Nỗi lo nhân lên
Ngược quốc lộ 7 tìm đến khu trọ của học sinh Trường THPT Tương Dương 2, thấy sáu em phải thuê ở chung một căn phòng chật hẹp, lụp xụp. Em Vi Thị Hồng Hà cho biết, do trường không có phòng nội trú, nên phải cùng nhau thuê trọ, dù chật chội, sinh hoạt vất vả nhưng ráng chịu để đỡ tiền…
Hầu hết các em học sinh ở vùng sâu, vùng xa huyện Tương Dương học lên THPT đều xa trường lớp, nhiều em vùng đặc biệt khó khăn cách xa trường hơn 100 km đường rừng núi cách trở như các xã ven vùng lòng hồ Thủy điện bản Vẽ: Hữu Khuông, Mai Sơn, Nhôn Mai, hoặc các xã vùng trong Yên Tĩnh, Yên Hòa, Xiêng My, Nga My… Nhà nghèo, ra trung tâm huyện theo học, các em phải tự xoay xở trong số tiền 480 nghìn đồng và 15 kg gạo mỗi tháng, theo Nghị định 116 của Chính phủ, hỗ trợ học sinh và trường phổ thông ở xã, bản đặc biệt khó khăn.
Huyện Tương Dương hiện có hai trường THPT, với 45 lớp và gần 1.600 học sinh, có tới một nửa trong số này là con em vùng sâu, vùng xa, có khoảng 800 em phải nội trú... Anh Vi Văn Tuấn nhà ở xã Nhôn Mai có con theo học ở Trường THPT Tương Dương 1 lo lắng: Lo cho con học xong THCS, để tiếp tục học lên THPT lại lo vì nhà ở vùng sâu xa cách xa trường cả ngày đường. Đầu năm học phải xuống trước một tuần tìm chỗ ăn, chỗ ở cho con, chưa kể hằng tháng xuống thăm một lần, tiếp tế lương thực, thực phẩm. Em Lương Văn Tin, lớp 11A, Trường THPT Tương Dương 1 cho biết: “Quê em ở tận bản Chà Luốm, xã Yên Tĩnh, cách trường khoảng 60 km đường rừng nên em phải thuê trọ. Ra đây, nhà trường không còn nội trú nên phải thuê nhà trọ, rất nhiều khó khăn về tiền thuê trọ, sinh hoạt hằng tháng…”.
Hiệu trưởng Trường THPT Tương Dương 2 Nguyễn Văn Hạnh chia sẻ: “Ngoài giờ học ở lớp về nhà trọ, các em đi vào các quán chơi game rất khó quản lý. Cũng do sa vào chơi điện tử cho nên nhiều em không bảo đảm sức khỏe, học tập sa sút dẫn đến bỏ học…”.
Thực hiện Quyết định số 49 và Thông tư 06 của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), và nay là Thông tư số 1, từ năm 2013, tỉnh Nghệ An bắt đầu thực hiện việc bỏ loại hình thức trường dân tộc nội trú Trung học phổ thông (DTNT THPT) ở các huyện miền núi. Với việc xóa bỏ hệ thống trường DTNT THPT, trên thực tế, hàng nghìn học sinh ở các huyện miền núi ở Nghệ An đang gặp rất nhiều khó khăn và thiệt thòi. Đáng báo động, từ việc xóa bỏ loại hình trường này đã dẫn tới tình trạng học sinh bỏ học gia tăng, lãng phí cơ sở vật chất đã được đầu tư.
Nhìn cảnh mua bán hỗn loạn diễn ra ngay trước cổng trường, không ai nghĩ đây là một đợt cấp phát gạo hỗ trợ cho học sinh miền núi. Chỉ sau ít phút, khi được nhà trường cấp phát, số gạo hỗ trợ ăn trong năm tháng đã được các em học sinh Trường THPT Tương Dương 1 đem bán... Theo lý giải của Hiệu trưởng Trường THPT Tương Dương 1 Lương Văn Nghệ thì nguyên nhân dẫn tới tình trạng học sinh bán gạo hỗ trợ là bởi một năm cấp hai kỳ thì cấp 50 kg gạo, các em về gặp khó khăn trong việc bảo quản. Bởi vì nhận một lúc nhiều như thế không thể ăn hết luôn được, cho nên các em có thể bán đi, hôm sau lại mua gạo. Vì thế, nên việc phát gạo nên cấp 15kg/tháng, như thế tiện lợi hơn cho các em trong việc bảo quản cũng như sử dụng.
Cũng như lý giải của Hiệu trưởng Lương Văn Nghệ, em Thảo Nguyên, học sinh lớp 10E Trường THPT Tương Dương 1 phân bua: Các em phải bán số gạo được cấp hằng tháng vì số gạo được nhận một lúc quá nhiều, không đủ điều kiện bảo quản, mặt khác bán bớt để lấy tiền mua thức ăn, tiền thuê trọ hằng tháng. Tình trạng học sinh vừa được cấp lương thực đã đem bán diễn ra từ bốn năm nay. Trước đây, khi đang còn loại hình trường DTNT, các chế độ hỗ trợ học tập như gạo, tiền… được nhà trường quản lý chặt chẽ, thì nay theo Nghị định 116, cấp phát trực tiếp cho học sinh. Thế nhưng, phần lớn các em sử dụng không đúng mục đích. Hơn nữa, việc cấp phát gạo hỗ trợ một năm hai kỳ như hiện nay, trên thực tế không hợp lý.
Phó Hiệu trưởng Trường THPT Con Cuông Nguyễn Văn Hải cho biết: Tại huyện Con Cuông, có đến 656 học sinh là học sinh dân tộc thiểu số, trong đó có 401 em ở vùng sâu, vùng xa có nhu cầu ăn ở nội trú để học tập. Nhưng từ năm 2013 - 2014 đến nay, trường đã chuyển về trường THPT bình thường, các chế độ nội trú không còn nữa vì vậy ảnh hưởng rất lớn đến học tập của học sinh, đặc biệt là học sinh vùng sâu, vùng xa. Bản thân các em phải trọ học ở bên ngoài gây ra khó khăn trong công tác quản lý học sinh của nhà trường.
Cần sớm điều chỉnh
Bất cập khác khi xóa bỏ loại hình trường nội trú là, trong khi học sinh không có chỗ ở, việc xóa bỏ nội trú đã dẫn tới toàn bộ cơ sở vật chất đã được Nhà nước đầu tư trước đây như khu ký túc xá, phòng ở, giường ngủ... bây giờ lại bỏ không, gây lãng phí...
Hiệu trưởng Trường THPT Tương Dương 1 Lương Văn Nghệ nói rõ thực trạng tại trường: Như trường chúng tôi, trước đây là trường THPT DTNT, nhưng bây giờ chuyển thành trường THPT bình thường, thế nên cơ sở vật chất nội trú trước đây vẫn còn đó, như nhà ở, nhà ăn, thế nhưng không có chế độ nội trú nên không thể đưa các em vào ở nội trú được. Để sử dụng cơ sở vật chất này khỏi lãng phí, đề nghị các cấp, Bộ GD&ĐT làm thế nào đó có chế độ cho các trường THPT miền núi.
Theo Thông tư số 01/2016 của Bộ GD&ĐT, tại mục 1 - Điều 4 quy định: “Các huyện miền núi, hải đảo, vùng dân tộc chỉ thành lập hệ thống trường phổ thông DTNT cấp THCS”. Và mục 2 cũng tại điều này có thêm quy định: “Trong trường hợp cần thiết, để tạo nguồn cán bộ là con em các dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, UBND tỉnh có thể giao cho trường phổ thông DTNT cấp huyện đào tạo cả cấp THPT. Ở tỉnh Nghệ An, việc xóa bỏ loại hình trường THPT nội trú đã được thực hiện từ năm 2013, tuy nhiên đến nay mục 2 điều 4 vẫn chưa được thực hiện. Vì thế, hàng nghìn học sinh ở 11 huyện miền núi trên địa bàn tỉnh hiện nay đang rất thiệt thòi.
Từ những khó khăn trong quá trình thực thi chính sách, có thể thấy việc xóa bỏ loại hình nội trú hệ thống trường THPT còn gặp nhiều vướng mắc, bất cập. Toàn tỉnh Nghệ An có 11 huyện miền núi, bình quân mỗi năm có khoảng 6.500 - 7.000 học sinh vào lớp 10. Trong khi đó, chỉ tiêu tuyển sinh của cả hai trường DTNT, THPT tỉnh chỉ có 11 lớp với khoảng gần một nghìn học sinh/năm. Vì thế, số học sinh còn lại, dù cũng sinh sống tại vùng kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, nhưng lại không may mắn được hưởng chế độ ưu đãi.
Từ những bất cập nói trên, Nhà nước và ngành chức năng cần sớm điều chỉnh chính sách đầu tư trường phổ thông dân tộc bán trú bậc THPT cho vùng miền núi đồng bào dân tộc thiểu số, giúp hàng nghìn con em đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện thuận lợi học tập. Có như vậy mới góp phần quan trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi dân tộc đặc biệt khó khăn...
