Theo số liệu của Bộ Xây dựng, nhu cầu NƠXH giai đoạn từ 2011 - 2020, cả nước cần khoảng 440.000 căn hộ. Tuy nhiên, cả nước mới hoàn thành 186 dự án (DA), với 75.700 căn hộ, 3,78 triệu m² sàn nhà ở. Hiện còn 206 DA NƠXH với 168.700 căn hộ, 8,435 triệu m² sàn nhà ở đang chậm tiến độ, tạm dừng thi công hoặc đang thiếu vốn. Thực tế, phát triển NƠXH mới đạt được 30% mục tiêu đề ra.
Trong gần 10 năm qua, Quốc hội và Chính phủ đã có rất nhiều văn bản pháp lý về hỗ trợ xây dựng NƠXH, nhưng đến nay, những gì diễn ra trên thực tế ở nhiều địa phương cho thấy việc xây dựng NƠXH cho các đối tượng chính sách vẫn còn nhiều vướng mắc, đặc biệt là khó khăn về nguồn vốn hỗ trợ. Theo UBND TP Hà Nội, thành phố hiện chỉ có 34 DA NƠXH, trong đó có chín DA đang thực hiện bán nhà, cho thuê; 25 DA đang triển khai. Tương tự, tại TP Hồ Chí Minh, có 30% là người nhập cư, hiện cần 80.000 căn hộ NƠXH và nhà giá rẻ. Tuy nhiên, đến hết năm 2018, mới có năm DA được hoàn thành với 3.700 căn hộ, 12 DA khác trong vài năm tới có thể cung cấp thêm 3.700 căn hộ và đến lúc đó cũng mới chỉ đáp ứng được 14% nhu cầu.
Sau khi gói 30.000 tỷ đồng dừng triển khai hơn hai năm qua, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã có nhiều văn bản hướng dẫn liên quan gói cho vay ưu đãi mới dành cho NƠXH. Nhưng đến nay, các DN xây dựng NƠXH vẫn đang thiếu vốn trầm trọng, nhiều DA đang xây phải dừng triển khai. Theo các chuyên gia, nguyên nhân là do, hoạt động xây dựng NƠXH có hệ số rủi ro bằng 250% nên các ngân hàng không khuyến khích cho vay kinh doanh NƠXH và nâng lãi suất cho vay đối với lĩnh vực này.
Gói ưu đãi cho vay NƠXH lãi suất thấp 30.000 tỷ đồng đã kết thúc từ năm 2016, nhiều người nghèo, NTNT chưa tiếp cận được vốn này. Theo Ngân hàng Chính sách xã hội (VBSP), thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngân hàng này chính thức triển khai chương trình tín dụng ưu đãi để đáp ứng nhu cầu của các đối tượng là DN và NTNT. VBSP sẽ giải ngân vốn cho người dân mua NƠXH ngay trong năm 2018, dự kiến 1.000 tỷ đồng.
Phó Tổng Giám đốc VBSP Nguyễn Văn Lý cho biết, đến năm 2020, VBSP được rót vốn hơn 2.200 tỷ đồng. Riêng năm 2018, kế hoạch được phân bổ hơn 500 tỷ đồng, VBSP sẽ huy động thêm 500 tỷ đồng. Và như vậy kế hoạch cho vay của năm nay là 1.000 tỷ đồng. Tổng nguốn vốn 1.000 tỷ đồng đã được phân giao về các địa phương cho vay. Trong đó, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh được phân nguồn vốn lớn nhất, mỗi nơi 15 tỷ đồng. Tính trung bình, 150 người có khả năng tiếp cận nguồn vốn vay này. Các thành phố khác như: Thanh Hóa, Hải Phòng, Nghệ An được phân 10 tỷ đồng trở xuống, tùy điều kiện của từng địa phương. Nguồn vốn này chỉ cho người dân được vay theo quy định, không dành cho DN vay NƠXH. Tuy nhiên, tổng nhu cầu cho vay của các tỉnh là 5.000 tỷ đồng, trong khi chỉ có 1.000 tỷ đồng để cho vay là quá ít so nhu cầu.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam Nguyễn Mạnh Hà cho rằng, cần đẩy mạnh các phương pháp căn cơ và toàn diện hơn về vấn đề tín dụng, để ngoài sự hỗ trợ của Nhà nước, có sự tham gia của xã hội như của các DN kinh doanh bất động sản, của các tổ chức tín dụng NHTM cũng như Chính phủ và người dân. Đối với nguồn lực xã hội, cần khuyến khích nhưng cũng cần có chính sách bắt buộc các DN tham gia xây dựng NƠXH bán, cho thuê.
Cùng quan điểm này, ông Hoàng Văn Cường (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội) cho rằng, vay - thuê mua NƠXH, gói này chỉ giới hạn 1.000 tỷ đồng, so nhu cầu thực tế là quá thấp. Hơn nữa, gói này chỉ dành cho người có nhu cầu mua nhà vay trực tiếp chứ không thông qua DN xây dựng NƠXH. Hiện nay, việc phát triển NƠXH vẫn được triển khai nhưng tiến triển rất chậm, nguyên nhân chính là do lượng vốn bố trí ngân sách cho VBSP trong giai đoạn 2018-2020 là 1.260 tỷ đồng, chưa kể huy động thêm, chỉ đáp ứng được khoảng 13% yêu cầu của NHCSXH. Tuy nhiên, chính sách NƠXH không chỉ phụ thuộc nguồn vốn mà còn đòi hỏi các bộ, ban, ngành cùng đưa ra những giải pháp đồng bộ, cụ thể, chúng ta vẫn cần sự hỗ trợ trực tiếp cho người mua nhà thu nhập thấp như chương trình mà VBSP sắp triển khai tới đây. Chính phủ cần mở một hình thức phù hợp hơn với NTNT. Đó là không phải mua nhà, mà nên triển khai chương trình cho thuê nhà ở đối với NTNT. Cần chuyển từ hỗ trợ mua nhà sang hỗ trợ cho thuê nhà. Như vậy, lượng tiền hỗ trợ một người mua nhà có thể hỗ trợ hàng trăm người thuê nhà.
Theo Bộ trưởng Xây dựng Phạm Hồng Hà, thay vì gói 30.000 tỷ đồng, Nhà nước cần có khoản tín dụng thường xuyên cấp cho các DA NƠXH, như vậy sẽ yên tâm hơn khi đầu tư vào phân khúc nhà ở này. Bộ Xây dựng vừa có Văn bản 1248 báo cáo Thủ tướng Chính phủ đề xuất chỉ đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổng hợp báo cáo gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét bổ sung vốn cho VBSP khoảng 3.000 tỷ đồng đến năm 2020.
