sản phẩm vừa theo xu hướng âm nhạc đang thịnh hành của giới trẻ khu vực lại vừa đậm đà màu sắc dân tộc, góp phần tạo nên nét riêng cho nhạc đại chúng Việt Nam khi hội nhập với khu vực.

Cùng với âm nhạc, lời ca của các tác phẩm mới mẻ nhắc tới những đặc trưng văn hóa, các di sản truyền thống của đất nước nói chung hoặc trong một địa phương cụ thể. Điều này lan tỏa hình ảnh quê hương đất nước tới đông đảo khán giả trong nước và một số khán giả nước ngoài. Vô hình trung, những sản phẩm âm nhạc này góp phần thúc đẩy du lịch. Nếu biết khai thác yếu tố này, có thể biến những giá trị tinh thần thành kinh tế. Nhưng những thí dụ trên đây là một gợi ý cho sự phát triển âm nhạc đại chúng, góp phần lan tỏa, kích cầu du lịch Việt Nam ra khu vực và thế giới. Để biến điều này thành hiện thực, vẫn còn nhiều việc phải làm, chẳng hạn, làm sao phải “quốc tế hóa” sản phẩm mang chất liệu Việt, sản phẩm Việt để khán giả nước ngoài khi tiếp cận phải hiểu được; phải đáp ứng được nhu cầu thưởng thức hoặc giải trí của họ.

Hoặc một cách khác nhưng khó hơn, phát triển âm nhạc đại chúng Việt tạo đà để có bước nhảy vọt, trở thành một nền công nghiệp giải trí có tầm ảnh hưởng trong khu vực, như Hàn Quốc đã làm được, thì khi đó, sản phẩm thuần tiếng Việt cũng sẽ được bạn trẻ các nước trong khu vực đón nhận một cách nồng nhiệt.

Tất nhiên, tất cả vẫn còn ở phía trước và cần nỗ lực mới có thể đạt tới. Những gì đang diễn ra trong âm nhạc đại chúng, cho thấy những tín hiệu vui, cần được khuyến khích, động viên các nghệ sĩ trẻ để có thêm nhiều sản phẩm hiện đại lại vừa mang yếu tố truyền thống.