JCPOA được Iran và Nhóm P5+1 (năm nước thường trực Hội đồng Bảo an LHQ và Đức) ký hồi tháng 7-2015. Theo thỏa thuận lịch sử này, Tehran hạn chế làm giàu urani để đổi việc quốc tế bỏ lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, thời gian qua, không ít lần Tổng thống Mỹ bày tỏ khả năng rút khỏi JCPOA. Gần đây, Mỹ liệt bảy cá nhân và hai thực thể Iran vào danh sách trừng phạt với cáo buộc có liên quan các vụ tiến công mạng hoặc chương trình hạt nhân. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Rex Tillerson còn tuyên bố, ngoài vấn đề hạt nhân, Washington đang cân nhắc cả những mối đe dọa khác mà Iran gây ra.
Trớ trêu là giới chức Mỹ, dù phát ngôn ngoài lề nghi ngờ Iran không thực hiện JCPOA, lại không ít lần chính thức thừa nhận Iran tuân thủ. Hôm 17-7, Tổng thống D.Trump tuyên bố Iran tuân thủ thỏa thuận hạt nhân trong báo cáo gửi QH Mỹ. Trước đó, vào tháng 4, chính quyền Mỹ cũng gửi QH thông báo tương tự.
Ngày 15-10 tới là hạn tiếp để Tổng thống Mỹ xác nhận về Iran với QH. Theo quy định, cứ 90 ngày, Tổng thống Mỹ phải thông báo với QH việc Iran có thực hiện đúng JCPOA hay không. Trong trường hợp thông báo Iran không tuân thủ, QH Mỹ có 60 ngày để quyết định áp dụng lại biện pháp trừng phạt Iran. Điều này có nghĩa Mỹ rút khỏi JCPOA và về nguyên tắc Iran có thể khôi phục chương trình hạt nhân.
Dư luận cho rằng tuyên bố của giới chức Mỹ gần đây nhằm dọn đường khả năng rút khỏi JCPOA. Song nội bộ nước Mỹ đang chia rẽ. Người cho đây là sự quyết liệt không khoan nhượng với Iran. Có người nhận định thông tin Iran vi phạm chưa được xác thực và việc rút khỏi JCPOA đặt Mỹ vào thế khó…
Chưa biết tới đây mọi chuyện theo chiều hướng ra sao nhưng những gì diễn ra cho thấy Washington một mặt chưa có lý do xác đáng cáo buộc Tehran, mặt khác chưa hình dung hệ lụy nếu rút khỏi JCPOA. Thành thử, giới chức Mỹ không những không xây dựng được chiến lược rõ ràng mà còn đẩy mình vào tình thế “gà mắc tóc”: vừa xác nhận Iran tuân thủ, vừa cáo buộc Iran vi phạm, vừa muốn bỏ, vừa muốn tham gia JCPOA.
