Con đường gian nan
Tháng 9-2017, Saudi Arabia ra lệnh bãi bỏ lệnh cấm phụ nữ lái xe ô-tô và lệnh hủy bỏ đó có hiệu lực vào tháng 6-2018. Quyết định nói trên là một phần trong các chính sách cải cách sâu rộng về kinh tế và xã hội mang tên “Tầm nhìn 2030” (Vision 2030), do Thái tử Mohammed Bin Salman thực hiện nhằm chuyển đổi nền kinh tế của Saudi Arabia vốn phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ, và mở cửa một xã hội vốn có nhiều quy định khép kín và hà khắc.
Việc bãi bỏ lệnh cấm phụ nữ lái xe sẽ giúp giải phóng nữ giới khỏi sự lệ thuộc, vì mỗi khi cần di chuyển phải thuê lái xe là nam giới, dù chỉ trong khoảng cách ngắn. Việc này cũng sẽ giúp nhiều phụ nữ có thể tham gia lực lượng lao động, phát triển sự nghiệp kinh doanh riêng và khai phá tiềm năng của Saudi Arabia. Ngoài ra, các ngành kinh doanh như mua bán ô-tô hay bảo hiểm xe hơi cũng hy vọng sẽ có sự tăng trưởng mới khi phụ nữ Saudi Arabia tiếp cận nhiều hơn tới lĩnh vực này.
Thế nhưng không phải ai cũng biết rằng, để có được bước ngoặt trong thúc đẩy nữ quyền như trên, phụ nữ Saudi Arabia từng chịu nhiều khổ sở. Lệnh cấm phụ nữ lái xe ở Saudi Arabia được ban hành dựa trên các “lý do” về tôn giáo và văn hóa. Theo đó, nữ giới phải dựa vào người thân là nam giới hoặc thuê lái xe để có thể đi lại bằng ô-tô con.
Theo BBC, năm 1990, nhiều phụ nữ Saudi Arabia từng xuống đường ở Thủ đô Riyadh để phản đối và đòi quyền được lái xe. Tại sự kiện đó, gần 50 phụ nữ lái xe ô-tô diễu hành qua thành phố đã bị bắt giữ. Năm 2011, một phụ nữ bị phạt đánh 10 roi vì tội lái xe nhưng sau đó, Quốc vương Abdullah đã hủy bản án. Gần đây nhất vào cuối năm 2014, hai phụ nữ Saudi Arabia bị bắt giam hơn hai tháng vì thách thức lệnh cấm lái xe, khi một trong hai người đã cố vượt biên giới Saudi Arabia bằng ô-tô.
Từ đó đến nay, các nhà hoạt động đã thực hiện nhiều cuộc vận động và tuần hành nhằm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế đối với thái độ hà khắc dành cho phụ nữ tại Saudi Arabia. Tuy nhiên, chính Quốc vương Abdullah, người qua đời năm 2015 ở tuổi 91, mới góp phần quan trọng tăng thêm quyền và cơ hội sống tốt hơn cho nữ giới ở nước này. Cuối năm 2015, Saudi Arabia là nước cuối cùng trên thế giới bãi bỏ lệnh cấm phụ nữ thực hiện quyền của mình trong các cuộc bầu cử hội đồng thành phố. Chính quyết định đó đã phát đi tín hiệu mạnh mẽ rằng vai trò của phụ nữ Saudi Arabia đang ngày càng được công nhận trong đời sống cộng đồng.
Kể từ khi Thái tử Mohammed Bin Salman (32 tuổi) được trao quyền kế vị vào tháng 11-2017, nhiều quy định hà khắc với phụ nữ đã được dỡ bỏ, mang đến luồng gió mới ở Saudi Arabia. Theo đó, chính quyền Saudi Arabia quyết định cho phép mở cửa các sân vận động để nữ giới đến xem bóng đá và tham gia một số sự kiện thể thao. Ngoài ra, phụ nữ Saudi Arabia cũng được quyền chăm sóc con sau khi ly hôn.
Biếm họa của SABIR NAZAR
Thời khắc “lịch sử”
Sáng 24-6, cháu gái của bà Fawzia al-Bakr, người đã lái xe ô-tô qua các con phố ở Thủ đô Riyadh vào năm 1990 để thách thức lệnh cấm phụ nữ lái xe, đã mở cửa chiếc xe hơi của gia đình, bước vào trong và hạ kính cửa để cảm nhận bầu không khí mới mẻ của lần đầu cầm vô-lăng. Trả lời phỏng vấn AP, cô gái Majdooleen al-Ateeq, 23 tuổi, hào hứng cho biết cô cảm thấy việc điều khiển xe khác hẳn với ngồi ghế sau và cảm giác mình như một “cánh chim tự do”. Trong khi đó, Cục An ninh công cộng của Saudi Arabia cho hay, trong ngày đầu sau khi lệnh cấm phụ nữ lái ô-tô chính thức được dỡ bỏ, chưa ghi nhận sự cố bất thường nào liên quan tình hình giao thông.
Trước khi lệnh cấm được dỡ bỏ, ngày 22-6, phụ nữ Saudi Arabia đã được trải nghiệm lái thiết bị mô hình trong một cuộc triển lãm tại trung tâm thương mại ở Thủ đô Riyadh. Tại đây, cảnh sát giải thích Luật Giao thông và hướng dẫn cách lái xe cho những người tham gia. Nhiều sự kiện tương tự nhằm nâng cao nhận thức về an toàn giao thông cũng đã được tổ chức ở các thành phố khác của nước này.
Dù lệnh cấm phụ nữ lái xe được bãi bỏ, song Saudi Arabia vẫn là một quốc gia Hồi giáo truyền thống và phụ nữ có khá ít quyền hợp pháp. Ở nước này, mỗi khi phụ nữ đi ra ngoài bắt buộc phải có “người giám hộ” là nam giới đi cùng, và cần phải có sự chấp thuận của nam giới đối với các vấn đề như học hành, công việc, hôn nhân và thậm chí cả việc khám, chữa bệnh. Phụ nữ thường phải mặc quần áo dài phủ kín từ đầu đến chân và đội khăn. Bên cạnh đó, phụ nữ Saudi Arabia cũng không được du lịch nước ngoài nếu không có đàn ông đi cùng.
Theo một báo cáo của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), Saudi Arabia là một trong những quốc gia được đánh giá thấp nhất về bình đẳng giới, trong đó có bình đẳng thu nhập nam - nữ. Thí dụ, một người phụ nữ Saudi Arabia muốn mở cơ sở kinh doanh riêng sẽ phải đề nghị hai người đàn ông xác nhận mới có thể được cấp phép hoặc vay vốn.
Tuy nhiên, với “Tầm nhìn 2030” của Thái tử Mohammed Bin Salman, việc đưa nữ giới tham gia nhiều hơn vào lực lượng lao động là một nội dung quan trọng trong kế hoạch cải tổ nền kinh tế của Saudi Arabia. Ngoài tăng cường sử dụng lao động nữ, “Tầm nhìn 2030” còn bao gồm cả việc mở cửa rộng hơn cho đầu tư nước ngoài và bán cổ phần Tập đoàn dầu lửa quốc gia Saudi Aramco. Năm 2017, chỉ có khoảng 22% số phụ nữ trưởng thành tham gia lực lượng lao động, nhưng theo kế hoạch cải cách dài hạn nói trên, chính quyền Riyadh sẽ đưa con số này tăng lên thành 30% vào năm 2030.
Theo ước tính của Bloomberg, việc bãi bỏ quy định cấm lái xe sẽ giúp tăng tỷ lệ phụ nữ có việc làm, đóng góp lớn vào giá trị ước đạt 90 tỷ USD mà “Tầm nhìn 2030” mang lại cho nền kinh tế Saudi Arabia vào năm 2030. Dự kiến, khoảng ba triệu phụ nữ sẽ đủ điều kiện lái xe tại Saudi Arabia vào năm 2020.
