Đừng vội coi là biểu tượng trong đô thị mới!
Sự xuất hiện ngày càng phổ biến của các công trình cao tầng hay siêu cao tầng tại các đô thị Việt Nam là kết quả tất yếu của quá trình phát triển đô thị. GS, TS, KTS Doãn Minh Khôi (Nguyên Viện trưởng Quy hoạch và Kiến trúc đô thị, Trường đại học Xây dựng Hà Nội) nhận thấy, việc phát triển theo chiều cao giúp hạn chế tình trạng xây dựng dàn trải, tạo các khoảng trống dành cho cây xanh và không gian công cộng. Đồng thời, TS Nguyễn Hồ Phong (Trường đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh) chia sẻ, các tòa nhà này không chỉ đại diện cho kiến trúc đô thị, mà còn minh chứng cho khả năng thích nghi của con người trong bối cảnh quỹ đất đô thị ngày một chật hẹp.
Tuy nhiên, thực tế phát triển tại Việt Nam lại đang bộc lộ những bất cập. Một công trình cao tầng sẽ phù hợp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hạ tầng và điểm nhìn cảnh quan. Còn nếu cố gắng “cấy” một công trình cao tầng vào vị trí không phù hợp để thu hút sự tập trung thị giác sẽ phá hỏng cảnh quan, gây áp lực lên hạ tầng.
KTS Trần Minh Tuấn (Nhóm Nghiên cứu Không gian - Mặt nước Hà Nội) nêu, nhiều dự án “chọc trời” hiện nay dường như trở thành công cụ phô diễn cái tôi doanh nghiệp hơn là phục vụ cộng đồng. Một công trình có thể đẹp khi chiêm ngưỡng từ xa, qua màn hình nhỏ, tưởng chừng sẽ trở thành biểu tượng mới của đô thị. Nhưng khi đến gần, chỉ thấy một khối bê-tông thô cứng, vô tình tạo thêm gánh nặng cho hạ tầng, giao thông. Do vậy, biểu tượng đô thị không nằm ở độ cao hay kích thước, mà đo bằng hàm lượng văn hóa.
Không nên làm chật thêm vùng lõi cổ truyền
Tích hợp bản sắc truyền thống vào cao ốc, theo TS Nguyễn Hồ Phong, là hướng đi thiết thực nhằm gìn giữ hồn cốt văn hóa qua ngôn ngữ kiến trúc hiện đại. Dẫu vậy, ông thẳng thắn nhìn nhận, thực tế các công trình cao tầng tại Việt Nam thể hiện sâu sắc và trọn vẹn tinh thần kế thừa này vẫn còn rất khiêm tốn. Để gỡ khó, TS Nguyễn Hồ Phong đề xuất, phải làm rõ tính truyền thống trong kiến trúc Việt Nam và khả năng ứng dụng vào các tòa tháp hiện đại. Do vậy, cần xác định chính xác những giá trị phù hợp nhất để tích hợp vào công trình.
Theo GS Doãn Minh Khôi, nhà cao tầng chịu sự chi phối rất lớn bởi công năng, công nghệ và kỹ thuật vật liệu. Do đó, thay vì sao chép khiên cưỡng hay thể hiện một cách thô thiển, việc đưa yếu tố truyền thống vào kiến trúc hiện đại đòi hỏi sự chắt lọc hết sức tinh tế. Bổ sung cho giải pháp này, ông cho rằng, chỉ cần công trình tạo ra một hình thái gợi mở sự liên tưởng đến nét đẹp văn hóa bản địa cũng xứng đáng ghi nhận là thành công.
Một tòa nhà cao tầng dù đẹp đến đâu cũng không thể đứng trơ trọi để phô diễn cái tôi, mà phải hòa nhập với không gian chung quanh. KTS Trần Minh Tuấn cảnh báo, nếu đô thị cứ thu hẹp mọi sinh hoạt vào bên trong các tòa tháp khép kín, sự hiện đại sẽ phá bỏ nét văn hóa gắn liền với cảnh quan mặt nước, cây xanh và nhịp sống phố thị.
Nhà cao tầng đòi hỏi hệ thống đường sá và kỹ thuật đi kèm đồng bộ. Nếu không gắn liền phát triển chiều cao với mạng lưới giao thông công cộng có sức chứa lớn, việc dồn nén dân số sẽ gây áp lực nghiêm trọng cho giao thông. Bài học từ khu La Défense tại Paris (Pháp) là minh chứng rõ nhất. Người Pháp chủ động đưa các tòa cao ốc ra vùng ngoại ô, nhờ đó vừa giữ gìn trọn vẹn khu phố cổ, vừa mở rộng được đô thị mới. Nhiều chuyên gia cho rằng, các thành phố ở Việt Nam cũng nên lựa chọn mô hình phát triển đa trung tâm như vậy.
Ứng xử với không gian di sản hiện là bài toán cấp thiết của các thành phố. GS Doãn Minh Khôi chỉ ra, nếu vội vã đặt một tòa tháp cao tầng vào khu phố cổ hay những đô thị cũ vốn có chiều cao khiêm tốn, thì dù kiểu dáng ra sao, công trình đó vẫn tạo nên sự tương phản gay gắt về thị giác, gây chói nắng, cản gió và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường chung quanh. Do đó, thay vì cuốn vào cuộc đua xây tòa nhà sau cao hơn tòa nhà trước, phát triển cao ốc hiện đại bắt buộc phải gắn liền với các tiêu chuẩn xanh, tiết kiệm năng lượng, giảm xả thải khí nhà kính. Đồng thời, bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy và hạ tầng giao thông đi kèm.
Để các tòa nhà cao tầng không lấn át không gian di sản, TS Nguyễn Hồ Phong nhận định, chính quyền đô thị cần triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý quyết liệt. Trước hết, các địa phương phải chủ động rà soát lại toàn bộ quy hoạch hiện hành, sẵn sàng loại bỏ những quy định cũ không còn phù hợp, nhằm mở đường xây dựng Đô thị di sản văn hóa. Song song với đó là thực hiện nghiêm túc công tác kiểm tra, giám sát, đặc biệt phân cấp trực tiếp cho chính quyền cơ sở trong việc phê duyệt hồ sơ xây dựng, giám sát quá trình xây dựng. Đặc biệt, đối với những dự án nằm trong không gian giàu giá trị di sản văn hóa, bắt buộc phải thành lập hội đồng chuyên môn độc lập. Từ đó, đánh giá kỹ lưỡng mức độ tác động tới cảnh quan chung quanh trước khi triển khai.
Sự phát triển của một đô thị hiện đại không thể phản ánh chính xác bằng sự khoa trương của những đỉnh tháp cao vút, mà cần những công trình mang tính bền vững. Sự bền vững ấy đến từ sự giao thoa hài hòa giữa kỹ thuật tiên tiến và bản sắc văn hóa.
